वैशम्पाय़न उवाच:
ततो द्रोणे हते राजन्दुर्योधनमुखा नृपाः |
१ क
वैशम्पाय़न उवाच:
भृशमुद्विग्नमनसो द्रोणपुत्रमुपागमन् ||
१ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
ते द्रोणमुपशोचन्तः कश्मलाभिहतौजसः |
२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
पर्युपासन्त शोकार्तास्ततः शारद्वतीसुतम् ||
२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
मुहूर्तं ते समाश्वास्य हेतुभिः शास्त्रसंमितैः |
३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
रात्र्यागमे महीपालाः स्वानि वेश्मानि भेजिरे ||
३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
विशेषतः सूतपुत्रो राजा चैव सुय़ोधनः |
४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
दुःशासनोऽथ शकुनिर्न निद्रामुपलेभिरे ||
४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
ते वेश्मस्वपि कौरव्य पृथ्वीशा नाप्नुवन्सुखम् |
५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
चिन्तय़न्तः क्षय़ं तीव्रं निद्रां नैवोपलेभिरे ||
५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
सहितास्ते निशाय़ां तु दुर्योधननिवेशने |
६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अतिप्रचण्डाद्विद्वेषात्पाण्डवानां महात्मनाम् ||
६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
यत्तद्द्यूतपरिक्लिष्टां कृष्णामानिन्यिरे सभाम् |
७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
तत्स्मरन्तोऽन्वतप्यन्त भृशमुद्विग्नचेतसः ||
७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
चिन्तय़न्तश्च पार्थानां तान्क्लेशान्द्यूतकारितान् |
८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
कृच्छ्रेण क्षणदां राजन्निन्युरव्दशतोपमाम् ||
८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
ततः प्रभाते विमले स्थिता दिष्टस्य शासने |
९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
चक्रुरावश्यकं सर्वे विधिदृष्टेन कर्मणा ||
९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
ते कृत्वावश्यकार्याणि समाश्वस्य च भारत |
१० क
वैशम्पाय़न उवाच:
योगमाज्ञापय़ामासुर्युद्धाय़ च विनिर्ययुः ||
१० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
कर्णं सेनापतिं कृत्वा कृतकौतुकमङ्गलाः |
११ क
वैशम्पाय़न उवाच:
वाचय़ित्वा द्विजश्रेष्ठान्दधिपात्रघृताक्षतैः ||
११ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
निष्कैर्गोभिर्हिरण्येन वासोभिश्च महाधनैः |
१२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
वर्ध्यमाना जय़ाशीर्भिः सूतमागधवन्दिभिः ||
१२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तथैव पाण्डवा राजन्कृतसर्वाह्णिकक्रिय़ाः |
१३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
शिविरान्निर्ययू राजन्युद्धाय़ कृतनिश्चय़ाः ||
१३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
ततः प्रववृते युद्धं तुमुलं रोमहर्षणम् |
१४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
कुरूणां पाण्डवानां च परस्परवधैषिणाम् ||
१४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तय़ोर्द्वे दिवसे युद्धं कुरुपाण्डवसेनय़ोः |
१५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
कर्णे सेनापतौ राजन्नभूदद्भुतदर्शनम् ||
१५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
ततः शत्रुक्षय़ं कृत्वा सुमहान्तं रणे वृषः |
१६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
पश्यतां धार्तराष्ट्राणां फल्गुनेन निपातितः ||
१६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
ततस्तत्सञ्जय़ः सर्वं गत्वा नागाह्वय़ं पुरम् |
१७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
आचख्यौ धृतराष्ट्राय़ यद्वृत्तं कुरुजाङ्गले ||
१७ ख
जनमेजय़ उवाच:
आपगेय़ं हतं श्रुत्वा द्रोणं च समरे परैः |
१८ क
जनमेजय़ उवाच:
यो जगाम परामार्तिं वृद्धो राजाम्विकासुतः ||
१८ ख
जनमेजय़ उवाच:
स श्रुत्वा निहतं कर्णं दुर्योधनहितैषिणम् |
१९ क
जनमेजय़ उवाच:
कथं द्विजवर प्राणानधारय़त दुःखितः ||
१९ ख
जनमेजय़ उवाच:
यस्मिञ्जय़ाशां पुत्राणाममन्यत स पार्थिवः |
२० क
जनमेजय़ उवाच:
तस्मिन्हते स कौरव्यः कथं प्राणानधारय़त् ||
२० ख
जनमेजय़ उवाच:
दुर्मरं वत मन्येऽहं नृणां कृच्छ्रेऽपि वर्तताम् |
२१ क
जनमेजय़ उवाच:
यत्र कर्णं हतं श्रुत्वा नात्यजज्जीवितं नृपः ||
२१ ख
जनमेजय़ उवाच:
तथा शान्तनवं वृद्धं व्रह्मन्वाह्लिकमेव च |
२२ क
जनमेजय़ उवाच:
द्रोणं च सोमदत्तं च भूरिश्रवसमेव च ||
२२ ख
जनमेजय़ उवाच:
तथैव चान्यान्सुहृदः पुत्रपौत्रांश्च पातितान् |
२३ क
जनमेजय़ उवाच:
श्रुत्वा यन्नाजहात्प्राणांस्तन्मन्ये दुष्करं द्विज ||
२३ ख
जनमेजय़ उवाच:
एतन्मे सर्वमाचक्ष्व विस्तरेण तपोधन |
२४ क
जनमेजय़ उवाच:
न हि तृप्यामि पूर्वेषां शृण्वानश्चरितं महत् ||
२४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
हते कर्णे महाराज निशि गावल्गणिस्तदा |
२५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
दीनो यय़ौ नागपुरमश्वैर्वातसमैर्जवे ||
२५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
स हास्तिनपुरं गत्वा भृशमुद्विग्नमानसः |
२६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
जगाम धृतराष्ट्रस्य क्षय़ं प्रक्षीणवान्धवम् ||
२६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
स समुद्वीक्ष्य राजानं कश्मलाभिहतौजसम् |
२७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
ववन्दे प्राञ्जलिर्भूत्वा मूर्ध्ना पादौ नृपस्य ह ||
२७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
सम्पूज्य च यथान्याय़ं धृतराष्ट्रं महीपतिम् |
२८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
हा कष्टमिति चोक्त्वा स ततो वचनमाददे ||
२८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
सञ्जय़ोऽहं क्षितिपते कच्चिदास्ते सुखं भवान् |
२९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
स्वदोषेणापदं प्राप्य कच्चिन्नाद्य विमुह्यसि ||
२९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
हितान्युक्तानि विदुरद्रोणगाङ्गेय़केशवैः |
३० क
वैशम्पाय़न उवाच:
अगृहीतान्यनुस्मृत्य कच्चिन्न कुरुषे व्यथाम् ||
३० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
रामनारदकण्वैश्च हितमुक्तं सभातले |
३१ क
वैशम्पाय़न उवाच:
नगृहीतमनुस्मृत्य कच्चिन्न कुरुषे व्यथाम् ||
३१ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
सुहृदस्त्वद्धिते युक्तान्भीष्मद्रोणमुखान्परैः |
३२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
निहतान्युधि संस्मृत्य कच्चिन्न कुरुषे व्यथाम् ||
३२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तमेवंवादिनं राजा सूतपुत्रं कृताञ्जलिम् |
३३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
सुदीर्घमभिनिःश्वस्य दुःखार्त इदमव्रवीत् ||
३३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
गाङ्गेय़े निहते शूरे दिव्यास्त्रवति सञ्जय़ |
३४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
द्रोणे च परमेष्वासे भृशं मे व्यथितं मनः ||
३४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
यो रथानां सहस्राणि दंशितानां दशैव हि |
३५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अहन्यहनि तेजस्वी निजघ्ने वसुसम्भवः ||
३५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
स हतो यज्ञसेनस्य पुत्रेणेह शिखण्डिना |
३६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
पाण्डवेय़ाभिगुप्तेन भृशं मे व्यथितं मनः ||
३६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
भार्गवः प्रददौ यस्मै परमास्त्रं महात्मने |
३७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
साक्षाद्रामेण यो वाल्ये धनुर्वेद उपाकृतः ||
३७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
यस्य प्रसादात्कौन्तेय़ा राजपुत्रा महावलाः |
३८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
महारथत्वं सम्प्राप्तास्तथान्ये वसुधाधिपाः ||
३८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तं द्रोणं निहतं श्रुत्वा धृष्टद्युम्नेन संय़ुगे |
३९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
सत्यसन्धं महेष्वासं भृशं मे व्यथितं मनः ||
३९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
त्रैलोक्ये यस्य शास्त्रेषु न पुमान्विद्यते समः |
४० क
वैशम्पाय़न उवाच:
तं द्रोणं निहतं श्रुत्वा किमकुर्वत मामकाः ||
४० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
संशप्तकानां च वले पाण्डवेन महात्मना |
४१ क
वैशम्पाय़न उवाच:
धनञ्जय़ेन विक्रम्य गमिते यमसादनम् ||
४१ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
नाराय़णास्त्रे निहते द्रोणपुत्रस्य धीमतः |
४२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
हतशेषेष्वनीकेषु किमकुर्वत मामकाः ||
४२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
विप्रद्रुतानहं मन्ये निमग्नः शोकसागरे |
४३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
प्लवमानान्हते द्रोणे सन्ननौकानिवार्णवे ||
४३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
दुर्योधनस्य कर्णस्य भोजस्य कृतवर्मणः |
४४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
मद्रराजस्य शल्यस्य द्रौणेश्चैव कृपस्य च ||
४४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
मत्पुत्रशेषस्य तथा तथान्येषां च सञ्जय़ |
४५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
विप्रकीर्णेष्वनीकेषु मुखवर्णोऽभवत्कथम् ||
४५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
एतत्सर्वं यथा वृत्तं तत्त्वं गावल्गणे रणे |
४६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
आचक्ष्व पाण्डवेय़ानां मामकानां च सर्वशः ||
४६ ख
सञ्जय़ उवाच:
पाण्डवेय़ैर्हि यद्वृत्तं कौरवेय़ेषु मारिष |
४७ क
सञ्जय़ उवाच:
तच्छ्रुत्वा मा व्यथां कार्षीदिष्टे न व्यथते मनः ||
४७ ख
सञ्जय़ उवाच:
यस्मादभावी भावी वा भवेदर्थो नरं प्रति |
४८ क
सञ्जय़ उवाच:
अप्राप्तौ तस्य वा प्राप्तौ न कश्चिद्व्यथते वुधः ||
४८ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
न व्यथा शृण्वतः काचिद्विद्यते मम सञ्जय़ |
४९ क
धृतराष्ट्र उवाच:
दिष्टमेतत्पुरा मन्ये कथय़स्व यथेच्छकम् ||
४९ ख