chevron_left शल्य पर्व अध्याय १
जनमेजय़ उवाच:
एवं निपातिते कर्णे समरे सव्यसाचिना |
१ क
जनमेजय़ उवाच:
अल्पावशिष्टाः कुरवः किमकुर्वत वै द्विज ||
१ ख
जनमेजय़ उवाच:
उदीर्यमाणं च वलं दृष्ट्वा राजा सुय़ोधनः |
२ क
जनमेजय़ उवाच:
पाण्डवैः प्राप्तकालं च किं प्रापद्यत कौरवः ||
२ ख
जनमेजय़ उवाच:
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं तदाचक्ष्व द्विजोत्तम |
३ क
जनमेजय़ उवाच:
न हि तृप्यामि पूर्वेषां शृण्वानश्चरितं महत् ||
३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
ततः कर्णे हते राजन्धार्तराष्ट्रः सुय़ोधनः |
४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
भृशं शोकार्णवे मग्नो निराशः सर्वतोऽभवत् ||
४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
हा कर्ण हा कर्ण इति शोचमानः पुनः पुनः |
५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
कृच्छ्रात्स्वशिविरं प्राय़ाद्धतशेषैर्नृपैः सह ||
५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
स समाश्वास्यमानोऽपि हेतुभिः शास्त्रनिश्चितैः |
६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
राजभिर्नालभच्छर्म सूतपुत्रवधं स्मरन् ||
६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
स दैवं वलवन्मत्वा भवितव्यं च पार्थिवः |
७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
सङ्ग्रामे निश्चय़ं कृत्वा पुनर्युद्धाय़ निर्ययौ ||
७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
शल्यं सेनापतिं कृत्वा विधिवद्राजपुङ्गवः |
८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
रणाय़ निर्ययौ राजा हतशेषैर्नृपैः सह ||
८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
ततः सुतुमुलं युद्धं कुरुपाण्डवसेनय़ोः |
९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
वभूव भरतश्रेष्ठ देवासुररणोपमम् ||
९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
ततः शल्यो महाराज कृत्वा कदनमाहवे |
१० क
वैशम्पाय़न उवाच:
पाण्डुसैन्यस्य मध्याह्ने धर्मराजेन पातितः ||
१० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
ततो दुर्योधनो राजा हतवन्धू रणाजिरात् |
११ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अपसृत्य ह्रदं घोरं विवेश रिपुजाद्भय़ात् ||
११ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
अथापराह्णे तस्याह्नः परिवार्य महारथैः |
१२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
ह्रदादाहूय़ योगेन भीमसेनेन पातितः ||
१२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तस्मिन्हते महेष्वासे हतशिष्टास्त्रय़ो रथाः |
१३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
संरभान्निशि राजेन्द्र जघ्नुः पाञ्चालसैनिकान् ||
१३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
ततः पूर्वाह्णसमय़े शिविरादेत्य सञ्जय़ः |
१४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
प्रविवेश पुरीं दीनो दुःखशोकसमन्वितः ||
१४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
प्रविश्य च पुरं तूर्णं भुजावुच्छ्रित्य दुःखितः |
१५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
वेपमानस्ततो राज्ञः प्रविवेश निवेशनम् ||
१५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
रुरोद च नरव्याघ्र हा राजन्निति दुःखितः |
१६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अहो वत विविग्नाः स्म निधनेन महात्मनः ||
१६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
अहो सुवलवान्कालो गतिश्च परमा तथा |
१७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
शक्रतुल्यवलाः सर्वे यत्रावध्यन्त पार्थिवाः ||
१७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
दृष्ट्वैव च पुरो राजञ्जनः सर्वः स सञ्जय़म् |
१८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
प्ररुरोद भृशोद्विग्नो हा राजन्निति सस्वरम् ||
१८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
आकुमारं नरव्याघ्र तत्पुरं वै समन्ततः |
१९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
आर्तनादं महच्चक्रे श्रुत्वा विनिहतं नृपम् ||
१९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
धावतश्चाप्यपश्यच्च तत्र त्रीन्पुरुषर्षभान् |
२० क
वैशम्पाय़न उवाच:
नष्टचित्तानिवोन्मत्ताञ्शोकेन भृशपीडितान् ||
२० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तथा स विह्वलः सूतः प्रविश्य नृपतिक्षय़म् |
२१ क
वैशम्पाय़न उवाच:
ददर्श नृपतिश्रेष्ठं प्रज्ञाचक्षुषमीश्वरम् ||
२१ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
दृष्ट्वा चासीनमनघं समन्तात्परिवारितम् |
२२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
स्नुषाभिर्भरतश्रेष्ठ गान्धार्या विदुरेण च ||
२२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तथान्यैश्च सुहृद्भिश्च ज्ञातिभिश्च हितैषिभिः |
२३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
तमेव चार्थं ध्याय़न्तं कर्णस्य निधनं प्रति ||
२३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
रुदन्नेवाव्रवीद्वाक्यं राजानं जनमेजय़ |
२४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
नातिहृष्टमनाः सूतो वाष्पसन्दिग्धय़ा गिरा ||
२४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
सञ्जय़ोऽहं नरव्याघ्र नमस्ते भरतर्षभ |
२५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
मद्राधिपो हतः शल्यः शकुनिः सौवलस्तथा |
२५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
उलूकः पुरुषव्याघ्र कैतव्यो दृढविक्रमः ||
२५ ग
वैशम्पाय़न उवाच:
संशप्तका हताः सर्वे काम्वोजाश्च शकैः सह |
२६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
म्लेच्छाश्च पार्वतीय़ाश्च यवनाश्च निपातिताः ||
२६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
प्राच्या हता महाराज दाक्षिणात्याश्च सर्वशः |
२७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
उदीच्या निहताः सर्वे प्रतीच्याश्च नराधिप |
२७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
राजानो राजपुत्राश्च सर्वतो निहता नृप ||
२७ ग
वैशम्पाय़न उवाच:
दुर्योधनो हतो राजन्यथोक्तं पाण्डवेन च |
२८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
भग्नसक्थो महाराज शेते पांसुषु रूषितः ||
२८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
धृष्टद्युम्नो हतो राजञ्शिखण्डी चापराजितः |
२९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
उत्तमौजा युधामन्युस्तथा राजन्प्रभद्रकाः ||
२९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
पाञ्चालाश्च नरव्याघ्राश्चेदय़श्च निषूदिताः |
३० क
वैशम्पाय़न उवाच:
तव पुत्रा हताः सर्वे द्रौपदेय़ाश्च भारत |
३० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
कर्णपुत्रो हतः शूरो वृषसेनो महावलः ||
३० ग
वैशम्पाय़न उवाच:
नरा विनिहताः सर्वे गजाश्च विनिपातिताः |
३१ क
वैशम्पाय़न उवाच:
रथिनश्च नरव्याघ्र हय़ाश्च निहता युधि ||
३१ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
किञ्चिच्छेषं च शिविरं तावकानां कृतं विभो |
३२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
पाण्डवानां च शूराणां समासाद्य परस्परम् ||
३२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
प्राय़ः स्त्रीशेषमभवज्जगत्कालेन मोहितम् |
३३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
सप्त पाण्डवतः शेषा धार्तराष्ट्रास्तथा त्रय़ः ||
३३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
ते चैव भ्रातरः पञ्च वासुदेवोऽथ सात्यकिः |
३४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
कृपश्च कृतवर्मा च द्रौणिश्च जय़तां वरः ||
३४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तवाप्येते महाराज रथिनो नृपसत्तम |
३५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अक्षौहिणीनां सर्वासां समेतानां जनेश्वर |
३५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
एते शेषा महाराज सर्वेऽन्ये निधनं गताः ||
३५ ग
वैशम्पाय़न उवाच:
कालेन निहतं सर्वं जगद्वै भरतर्षभ |
३६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
दुर्योधनं वै पुरतः कृत्वा वैरस्य भारत ||
३६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
एतच्छ्रुत्वा वचः क्रूरं धृतराष्ट्रो जनेश्वरः |
३७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
निपपात महाराज गतसत्त्वो महीतले ||
३७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तस्मिन्निपतिते भूमौ विदुरोऽपि महाय़शाः |
३८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
निपपात महाराज राजव्यसनकर्शितः ||
३८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
गान्धारी च नृपश्रेष्ठ सर्वाश्च कुरुय़ोषितः |
३९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
पतिताः सहसा भूमौ श्रुत्वा क्रूरं वचश्च ताः ||
३९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
निःसञ्ज्ञं पतितं भूमौ तदासीद्राजमण्डलम् |
४० क
वैशम्पाय़न उवाच:
प्रलापय़ुक्ता महती कथा न्यस्ता पटे यथा ||
४० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
कृच्छ्रेण तु ततो राजा धृतराष्ट्रो महीपतिः |
४१ क
वैशम्पाय़न उवाच:
शनैरलभत प्राणान्पुत्रव्यसनकर्शितः ||
४१ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
लव्ध्वा तु स नृपः सञ्ज्ञां वेपमानः सुदुःखितः |
४२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
उदीक्ष्य च दिशः सर्वाः क्षत्तारं वाक्यमव्रवीत् ||
४२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
विद्वन्क्षत्तर्महाप्राज्ञ त्वं गतिर्भरतर्षभ |
४३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
ममानाथस्य सुभृशं पुत्रैर्हीनस्य सर्वशः |
४३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
एवमुक्त्वा ततो भूय़ो विसञ्ज्ञो निपपात ह ||
४३ ग
वैशम्पाय़न उवाच:
तं तथा पतितं दृष्ट्वा वान्धवा येऽस्य केचन |
४४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
शीतैस्तु सिषिचुस्तोय़ैर्विव्यजुर्व्यजनैरपि ||
४४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
स तु दीर्घेण कालेन प्रत्याश्वस्तो महीपतिः |
४५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
तूष्णीं दध्यौ महीपालः पुत्रव्यसनकर्शितः |
४५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
निःश्वसञ्जिह्मग इव कुम्भक्षिप्तो विशां पते ||
४५ ग
वैशम्पाय़न उवाच:
सञ्जय़ोऽप्यरुदत्तत्र दृष्ट्वा राजानमातुरम् |
४६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
तथा सर्वाः स्त्रिय़श्चैव गान्धारी च यशस्विनी ||
४६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
ततो दीर्घेण कालेन विदुरं वाक्यमव्रवीत् |
४७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
धृतराष्ट्रो नरव्याघ्रो मुह्यमानो मुहुर्मुहुः ||
४७ ख