युधिष्ठिर उवाच:
जैत्र्या वा कानि रूपाणि भवन्ति पुरुषर्षभ |
१ क
युधिष्ठिर उवाच:
पृतनाय़ाः प्रशस्तानि तानीहेच्छामि वेदितुम् ||
१ ख
भीष्म उवाच:
जैत्र्या वा यानि रूपाणि भवन्ति पुरुषर्षभ |
२ क
भीष्म उवाच:
पृतनाय़ाः प्रशस्तानि तानि वक्ष्यामि सर्वशः ||
२ ख
भीष्म उवाच:
दैवं पूर्वं विकुरुते मानुषे कालचोदिते |
३ क
भीष्म उवाच:
तद्विद्वांसोऽनुपश्यन्ति ज्ञानदीर्घेण चक्षुषा ||
३ ख
भीष्म उवाच:
प्राय़श्चित्तविधिं चात्र जपहोमांश्च तद्विदः |
४ क
भीष्म उवाच:
मङ्गलानि च कुर्वन्तः शमय़न्त्यहितान्यपि ||
४ ख
भीष्म उवाच:
उदीर्णमनसो योधा वाहनानि च भारत |
५ क
भीष्म उवाच:
यस्यां भवन्ति सेनाय़ां ध्रुवं तस्यां जय़ं वदेत् ||
५ ख
भीष्म उवाच:
अन्वेनां वाय़वो वान्ति तथैवेन्द्रधनूंषि च |
६ क
भीष्म उवाच:
अनुप्लवन्ते मेघाश्च तथादित्यस्य रश्मय़ः ||
६ ख
भीष्म उवाच:
गोमाय़वश्चानुलोमा वडा गृध्राश्च सर्वशः |
७ क
भीष्म उवाच:
आचरेय़ुर्यदा सेनां तदा सिद्धिरनुत्तमा ||
७ ख
भीष्म उवाच:
प्रसन्नभाः पावक ऊर्ध्वरश्मिः; प्रदक्षिणावर्तशिखो विधूमः |
८ क
भीष्म उवाच:
पुण्या गन्धाश्चाहुतीनां प्रवान्ति; जय़स्यैतद्भाविनो रूपमाहुः ||
८ ख
भीष्म उवाच:
गम्भीरशव्दाश्च महास्वनाश्च; शङ्खाश्च भेर्यश्च नदन्ति यत्र |
९ क
भीष्म उवाच:
युय़ुत्सवश्चाप्रतीपा भवन्ति; जय़स्यैतद्भाविनो रूपमाहुः ||
९ ख
भीष्म उवाच:
इष्टा मृगाः पृष्ठतो वामतश्च; सम्प्रस्थितानां च गमिष्यतां च |
१० क
भीष्म उवाच:
जिघांसतां दक्षिणाः सिद्धिमाहु; र्ये त्वग्रतस्ते प्रतिषेधय़न्ति ||
१० ख
भीष्म उवाच:
मङ्गल्यशव्दाः शकुना वदन्ति; हंसाः क्रौञ्चाः शतपत्राश्च चाषाः |
११ क
भीष्म उवाच:
हृष्टा योधाः सत्त्ववन्तो भवन्ति; जय़स्यैतद्भाविनो रूपमाहुः ||
११ ख
भीष्म उवाच:
शस्त्रैः पत्रैः कवचैः केतुभिश्च; सुभानुभिर्मुखवर्णैश्च यूनाम् |
१२ क
भीष्म उवाच:
भ्राजिष्मती दुष्प्रतिप्रेक्षणीय़ा; येषां चमूस्तेऽभिभवन्ति शत्रून् ||
१२ ख
भीष्म उवाच:
शुश्रूषवश्चानभिमानिनश्च; परस्परं सौहृदमास्थिताश्च |
१३ क
भीष्म उवाच:
येषां योधाः शौचमनुष्ठिताश्च; जय़स्यैतद्भाविनो रूपमाहुः ||
१३ ख
भीष्म उवाच:
शव्दाः स्पर्शास्तथा गन्धा विचरन्ति मनःप्रिय़ाः |
१४ क
भीष्म उवाच:
धैर्यं चाविशते योधान्विजय़स्य मुखं तु तत् ||
१४ ख
भीष्म उवाच:
इष्टो वामः प्रविष्टस्य दक्षिणः प्रविविक्षतः |
१५ क
भीष्म उवाच:
पश्चात्संसाधय़त्यर्थं पुरस्तात्प्रतिषेधति ||
१५ ख
भीष्म उवाच:
सम्भृत्य महतीं सेनां चतुरङ्गां युधिष्ठिर |
१६ क
भीष्म उवाच:
साम्नैवावर्तने पूर्वं प्रय़तेथास्तथो युधि ||
१६ ख
भीष्म उवाच:
जघन्य एष विजय़ो यद्युद्धं नाम भारत |
१७ क
भीष्म उवाच:
यादृच्छिको युधि जय़ो दैवो वेति विचारणम् ||
१७ ख
भीष्म उवाच:
अपामिव महावेगस्त्रस्ता मृगगणा इव |
१८ क
भीष्म उवाच:
दुर्निवार्यतमा चैव प्रभग्ना महती चमूः ||
१८ ख
भीष्म उवाच:
भग्ना इत्येव भज्यन्ते विद्वांसोऽपि नकारणम् |
१९ क
भीष्म उवाच:
उदारसारा महती रुरुसङ्घोपमा चमूः ||
१९ ख
भीष्म उवाच:
परस्परज्ञाः संहृष्टास्त्यक्तप्राणाः सुनिश्चिताः |
२० क
भीष्म उवाच:
अपि पञ्चाशतिः शूरा मृद्नन्ति परवाहिनीम् ||
२० ख
भीष्म उवाच:
अथ वा पञ्च षट्सप्त सहिताः कृतनिश्चय़ाः |
२१ क
भीष्म उवाच:
कुलीनाः पूजिताः सम्यग्विजय़न्तीह शात्रवान् ||
२१ ख
भीष्म उवाच:
संनिपातो न गन्तव्यः शक्ये सति कथञ्चन |
२२ क
भीष्म उवाच:
सान्त्वभेदप्रदानानां युद्धमुत्तरमुच्यते ||
२२ ख
भीष्म उवाच:
संसर्पणाद्धि सेनाय़ा भय़ं भीरून्प्रवाधते |
२३ क
भीष्म उवाच:
वज्रादिव प्रज्वलितादिय़ं क्व नु पतिष्यति ||
२३ ख
भीष्म उवाच:
अभिप्रय़ातां समितिं ज्ञात्वा ये प्रतिय़ान्त्यथ |
२४ क
भीष्म उवाच:
तेषां स्पन्दन्ति गात्राणि योधानां विषय़स्य च ||
२४ ख
भीष्म उवाच:
विषय़ो व्यथते राजन्सर्वः सस्थाणुजङ्गमः |
२५ क
भीष्म उवाच:
शस्त्रप्रतापतप्तानां मज्जा सीदति देहिनाम् ||
२५ ख
भीष्म उवाच:
तेषां सान्त्वं क्रूरमिश्रं प्रणेतव्यं पुनः पुनः |
२६ क
भीष्म उवाच:
सम्पीड्यमाना हि परे योगमाय़ान्ति सर्वशः ||
२६ ख
भीष्म उवाच:
अन्तराणां च भेदार्थं चारानभ्यवचारय़ेत् |
२७ क
भीष्म उवाच:
यश्च तस्मात्परो राजा तेन सन्धिः प्रशस्यते ||
२७ ख
भीष्म उवाच:
न हि तस्यान्यथा पीडा शक्या कर्तुं तथाविधा |
२८ क
भीष्म उवाच:
यथा सार्धममित्रेण सर्वतः प्रतिवाधनम् ||
२८ ख
भीष्म उवाच:
क्षमा वै साधुमाय़ा हि न हि साध्वक्षमा सदा |
२९ क
भीष्म उवाच:
क्षमाय़ाश्चाक्षमाय़ाश्च विद्धि पार्थ प्रय़ोजनम् ||
२९ ख
भीष्म उवाच:
विजित्य क्षममाणस्य यशो राज्ञोऽभिवर्धते |
३० क
भीष्म उवाच:
महापराधा ह्यप्यस्मिन्विश्वसन्ति हि शत्रवः ||
३० ख
भीष्म उवाच:
मन्यते कर्शय़ित्वा तु क्षमा साध्विति शम्वरः |
३१ क
भीष्म उवाच:
असन्तप्तं तु यद्दारु प्रत्येति प्रकृतिं पुनः ||
३१ ख
भीष्म उवाच:
नैतत्प्रशंसन्त्याचार्या न च साधु निदर्शनम् |
३२ क
भीष्म उवाच:
अक्लेशेनाविनाशेन निय़न्तव्याः स्वपुत्रवत् ||
३२ ख
भीष्म उवाच:
द्वेष्यो भवति भूतानामुग्रो राजा युधिष्ठिर |
३३ क
भीष्म उवाच:
मृदुमप्यवमन्यन्ते तस्मादुभय़भाग्भवेत् ||
३३ ख
भीष्म उवाच:
प्रहरिष्यन्प्रिय़ं व्रूय़ात्प्रहरन्नपि भारत |
३४ क
भीष्म उवाच:
प्रहृत्य च कृपाय़ेत शोचन्निव रुदन्निव ||
३४ ख
भीष्म उवाच:
न मे प्रिय़ं यत्स हतः सम्प्राहैवं पुरो वचः |
३५ क
भीष्म उवाच:
न चकर्थ च मे वाक्यमुच्यमानः पुनः पुनः ||
३५ ख
भीष्म उवाच:
अहो जीवितमाकाङ्क्षे नेदृशो वधमर्हति |
३६ क
भीष्म उवाच:
सुदुर्लभाः सुपुरुषाः सङ्ग्रामेष्वपलाय़िनः ||
३६ ख
भीष्म उवाच:
कृतं ममाप्रिय़ं तेन येनाय़ं निहतो मृधे |
३७ क
भीष्म उवाच:
इति वाचा वदन्हन्तॄन्पूजय़ेत रहोगतः ||
३७ ख
भीष्म उवाच:
हन्तॄणां चाहतानां च यत्कुर्युरपराधिनः |
३८ क
भीष्म उवाच:
क्रोशेद्वाहुं प्रगृह्यापि चिकीर्षञ्जनसङ्ग्रहम् ||
३८ ख
भीष्म उवाच:
एवं सर्वास्ववस्थासु सान्त्वपूर्वं समाचरन् |
३९ क
भीष्म उवाच:
प्रिय़ो भवति भूतानां धर्मज्ञो वीतभीर्नृपः ||
३९ ख
भीष्म उवाच:
विश्वासं चात्र गच्छन्ति सर्वभूतानि भारत |
४० क
भीष्म उवाच:
विश्वस्तः शक्यते भोक्तुं यथाकाममुपस्थितः ||
४० ख
भीष्म उवाच:
तस्माद्विश्वासय़ेद्राजा सर्वभूतान्यमाय़या |
४१ क
भीष्म उवाच:
सर्वतः परिरक्षेच्च यो महीं भोक्तुमिच्छति ||
४१ ख