chevron_left अनुशासन पर्व अध्याय १०४
युधिष्ठिर उवाच:
व्राह्मणस्वानि ये मन्दा हरन्ति भरतर्षभ |
१ क
युधिष्ठिर उवाच:
नृशंसकारिणो मूढाः क्व ते गच्छन्ति मानवाः ||
१ ख
भीष्म उवाच:
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् |
२ क
भीष्म उवाच:
चण्डालस्य च संवादं क्षत्रवन्धोश्च भारत ||
२ ख
राजन्य उवाच:
वृद्धरूपोऽसि चण्डाल वालवच्च विचेष्टसे |
३ क
राजन्य उवाच:
श्वखराणां रजःसेवी कस्मादुद्विजसे गवाम् ||
३ ख
राजन्य उवाच:
साधुभिर्गर्हितं कर्म चण्डालस्य विधीय़ते |
४ क
राजन्य उवाच:
कस्माद्गोरजसा ध्वस्तमपां कुण्डे निषिञ्चसि ||
४ ख
चण्डाल उवाच:
व्राह्मणस्य गवां राजन्ह्रिय़तीनां रजः पुरा |
५ क
चण्डाल उवाच:
सोममुद्ध्वंसय़ामास तं सोमं येऽपिवन्द्विजाः ||
५ ख
चण्डाल उवाच:
दीक्षितश्च स राजापि क्षिप्रं नरकमाविशत् |
६ क
चण्डाल उवाच:
सह तैर्याजकैः सर्वैर्व्रह्मस्वमुपजीव्य तत् ||
६ ख
चण्डाल उवाच:
येऽपि तत्रापिवन्क्षीरं घृतं दधि च मानवाः |
७ क
चण्डाल उवाच:
व्राह्मणाः सहराजन्याः सर्वे नरकमाविशन् ||
७ ख
चण्डाल उवाच:
जघ्नुस्ताः पय़सा पुत्रांस्तथा पौत्रान्विधुन्वतीः |
८ क
चण्डाल उवाच:
पशूनवेक्षमाणाश्च साधुवृत्तेन दम्पती ||
८ ख
चण्डाल उवाच:
अहं तत्रावसं राजन्व्रह्मचारी जितेन्द्रिय़ः |
९ क
चण्डाल उवाच:
तासां मे रजसा ध्वस्तं भैक्षमासीन्नराधिप ||
९ ख
चण्डाल उवाच:
चण्डालोऽहं ततो राजन्भुक्त्वा तदभवं मृतः |
१० क
चण्डाल उवाच:
व्रह्मस्वहारी च नृपः सोऽप्रतिष्ठां गतिं यय़ौ ||
१० ख
चण्डाल उवाच:
तस्माद्धरेन्न विप्रस्वं कदाचिदपि किञ्चन |
११ क
चण्डाल उवाच:
व्रह्मस्वरजसा ध्वस्तं भुक्त्वा मां पश्य यादृशम् ||
११ ख
चण्डाल उवाच:
तस्मात्सोमोऽप्यविक्रेय़ः पुरुषेण विपश्चिता |
१२ क
चण्डाल उवाच:
विक्रय़ं हीह सोमस्य गर्हय़न्ति मनीषिणः ||
१२ ख
चण्डाल उवाच:
ये चैनं क्रीणते राजन्ये च विक्रीणते जनाः |
१३ क
चण्डाल उवाच:
ते तु वैवस्वतं प्राप्य रौरवं यान्ति सर्वशः ||
१३ ख
चण्डाल उवाच:
सोमं तु रजसा ध्वस्तं विक्रीय़ाद्वुद्धिपूर्वकम् |
१४ क
चण्डाल उवाच:
श्रोत्रिय़ो वार्धुषी भूत्वा चिररात्राय़ नश्यति |
१४ ख
चण्डाल उवाच:
नरकं त्रिंशतं प्राप्य श्वविष्ठामुपजीवति ||
१४ ग
चण्डाल उवाच:
श्वचर्यामतिमानं च सखिदारेषु विप्लवम् |
१५ क
चण्डाल उवाच:
तुलय़ाधारय़द्धर्मो ह्यतिमानोऽतिरिच्यते ||
१५ ख
चण्डाल उवाच:
श्वानं वै पापिनं पश्य विवर्णं हरिणं कृशम् |
१६ क
चण्डाल उवाच:
अतिमानेन भूतानामिमां गतिमुपागतम् ||
१६ ख
चण्डाल उवाच:
अहं वै विपुले जातः कुले धनसमन्विते |
१७ क
चण्डाल उवाच:
अन्यस्मिञ्जन्मनि विभो ज्ञानविज्ञानपारगः ||
१७ ख
चण्डाल उवाच:
अभवं तत्र जानानो ह्येतान्दोषान्मदात्तदा |
१८ क
चण्डाल उवाच:
संरव्ध एव भूतानां पृष्ठमांसान्यभक्षय़म् ||
१८ ख
चण्डाल उवाच:
सोऽहं तेन च वृत्तेन भोजनेन च तेन वै |
१९ क
चण्डाल उवाच:
इमामवस्थां सम्प्राप्तः पश्य कालस्य पर्ययम् ||
१९ ख
चण्डाल उवाच:
आदीप्तमिव चैलान्तं भ्रमरैरिव चार्दितम् |
२० क
चण्डाल उवाच:
धावमानं सुसंरव्धं पश्य मां रजसान्वितम् ||
२० ख
चण्डाल उवाच:
स्वाध्याय़ैस्तु महत्पापं तरन्ति गृहमेधिनः |
२१ क
चण्डाल उवाच:
दानैः पृथग्विधैश्चापि यथा प्राहुर्मनीषिणः ||
२१ ख
चण्डाल उवाच:
तथा पापकृतं विप्रमाश्रमस्थं महीपते |
२२ क
चण्डाल उवाच:
सर्वसङ्गविनिर्मुक्तं छन्दांस्युत्तारय़न्त्युत ||
२२ ख
चण्डाल उवाच:
अहं तु पापय़ोन्यां वै प्रसूतः क्षत्रिय़र्षभ |
२३ क
चण्डाल उवाच:
निश्चय़ं नाधिगच्छामि कथं मुच्येय़मित्युत ||
२३ ख
चण्डाल उवाच:
जातिस्मरत्वं तु मम केनचित्पूर्वकर्मणा |
२४ क
चण्डाल उवाच:
शुभेन येन मोक्षं वै प्राप्तुमिच्छाम्यहं नृप ||
२४ ख
चण्डाल उवाच:
त्वमिमं मे प्रपन्नाय़ संशय़ं व्रूहि पृच्छते |
२५ क
चण्डाल उवाच:
चण्डालत्वात्कथमहं मुच्येय़मिति सत्तम ||
२५ ख
राजन्य उवाच:
चण्डाल प्रतिजानीहि येन मोक्षमवाप्स्यसि |
२६ क
राजन्य उवाच:
व्राह्मणार्थे त्यजन्प्राणान्गतिमिष्टामवाप्स्यसि ||
२६ ख
राजन्य उवाच:
दत्त्वा शरीरं क्रव्याद्भ्यो रणाग्नौ द्विजहेतुकम् |
२७ क
राजन्य उवाच:
हुत्वा प्राणान्प्रमोक्षस्ते नान्यथा मोक्षमर्हसि ||
२७ ख
भीष्म उवाच:
इत्युक्तः स तदा राजन्व्रह्मस्वार्थे परन्तप |
२८ क
भीष्म उवाच:
हुत्वा रणमुखे प्राणान्गतिमिष्टामवाप ह ||
२८ ख
भीष्म उवाच:
तस्माद्रक्ष्यं त्वय़ा पुत्र व्रह्मस्वं भरतर्षभ |
२९ क
भीष्म उवाच:
यदीच्छसि महावाहो शाश्वतीं गतिमुत्तमाम् ||
२९ ख