लोमश उवाच:
ते तं दृष्ट्वा हय़ं राजन्सम्प्रहृष्टतनूरुहाः |
१ क
लोमश उवाच:
अनादृत्य महात्मानं कपिलं कालचोदिताः |
१ ख
लोमश उवाच:
सङ्क्रुद्धाः समधावन्त अश्वग्रहणकाङ्क्षिणः ||
१ ग
लोमश उवाच:
ततः क्रुद्धो महाराज कपिलो मुनिसत्तमः |
२ क
लोमश उवाच:
वासुदेवेति यं प्राहुः कपिलं मुनिसत्तमम् ||
२ ख
लोमश उवाच:
स चक्षुर्विवृतं कृत्वा तेजस्तेषु समुत्सृजन् |
३ क
लोमश उवाच:
ददाह सुमहातेजा मन्दवुद्धीन्स सागरान् ||
३ ख
लोमश उवाच:
तान्दृष्ट्वा भस्मसाद्भूतान्नारदः सुमहातपाः |
४ क
लोमश उवाच:
सगरान्तिकमागच्छत्तच्च तस्मै न्यवेदय़त् ||
४ ख
लोमश उवाच:
स तच्छ्रुत्वा वचो घोरं राजा मुनिमुखोद्गतम् |
५ क
लोमश उवाच:
मुहूर्तं विमना भूत्वा स्थाणोर्वाक्यमचिन्तय़त् |
५ ख
लोमश उवाच:
आत्मानमात्मनाश्वास्य हय़मेवान्वचिन्तय़त् ||
५ ग
लोमश उवाच:
अंशुमन्तं समाहूय़ असमज्ञःसुतं तदा |
६ क
लोमश उवाच:
पौत्रं भरतशार्दूल इदं वचनमव्रवीत् ||
६ ख
लोमश उवाच:
षष्टिस्तानि सहस्राणि पुत्राणाममितौजसाम् |
७ क
लोमश उवाच:
कापिलं तेज आसाद्य मत्कृते निधनं गताः ||
७ ख
लोमश उवाच:
तव चापि पिता तात परित्यक्तो मय़ानघ |
८ क
लोमश उवाच:
धर्मं संरक्षमाणेन पौराणां हितमिच्छता ||
८ ख
युधिष्ठिर उवाच:
किमर्थं राजशार्दूलः सगरः पुत्रमात्मजम् |
९ क
युधिष्ठिर उवाच:
त्यक्तवान्दुस्त्यजं वीरं तन्मे व्रूहि तपोधन ||
९ ख
लोमश उवाच:
असमञ्जा इति ख्यातः सगरस्य सुतो ह्यभूत् |
१० क
लोमश उवाच:
यं शैव्या जनय़ामास पौराणां स हि दारकान् |
१० ख
लोमश उवाच:
खुरेषु क्रोशतो गृह्य नद्यां चिक्षेप दुर्वलान् ||
१० ग
लोमश उवाच:
ततः पौराः समाजग्मुर्भय़शोकपरिप्लुताः |
११ क
लोमश उवाच:
सगरं चाभ्ययाचन्त सर्वे प्राञ्जलय़ः स्थिताः ||
११ ख
लोमश उवाच:
त्वं नस्त्राता महाराज परचक्रादिभिर्भय़ैः |
१२ क
लोमश उवाच:
असमञ्जोभय़ाद्घोरात्ततो नस्त्रातुमर्हसि ||
१२ ख
लोमश उवाच:
पौराणां वचनं श्रुत्वा घोरं नृपतिसत्तमः |
१३ क
लोमश उवाच:
मुहूर्तं विमना भूत्वा सचिवानिदमव्रवीत् ||
१३ ख
लोमश उवाच:
असमञ्जाः पुरादद्य सुतो मे विप्रवास्यताम् |
१४ क
लोमश उवाच:
यदि वो मत्प्रिय़ं कार्यमेतच्छीघ्रं विधीय़ताम् ||
१४ ख
लोमश उवाच:
एवमुक्ता नरेन्द्रेण सचिवास्ते नराधिप |
१५ क
लोमश उवाच:
यथोक्तं त्वरिताश्चक्रुर्यथाज्ञापितवान्नृपः ||
१५ ख
लोमश उवाच:
एतत्ते सर्वमाख्यातं यथा पुत्रो महात्मना |
१६ क
लोमश उवाच:
पौराणां हितकामेन सगरेण विवासितः ||
१६ ख
लोमश उवाच:
अंशुमांस्तु महेष्वासो यदुक्तः सगरेण ह |
१७ क
लोमश उवाच:
तत्ते सर्वं प्रवक्ष्यामि कीर्त्यमानं निवोध मे ||
१७ ख
सगर उवाच:
पितुश्च तेऽहं त्यागेन पुत्राणां निधनेन च |
१८ क
सगर उवाच:
अलाभेन तथाश्वस्य परितप्यामि पुत्रक ||
१८ ख
सगर उवाच:
तस्माद्दुःखाभिसन्तप्तं यज्ञविघ्नाच्च मोहितम् |
१९ क
सगर उवाच:
हय़स्यानय़नात्पौत्र नरकान्मां समुद्धर ||
१९ ख
लोमश उवाच:
अंशुमानेवमुक्तस्तु सगरेण महात्मना |
२० क
लोमश उवाच:
जगाम दुःखात्तं देशं यत्र वै दारिता मही ||
२० ख
लोमश उवाच:
स तु तेनैव मार्गेण समुद्रं प्रविवेश ह |
२१ क
लोमश उवाच:
अपश्यच्च महात्मानं कपिलं तुरगं च तम् ||
२१ ख
लोमश उवाच:
स दृष्ट्वा तेजसो राशिं पुराणमृषिसत्तमम् |
२२ क
लोमश उवाच:
प्रणम्य शिरसा भूमौ कार्यमस्मै न्यवेदय़त् ||
२२ ख
लोमश उवाच:
ततः प्रीतो महातेजाः कलिपोंऽशुमतोऽभवत् |
२३ क
लोमश उवाच:
उवाच चैनं धर्मात्मा वरदोऽस्मीति भारत ||
२३ ख
लोमश उवाच:
स वव्रे तुरगं तत्र प्रथमं यज्ञकारणात् |
२४ क
लोमश उवाच:
द्वितीय़मुदकं वव्रे पितॄणां पावनेप्सय़ा ||
२४ ख
लोमश उवाच:
तमुवाच महातेजाः कपिलो मुनिपुङ्गवः |
२५ क
लोमश उवाच:
ददानि तव भद्रं ते यद्यत्प्रार्थय़सेऽनघ ||
२५ ख
लोमश उवाच:
त्वय़ि क्षमा च धर्मश्च सत्यं चापि प्रतिष्ठितम् |
२६ क
लोमश उवाच:
त्वय़ा कृतार्थः सगरः पुत्रवांश्च त्वय़ा पिता ||
२६ ख
लोमश उवाच:
तव चैव प्रभावेन स्वर्गं यास्यन्ति सागराः |
२७ क
लोमश उवाच:
पौत्रश्च ते त्रिपथगां त्रिदिवादानय़िष्यति |
२७ ख
लोमश उवाच:
पावनार्थं सागराणां तोषय़ित्वा महेश्वरम् ||
२७ ग
लोमश उवाच:
हय़ं नय़स्व भद्रं ते यज्ञिय़ं नरपुङ्गव |
२८ क
लोमश उवाच:
यज्ञः समाप्यतां तात सगरस्य महात्मनः ||
२८ ख
लोमश उवाच:
अंशुमानेवमुक्तस्तु कपिलेन महात्मना |
२९ क
लोमश उवाच:
आजगाम हय़ं गृह्य यज्ञवाटं महात्मनः ||
२९ ख
लोमश उवाच:
सोऽभिवाद्य ततः पादौ सगरस्य महात्मनः |
३० क
लोमश उवाच:
मूर्ध्नि तेनाप्युपाघ्रातस्तस्मै सर्वं न्यवेदय़त् ||
३० ख
लोमश उवाच:
यथा दृष्टं श्रुतं चापि सागराणां क्षय़ं तथा |
३१ क
लोमश उवाच:
तं चास्मै हय़माचष्ट यज्ञवाटमुपागतम् ||
३१ ख
लोमश उवाच:
तच्छ्रुत्वा सगरो राजा पुत्रजं दुःखमत्यजत् |
३२ क
लोमश उवाच:
अंशुमन्तं च सम्पूज्य समापय़त तं क्रतुम् ||
३२ ख
लोमश उवाच:
समाप्तय़ज्ञः सगरो देवैः सर्वैः सभाजितः |
३३ क
लोमश उवाच:
पुत्रत्वे कल्पय़ामास समुद्रं वरुणालय़म् ||
३३ ख
लोमश उवाच:
प्रशास्य सुचिरं कालं राज्यं राजीवलोचनः |
३४ क
लोमश उवाच:
पौत्रे भारं समावेश्य जगाम त्रिदिवं तदा ||
३४ ख
लोमश उवाच:
अंशुमानपि धर्मात्मा महीं सागरमेखलाम् |
३५ क
लोमश उवाच:
प्रशशास महाराज यथैवास्य पितामहः ||
३५ ख
लोमश उवाच:
तस्य पुत्रः समभवद्दिलीपो नाम धर्मवित् |
३६ क
लोमश उवाच:
तस्मै राज्यं समाधाय़ अंशुमानपि संस्थितः ||
३६ ख
लोमश उवाच:
दिलीपस्तु ततः श्रुत्वा पितॄणां निधनं महत् |
३७ क
लोमश उवाच:
पर्यतप्यत दुःखेन तेषां गतिमचिन्तय़त् ||
३७ ख
लोमश उवाच:
गङ्गावतरणे यत्नं सुमहच्चाकरोन्नृपः |
३८ क
लोमश उवाच:
न चावतारय़ामास चेष्टमानो यथावलम् ||
३८ ख
लोमश उवाच:
तस्य पुत्रः समभवच्छ्रीमान्धर्मपराय़णः |
३९ क
लोमश उवाच:
भगीरथ इति ख्यातः सत्यवागनसूय़कः ||
३९ ख
लोमश उवाच:
अभिषिच्य तु तं राज्ये दिलीपो वनमाश्रितः |
४० क
लोमश उवाच:
तपःसिद्धिसमाय़ोगात्स राजा भरतर्षभ |
४० ख
लोमश उवाच:
वनाज्जगाम त्रिदिवं कालय़ोगेन भारत ||
४० ग