chevron_left अनुशासन पर्व अध्याय १०७
भीष्म उवाच:
पन्था देय़ो व्राह्मणाय़ गोभ्यो राजभ्य एव च |
५० क
भीष्म उवाच:
वृद्धाय़ भारतप्ताय़ गर्भिण्यै दुर्वलाय़ च ||
५० ख
भीष्म उवाच:
प्रदक्षिणं च कुर्वीत परिज्ञातान्वनस्पतीन् |
५१ क
भीष्म उवाच:
चतुष्पथान्प्रकुर्वीत सर्वानेव प्रदक्षिणान् ||
५१ ख
भीष्म उवाच:
मध्यन्दिने निशाकाले मध्यरात्रे च सर्वदा |
५२ क
भीष्म उवाच:
चतुष्पथान्न सेवेत उभे सन्ध्ये तथैव च ||
५२ ख
भीष्म उवाच:
उपानहौ च वस्त्रं च धृतमन्यैर्न धारय़ेत् |
५३ क
भीष्म उवाच:
व्रह्मचारी च नित्यं स्यात्पादं पादेन नाक्रमेत् ||
५३ ख
भीष्म उवाच:
अमावास्यां पौर्णमास्यां चतुर्दश्यां च सर्वशः |
५४ क
भीष्म उवाच:
अष्टम्यां सर्वपक्षाणां व्रह्मचारी सदा भवेत् ||
५४ ख
भीष्म उवाच:
वृथा मांसं न खादेत पृष्ठमांसं तथैव च |
५५ क
भीष्म उवाच:
आक्रोशं परिवादं च पैशुन्यं च विवर्जय़ेत् ||
५५ ख
भीष्म उवाच:
नारुन्तुदः स्यान्न नृशंसवादी; न हीनतः परमभ्याददीत |
५६ क
भीष्म उवाच:
यय़ास्य वाचा पर उद्विजेत; न तां वदेद्रुशतीं पापलोक्याम् ||
५६ ख
भीष्म उवाच:
वाक्साय़का वदनान्निष्पतन्ति; यैराहतः शोचति रात्र्यहानि |
५७ क
भीष्म उवाच:
परस्य नामर्मसु ते पतन्ति; तान्पण्डितो नावसृजेत्परेषु ||
५७ ख
भीष्म उवाच:
रोहते साय़कैर्विद्धं वनं परशुना हतम् |
५८ क
भीष्म उवाच:
वाचा दुरुक्तं वीभत्सं न संरोहति वाक्क्षतम् ||
५८ ख
भीष्म उवाच:
हीनाङ्गानतिरिक्ताङ्गान्विद्याहीनान्वय़ोधिकान् |
५९ क
भीष्म उवाच:
रूपद्रविणहीनांश्च सत्त्वहीनांश्च नाक्षिपेत् ||
५९ ख
भीष्म उवाच:
नास्तिक्यं वेदनिन्दां च देवतानां च कुत्सनम् |
६० क
भीष्म उवाच:
द्वेषस्तम्भाभिमानांश्च तैक्ष्ण्यं च परिवर्जय़ेत् ||
६० ख
भीष्म उवाच:
परस्य दण्डं नोद्यच्छेत्क्रोद्धो नैनं निपातय़ेत् |
६१ क
भीष्म उवाच:
अन्यत्र पुत्राच्छिष्याद्वा शिक्षार्थं ताडनं स्मृतम् ||
६१ ख
भीष्म उवाच:
न व्राह्मणान्परिवदेन्नक्षत्राणि न निर्दिशेत् |
६२ क
भीष्म उवाच:
तिथिं पक्षस्य न व्रूय़ात्तथास्याय़ुर्न रिष्यते ||
६२ ख
भीष्म उवाच:
कृत्वा मूत्रपुरीषे तु रथ्यामाक्रम्य वा पुनः |
६३ क
भीष्म उवाच:
पादप्रक्षालनं कुर्यात्स्वाध्याय़े भोजने तथा ||
६३ ख
भीष्म उवाच:
त्रीणि देवाः पवित्राणि व्राह्मणानामकल्पय़न् |
६४ क
भीष्म उवाच:
अदृष्टमद्भिर्निर्णिक्तं यच्च वाचा प्रशस्यते ||
६४ ख
भीष्म उवाच:
संय़ावं कृसरं मांसं शष्कुली पाय़सं तथा |
६५ क
भीष्म उवाच:
आत्मार्थं न प्रकर्तव्यं देवार्थं तु प्रकल्पय़ेत् ||
६५ ख
भीष्म उवाच:
नित्यमग्निं परिचरेद्भिक्षां दद्याच्च नित्यदा |
६६ क
भीष्म उवाच:
वाग्यतो दन्तकाष्ठं च नित्यमेव समाचरेत् |
६६ ख
भीष्म उवाच:
न चाभ्युदितशाय़ी स्यात्प्राय़श्चित्ती तथा भवेत् ||
६६ ग
भीष्म उवाच:
मातापितरमुत्थाय़ पूर्वमेवाभिवादय़ेत् |
६७ क
भीष्म उवाच:
आचार्यमथ वाप्येनं तथाय़ुर्विन्दते महत् ||
६७ ख
भीष्म उवाच:
वर्जय़ेद्दन्तकाष्ठानि वर्जनीय़ानि नित्यशः |
६८ क
भीष्म उवाच:
भक्षय़ेच्छास्त्रदृष्टानि पर्वस्वपि च वर्जय़ेत् ||
६८ ख
भीष्म उवाच:
उदङ्मुखश्च सततं शौचं कुर्यात्समाहितः |
७० क
भीष्म उवाच:
अकृत्वा देवतापूजां नान्यं गच्छेत्कदाचन |
७० ख
भीष्म उवाच:
अन्यत्र तु गुरुं वृद्धं धार्मिकं वा विचक्षणम् ||
७० ग
भीष्म उवाच:
अवलोक्यो न चादर्शो मलिनो वुद्धिमत्तरैः |
७१ क
भीष्म उवाच:
न चाज्ञातां स्त्रिय़ं गच्छेद्गर्भिणीं वा कदाचन ||
७१ ख
भीष्म उवाच:
उदक्षिरा न स्वपेत तथा प्रत्यक्षिरा न च |
७२ क
भीष्म उवाच:
प्राक्षिरास्तु स्वपेद्विद्वानथ वा दक्षिणाशिराः ||
७२ ख
भीष्म उवाच:
न भग्ने नावदीर्णे वा शय़ने प्रस्वपेत च |
७३ क
भीष्म उवाच:
नान्तर्धाने न संय़ुक्ते न च तिर्यक्कदाचन ||
७३ ख
भीष्म उवाच:
न नग्नः कर्हिचित्स्नाय़ान्न निशाय़ां कदाचन |
७४ क
भीष्म उवाच:
स्नात्वा च नावमृज्येत गात्राणि सुविचक्षणः ||
७४ ख
भीष्म उवाच:
न चानुलिम्पेदस्नात्वा स्नात्वा वासो न निर्धुनेत् |
७५ क
भीष्म उवाच:
आर्द्र एव तु वासांसि नित्यं सेवेत मानवः |
७५ ख
भीष्म उवाच:
स्रजश्च नावकर्षेत न वहिर्धारय़ेत च ||
७५ ग
भीष्म उवाच:
रक्तमाल्यं न धार्यं स्याच्छुक्लं धार्यं तु पण्डितैः |
७६ क
भीष्म उवाच:
वर्जय़ित्वा तु कमलं तथा कुवलय़ं विभो ||
७६ ख
भीष्म उवाच:
रक्तं शिरसि धार्यं तु तथा वानेय़मित्यपि |
७७ क
भीष्म उवाच:
काञ्चनी चैव या माला न सा दुष्यति कर्हिचित् |
७७ ख
भीष्म उवाच:
स्नातस्य वर्णकं नित्यमार्द्रं दद्याद्विशां पते ||
७७ ग
भीष्म उवाच:
विपर्ययं न कुर्वीत वाससो वुद्धिमान्नरः |
७८ क
भीष्म उवाच:
तथा नान्यधृतं धार्यं न चापदशमेव च ||
७८ ख
भीष्म उवाच:
अन्यदेव भवेद्वासः शय़नीय़े नरोत्तम |
७९ क
भीष्म उवाच:
अन्यद्रथ्यासु देवानामर्चाय़ामन्यदेव हि ||
७९ ख
भीष्म उवाच:
प्रिय़ङ्गुचन्दनाभ्यां च विल्वेन तगरेण च |
८० क
भीष्म उवाच:
पृथगेवानुलिम्पेत केसरेण च वुद्धिमान् ||
८० ख
भीष्म उवाच:
उपवासं च कुर्वीत स्नातः शुचिरलङ्कृतः |
८१ क
भीष्म उवाच:
पर्वकालेषु सर्वेषु व्रह्मचारी सदा भवेत् ||
८१ ख
भीष्म उवाच:
नालीढय़ा परिहतं भक्षय़ीत कदाचन |
८२ क
भीष्म उवाच:
तथा नोद्धृतसाराणि प्रेक्षतां नाप्रदाय़ च ||
८२ ख
भीष्म उवाच:
न संनिकृष्टो मेधावी नाशुचिर्न च सत्सु च |
८३ क
भीष्म उवाच:
प्रतिषिद्धान्न धर्मेषु भक्षान्भुञ्जीत पृष्ठतः ||
८३ ख
भीष्म उवाच:
पिप्पलं च वटं चैव शणशाकं तथैव च |
८४ क
भीष्म उवाच:
उदुम्वरं न खादेच्च भवार्थी पुरुषोत्तमः ||
८४ ख
भीष्म उवाच:
आजं गव्यं च यन्मांसं माय़ूरं चैव वर्जय़ेत् |
८५ क
भीष्म उवाच:
वर्जय़ेच्छुष्कमांसं च तथा पर्युषितं च यत् ||
८५ ख
भीष्म उवाच:
न पाणौ लवणं विद्वान्प्राश्नीय़ान्न च रात्रिषु |
८६ क
भीष्म उवाच:
दधिसक्तून्न भुञ्जीत वृथामांसं च वर्जय़ेत् ||
८६ ख
भीष्म उवाच:
वालेन तु न भुञ्जीत परश्राद्धं तथैव च |
८७ क
भीष्म उवाच:
साय़ं प्रातश्च भुञ्जीत नान्तराले समाहितः ||
८७ ख
भीष्म उवाच:
वाग्यतो नैकवस्त्रश्च नासंविष्टः कदाचन |
८८ क
भीष्म उवाच:
भूमौ सदैव नाश्नीय़ान्नानासीनो न शव्दवत् ||
८८ ख
भीष्म उवाच:
तोय़पूर्वं प्रदाय़ान्नमतिथिभ्यो विशां पते |
८९ क
भीष्म उवाच:
पश्चाद्भुञ्जीत मेधावी न चाप्यन्यमना नरः ||
८९ ख
भीष्म उवाच:
समानमेकपङ्क्त्यां तु भोज्यमन्नं नरेश्वर |
९० क
भीष्म उवाच:
विषं हालाहलं भुङ्क्ते योऽप्रदाय़ सुहृज्जने ||
९० ख
भीष्म उवाच:
पानीय़ं पाय़सं सर्पिर्दधिसक्तुमधून्यपि |
९१ क
भीष्म उवाच:
निरस्य शेषमेतेषां न प्रदेय़ं तु कस्यचित् ||
९१ ख
भीष्म उवाच:
भुञ्जानो मनुजव्याघ्र नैव शङ्कां समाचरेत् |
९२ क
भीष्म उवाच:
दधि चाप्यनुपानं वै न कर्तव्यं भवार्थिना ||
९२ ख
भीष्म उवाच:
आचम्य चैव हस्तेन परिस्राव्य तथोदकम् |
९३ क
भीष्म उवाच:
अङ्गुष्ठं चरणस्याथ दक्षिणस्यावसेचय़ेत् ||
९३ ख
भीष्म उवाच:
पाणिं मूर्ध्नि समाधाय़ स्पृष्ट्वा चाग्निं समाहितः |
९४ क
भीष्म उवाच:
ज्ञातिश्रैष्ठ्यमवाप्नोति प्रय़ोगकुशलो नरः ||
९४ ख
भीष्म उवाच:
अद्भिः प्राणान्समालभ्य नाभिं पाणितलेन च |
९५ क
भीष्म उवाच:
स्पृशंश्चैव प्रतिष्ठेत न चाप्यार्द्रेण पाणिना ||
९५ ख
भीष्म उवाच:
अङ्गुष्ठस्यान्तराले च व्राह्मं तीर्थमुदाहृतम् |
९६ क
भीष्म उवाच:
कनिष्ठिकाय़ाः पश्चात्तु देवतीर्थमिहोच्यते ||
९६ ख
भीष्म उवाच:
अङ्गुष्ठस्य च यन्मध्यं प्रदेशिन्याश्च भारत |
९७ क
भीष्म उवाच:
तेन पित्र्याणि कुर्वीत स्पृष्ट्वापो न्याय़तस्तथा ||
९७ ख
भीष्म उवाच:
परापवादं न व्रूय़ान्नाप्रिय़ं च कदाचन |
९८ क
भीष्म उवाच:
न मन्युः कश्चिदुत्पाद्यः पुरुषेण भवार्थिना ||
९८ ख