जनमेजय़ उवाच:
कथितो धार्तराष्ट्राणामार्षः सम्भव उत्तमः |
१ क
जनमेजय़ उवाच:
अमानुषो मानुषाणां भवता व्रह्मवित्तम ||
१ ख
जनमेजय़ उवाच:
नामधेय़ानि चाप्येषां कथ्यमानानि भागशः |
२ क
जनमेजय़ उवाच:
त्वत्तः श्रुतानि मे व्रह्मन्पाण्डवानां तु कीर्तय़ ||
२ ख
जनमेजय़ उवाच:
ते हि सर्वे महात्मानो देवराजपराक्रमाः |
३ क
जनमेजय़ उवाच:
त्वय़ैवांशावतरणे देवभागाः प्रकीर्तिताः ||
३ ख
जनमेजय़ उवाच:
तस्मादिच्छाम्यहं श्रोतुमतिमानुषकर्मणाम् |
४ क
जनमेजय़ उवाच:
तेषामाजननं सर्वं वैशम्पाय़न कीर्तय़ ||
४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
राजा पाण्डुर्महारण्ये मृगव्यालनिषेविते |
५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
वने मैथुनकालस्थं ददर्श मृगय़ूथपम् ||
५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
ततस्तां च मृगीं तं च रुक्मपुङ्खैः सुपत्रिभिः |
६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
निर्विभेद शरैस्तीक्ष्णैः पाण्डुः पञ्चभिराशुगैः ||
६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
स च राजन्महातेजा ऋषिपुत्रस्तपोधनः |
७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
भार्यया सह तेजस्वी मृगरूपेण सङ्गतः ||
७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
संसक्तस्तु तय़ा मृग्या मानुषीमीरय़न्गिरम् |
८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
क्षणेन पतितो भूमौ विललापाकुलेन्द्रिय़ः ||
८ ख
मृग उवाच:
काममन्युपरीतापि वुद्ध्यङ्गरहितापि च |
९ क
मृग उवाच:
वर्जय़न्ति नृशंसानि पापेष्वभिरता नराः ||
९ ख
मृग उवाच:
न विधिं ग्रसते प्रज्ञा प्रज्ञां तु ग्रसते विधिः |
१० क
मृग उवाच:
विधिपर्यागतानर्थान्प्रज्ञा न प्रतिपद्यते ||
१० ख
मृग उवाच:
शश्वद्धर्मात्मनां मुख्ये कुले जातस्य भारत |
११ क
मृग उवाच:
कामलोभाभिभूतस्य कथं ते चलिता मतिः ||
११ ख
पाण्डुरु उवाच:
शत्रूणां या वधे वृत्तिः सा मृगाणां वधे स्मृता |
१२ क
पाण्डुरु उवाच:
राज्ञां मृग न मां मोहात्त्वं गर्हय़ितुमर्हसि ||
१२ ख
पाण्डुरु उवाच:
अच्छद्मनामाय़या च मृगाणां वध इष्यते |
१३ क
पाण्डुरु उवाच:
स एव धर्मो राज्ञां तु तद्विद्वान्किं नु गर्हसे ||
१३ ख
पाण्डुरु उवाच:
अगस्त्यः सत्रमासीनश्चचार मृगय़ामृषिः |
१४ क
पाण्डुरु उवाच:
आरण्यान्सर्वदैवत्यान्मृगान्प्रोक्ष्य महावने ||
१४ ख
पाण्डुरु उवाच:
प्रमाणदृष्टधर्मेण कथमस्मान्विगर्हसे |
१५ क
पाण्डुरु उवाच:
अगस्त्यस्याभिचारेण युष्माकं वै वपा हुता ||
१५ ख
मृग उवाच:
न रिपून्वै समुद्दिश्य विमुञ्चन्ति पुरा शरान् |
१६ क
मृग उवाच:
रन्ध्र एषां विशेषेण वधकालः प्रशस्यते ||
१६ ख
पाण्डुरु उवाच:
प्रमत्तमप्रमत्तं वा विवृतं घ्नन्ति चौजसा |
१७ क
पाण्डुरु उवाच:
उपाय़ैरिषुभिस्तीक्ष्णैः कस्मान्मृग विगर्हसे ||
१७ ख
मृग उवाच:
नाहं घ्नन्तं मृगान्राजन्विगर्हे आत्मकारणात् |
१८ क
मृग उवाच:
मैथुनं तु प्रतीक्ष्यं मे स्यात्त्वय़ेहानृशंसतः ||
१८ ख
मृग उवाच:
सर्वभूतहिते काले सर्वभूतेप्सिते तथा |
१९ क
मृग उवाच:
को हि विद्वान्मृगं हन्याच्चरन्तं मैथुनं वने |
१९ ख
मृग उवाच:
पुरुषार्थफलं कान्तं यत्त्वय़ा वितथं कृतम् ||
१९ ग
मृग उवाच:
पौरवाणामृषीणां च तेषामक्लिष्टकर्मणाम् |
२० क
मृग उवाच:
वंशे जातस्य कौरव्य नानुरूपमिदं तव ||
२० ख
मृग उवाच:
नृशंसं कर्म सुमहत्सर्वलोकविगर्हितम् |
२१ क
मृग उवाच:
अस्वर्ग्यमय़शस्यं च अधर्मिष्ठं च भारत ||
२१ ख
मृग उवाच:
स्त्रीभोगानां विशेषज्ञः शास्त्रधर्मार्थतत्त्ववित् |
२२ क
मृग उवाच:
नार्हस्त्वं सुरसङ्काश कर्तुमस्वर्ग्यमीदृशम् ||
२२ ख
मृग उवाच:
त्वय़ा नृशंसकर्तारः पापाचाराश्च मानवाः |
२३ क
मृग उवाच:
निग्राह्याः पार्थिवश्रेष्ठ त्रिवर्गपरिवर्जिताः ||
२३ ख
मृग उवाच:
किं कृतं ते नरश्रेष्ठ निघ्नतो मामनागसम् |
२४ क
मृग उवाच:
मुनिं मूलफलाहारं मृगवेषधरं नृप |
२४ ख
मृग उवाच:
वसमानमरण्येषु नित्यं शमपराय़णम् ||
२४ ग
मृग उवाच:
त्वय़ाहं हिंसितो यस्मात्तस्मात्त्वामप्यसंशय़म् |
२५ क
मृग उवाच:
द्वय़ोर्नृशंसकर्तारमवशं काममोहितम् |
२५ ख
मृग उवाच:
जीवितान्तकरो भाव एवमेवागमिष्यति ||
२५ ग
मृग उवाच:
अहं हि किन्दमो नाम तपसाप्रतिमो मुनिः |
२६ क
मृग उवाच:
व्यपत्रपन्मनुष्याणां मृग्यां मैथुनमाचरम् ||
२६ ख
मृग उवाच:
मृगो भूत्वा मृगैः सार्धं चरामि गहने वने |
२७ क
मृग उवाच:
न तु ते व्रह्महत्येय़ं भविष्यत्यविजानतः |
२७ ख
मृग उवाच:
मृगरूपधरं हत्वा मामेवं काममोहितम् ||
२७ ग
मृग उवाच:
अस्य तु त्वं फलं मूढ प्राप्स्यसीदृशमेव हि |
२८ क
मृग उवाच:
प्रिय़या सह संवासं प्राप्य कामविमोहितः |
२८ ख
मृग उवाच:
त्वमप्यस्यामवस्थाय़ां प्रेतलोकं गमिष्यसि ||
२८ ग
मृग उवाच:
अन्तकाले च संवासं यय़ा गन्तासि कान्तय़ा |
२९ क
मृग उवाच:
प्रेतराजवशं प्राप्तं सर्वभूतदुरत्ययम् |
२९ ख
मृग उवाच:
भक्त्या मतिमतां श्रेष्ठ सैव त्वामनुय़ास्यति ||
२९ ग
मृग उवाच:
वर्तमानः सुखे दुःखं यथाहं प्रापितस्त्वय़ा |
३० क
मृग उवाच:
तथा सुखं त्वां सम्प्राप्तं दुःखमभ्यागमिष्यति ||
३० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
एवमुक्त्वा सुदुःखार्तो जीवितात्स व्ययुज्यत |
३१ क
वैशम्पाय़न उवाच:
मृगः पाण्डुश्च शोकार्तः क्षणेन समपद्यत ||
३१ ख