chevron_left शान्ति पर्व अध्याय १०९
युधिष्ठिर उवाच:
महानय़ं धर्मपथो वहुशाखश्च भारत |
१ क
युधिष्ठिर उवाच:
किं स्विदेवेह धर्माणामनुष्ठेय़तमं मतम् ||
१ ख
युधिष्ठिर उवाच:
किं कार्यं सर्वधर्माणां गरीय़ो भवतो मतम् |
२ क
युधिष्ठिर उवाच:
यथाय़ं पुरुषो धर्ममिह च प्रेत्य चाप्नुय़ात् ||
२ ख
भीष्म उवाच:
मातापित्रोर्गुरूणां च पूजा वहुमता मम |
३ क
भीष्म उवाच:
अत्र युक्तो नरो लोकान्यशश्च महदश्नुते ||
३ ख
भीष्म उवाच:
यदेते ह्यभिजानीय़ुः कर्म तात सुपूजिताः |
४ क
भीष्म उवाच:
धर्म्यं धर्मविरुद्धं वा तत्कर्तव्यं युधिष्ठिर ||
४ ख
भीष्म उवाच:
न तैरनभ्यनुज्ञातो धर्ममन्यं प्रकल्पय़ेत् |
५ क
भीष्म उवाच:
यमेतेऽभ्यनुजानीय़ुः स धर्म इति निश्चय़ः ||
५ ख
भीष्म उवाच:
एत एव त्रय़ो लोका एत एवाश्रमास्त्रय़ः |
६ क
भीष्म उवाच:
एत एव त्रय़ो वेदा एत एव त्रय़ोऽग्नय़ः ||
६ ख
भीष्म उवाच:
पिता ह्यग्निर्गार्हपत्यो माताग्निर्दक्षिणः स्मृतः |
७ क
भीष्म उवाच:
गुरुराहवनीय़स्तु साग्नित्रेता गरीय़सी ||
७ ख
भीष्म उवाच:
त्रिष्वप्रमाद्यन्नेतेषु त्रीँल्लोकानवजेष्यसि |
८ क
भीष्म उवाच:
पितृवृत्त्या त्विमं लोकं मातृवृत्त्या तथापरम् |
८ ख
भीष्म उवाच:
व्रह्मलोकं गुरोर्वृत्त्या नित्यमेव चरिष्यसि ||
८ ग
भीष्म उवाच:
सम्यगेतेषु वर्तस्व त्रिषु लोकेषु भारत |
९ क
भीष्म उवाच:
यशः प्राप्स्यसि भद्रं ते धर्मं च सुमहाफलम् ||
९ ख
भीष्म उवाच:
नैतानतिशय़ेज्जातु नात्यश्नीय़ान्न दूषय़ेत् |
१० क
भीष्म उवाच:
नित्यं परिचरेच्चैव तद्वै सुकृतमुत्तमम् |
१० ख
भीष्म उवाच:
कीर्तिं पुण्यं यशो लोकान्प्राप्स्यसे च जनाधिप ||
१० ग
भीष्म उवाच:
सर्वे तस्यादृता लोका यस्यैते त्रय़ आदृताः |
११ क
भीष्म उवाच:
अनादृतास्तु यस्यैते सर्वास्तस्याफलाः क्रिय़ाः ||
११ ख
भीष्म उवाच:
नैवाय़ं न परो लोकस्तस्य चैव परन्तप |
१२ क
भीष्म उवाच:
अमानिता नित्यमेव यस्यैते गुरवस्त्रय़ः ||
१२ ख
भीष्म उवाच:
न चास्मिन्न परे लोके यशस्तस्य प्रकाशते |
१३ क
भीष्म उवाच:
न चान्यदपि कल्याणं पारत्रं समुदाहृतम् ||
१३ ख
भीष्म उवाच:
तेभ्य एव तु तत्सर्वं कृत्यया विसृजाम्यहम् |
१४ क
भीष्म उवाच:
तदासीन्मे शतगुणं सहस्रगुणमेव च |
१४ ख
भीष्म उवाच:
तस्मान्मे सम्प्रकाशन्ते त्रय़ो लोका युधिष्ठिर ||
१४ ग
भीष्म उवाच:
दशैव तु सदाचार्यः श्रोत्रिय़ानतिरिच्यते |
१५ क
भीष्म उवाच:
दशाचार्यानुपाध्याय़ उपाध्याय़ान्पिता दश ||
१५ ख
भीष्म उवाच:
पितॄन्दश तु मातैका सर्वां वा पृथिवीमपि |
१६ क
भीष्म उवाच:
गुरुत्वेनाभिभवति नास्ति मातृसमो गुरुः |
१६ ख
भीष्म उवाच:
गुरुर्गरीय़ान्पितृतो मातृतश्चेति मे मतिः ||
१६ ग
भीष्म उवाच:
उभौ हि मातापितरौ जन्मनि व्युपय़ुज्यतः |
१७ क
भीष्म उवाच:
शरीरमेतौ सृजतः पिता माता च भारत |
१७ ख
भीष्म उवाच:
आचार्यशिष्टा या जातिः सा दिव्या साजरामरा ||
१७ ग
भीष्म उवाच:
अवध्या हि सदा माता पिता चाप्यपकारिणौ |
१८ क
भीष्म उवाच:
न सन्दुष्यति तत्कृत्वा न च ते दूषय़न्ति तम् |
१८ ख
भीष्म उवाच:
धर्माय़ यतमानानां विदुर्देवाः सहर्षिभिः ||
१८ ग
भीष्म उवाच:
य आवृणोत्यवितथेन कर्णा; वृतं व्रुवन्नमृतं सम्प्रय़च्छन् |
१९ क
भीष्म उवाच:
तं वै मन्ये पितरं मातरं च; तस्मै न द्रुह्येत्कृतमस्य जानन् ||
१९ ख
भीष्म उवाच:
विद्यां श्रुत्वा ये गुरुं नाद्रिय़न्ते; प्रत्यासन्नं मनसा कर्मणा वा |
२० क
भीष्म उवाच:
यथैव ते गुरुभिर्भावनीय़ा; स्तथा तेषां गुरवोऽप्यर्चनीय़ाः ||
२० ख
भीष्म उवाच:
तस्मात्पूजय़ितव्याश्च संविभज्याश्च यत्नतः |
२१ क
भीष्म उवाच:
गुरवोऽर्चय़ितव्याश्च पुराणं धर्ममिच्छता ||
२१ ख
भीष्म उवाच:
येन प्रीताश्च पितरस्तेन प्रीतः पितामहः |
२२ क
भीष्म उवाच:
प्रीणाति मातरं येन पृथिवी तेन पूजिता ||
२२ ख
भीष्म उवाच:
येन प्रीणात्युपाध्याय़ं तेन स्याद्व्रह्म पूजितम् |
२३ क
भीष्म उवाच:
मातृतः पितृतश्चैव तस्मात्पूज्यतमो गुरुः |
२३ ख
भीष्म उवाच:
ऋषय़श्च हि देवाश्च प्रीय़न्ते पितृभिः सह ||
२३ ग
भीष्म उवाच:
न केनचन वृत्तेन ह्यवज्ञेय़ो गुरुर्भवेत् |
२४ क
भीष्म उवाच:
न च माता न च पिता तादृशो यादृशो गुरुः ||
२४ ख
भीष्म उवाच:
न तेऽवमानमर्हन्ति न च ते दूषय़न्ति तम् |
२५ क
भीष्म उवाच:
गुरूणामेव सत्कारं विदुर्देवाः सहर्षिभिः ||
२५ ख
भीष्म उवाच:
उपाध्याय़ं पितरं मातरं च; येऽभिद्रुह्यन्ति मनसा कर्मणा वा |
२६ क
भीष्म उवाच:
तेषां पापं भ्रूणहत्याविशिष्टं; तस्मान्नान्यः पापकृदस्ति लोके ||
२६ ख
भीष्म उवाच:
मित्रद्रुहः कृतघ्नस्य स्त्रीघ्नस्य पिशुनस्य च |
२७ क
भीष्म उवाच:
चतुर्णां वय़मेतेषां निष्कृतिं नानुशुश्रुमः ||
२७ ख
भीष्म उवाच:
एतत्सर्वमतिदेशेन सृष्टं; यत्कर्तव्यं पुरुषेणेह लोके |
२८ क
भीष्म उवाच:
एतच्छ्रेय़ो नान्यदस्माद्विशिष्टं; सर्वान्धर्माननुसृत्यैतदुक्तम् ||
२८ ख