धृतराष्ट्र उवाच:
कथमासंस्तदा योधा हीना भीष्मेण सञ्जय़ |
१ क
धृतराष्ट्र उवाच:
वलिना देवकल्पेन गुर्वर्थे व्रह्मचारिणा ||
१ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
तदैव निहतान्मन्ये कुरूनन्यांश्च पार्थिवान् |
२ क
धृतराष्ट्र उवाच:
न प्राहरद्यदा भीष्मो घृणित्वाद्द्रुपदात्मजे ||
२ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
ततो दुःखतरं मन्ये किमन्यत्प्रभविष्यति |
३ क
धृतराष्ट्र उवाच:
यदद्य पितरं श्रुत्वा निहतं मम दुर्मतेः ||
३ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
अश्मसारमय़ं नूनं हृदय़ं मम सञ्जय़ |
४ क
धृतराष्ट्र उवाच:
श्रुत्वा विनिहतं भीष्मं शतधा यन्न दीर्यते ||
४ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
पुनः पुनर्न मृष्यामि हतं देवव्रतं रणे |
५ क
धृतराष्ट्र उवाच:
न हतो जामदग्न्येन दिव्यैरस्त्रैः स्म यः पुरा ||
५ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
यदद्य निहतेनाजौ भीष्मेण जय़मिच्छता |
६ क
धृतराष्ट्र उवाच:
चेष्टितं नरसिंहेन तन्मे कथय़ सञ्जय़ ||
६ ख
सञ्जय़ उवाच:
साय़ाह्ने न्यपतद्भूमौ धार्तराष्ट्रान्विषादय़न् |
७ क
सञ्जय़ उवाच:
पाञ्चालानां ददद्धर्षं कुरुवृद्धः पितामहः ||
७ ख
सञ्जय़ उवाच:
स शेते शरतल्पस्थो मेदिनीमस्पृशंस्तदा |
८ क
सञ्जय़ उवाच:
भीष्मो रथात्प्रपतितः प्रच्युतो धरणीतले ||
८ ख
सञ्जय़ उवाच:
हा हेति तुमुलः शव्दो भूतानां समपद्यत |
९ क
सञ्जय़ उवाच:
सीमावृक्षे निपतिते कुरूणां समितिक्षय़े ||
९ ख
सञ्जय़ उवाच:
उभय़ोः सेनय़ो राजन्क्षत्रिय़ान्भय़माविशत् |
१० क
सञ्जय़ उवाच:
भीष्मं शन्तनवं दृष्ट्वा विशीर्णकवचध्वजम् |
१० ख
सञ्जय़ उवाच:
कुरवः पर्यवर्तन्त पाण्डवाश्च विशां पते ||
१० ग
सञ्जय़ उवाच:
खं तमोवृतमासीच्च नासीद्भानुमतः प्रभा |
११ क
सञ्जय़ उवाच:
ररास पृथिवी चैव भीष्मे शान्तनवे हते ||
११ ख
सञ्जय़ उवाच:
अय़ं व्रह्मविदां श्रेष्ठो अय़ं व्रह्मविदां गतिः |
१२ क
सञ्जय़ उवाच:
इत्यभाषन्त भूतानि शय़ानं भरतर्षभम् ||
१२ ख
सञ्जय़ उवाच:
अय़ं पितरमाज्ञाय़ कामार्तं शन्तनुं पुरा |
१३ क
सञ्जय़ उवाच:
ऊर्ध्वरेतसमात्मानं चकार पुरुषर्षभः ||
१३ ख
सञ्जय़ उवाच:
इति स्म शरतल्पस्थं भरतानाममध्यमम् |
१४ क
सञ्जय़ उवाच:
ऋषय़ः पर्यधावन्त सहिताः सिद्धचारणैः ||
१४ ख
सञ्जय़ उवाच:
हते शान्तनवे भीष्मे भरतानां पितामहे |
१५ क
सञ्जय़ उवाच:
न किञ्चित्प्रत्यपद्यन्त पुत्रास्तव च भारत ||
१५ ख
सञ्जय़ उवाच:
विवर्णवदनाश्चासन्गतश्रीकाश्च भारत |
१६ क
सञ्जय़ उवाच:
अतिष्ठन्व्रीडिताश्चैव ह्रिय़ा युक्ता ह्यधोमुखाः ||
१६ ख
सञ्जय़ उवाच:
पाण्डवाश्च जय़ं लव्ध्वा सङ्ग्रामशिरसि स्थिताः |
१७ क
सञ्जय़ उवाच:
सर्वे दध्मुर्महाशङ्खान्हेमजालपरिष्कृतान् ||
१७ ख
सञ्जय़ उवाच:
भृशं तूर्यनिनादेषु वाद्यमानेषु चानघ |
१८ क
सञ्जय़ उवाच:
अपश्याम रणे राजन्भीमसेनं महावलम् |
१८ ख
सञ्जय़ उवाच:
आक्रीडमानं कौन्तेय़ं हर्षेण महता युतम् ||
१८ ग
सञ्जय़ उवाच:
निहत्य समरे शत्रून्महावलसमन्वितान् |
१९ क
सञ्जय़ उवाच:
संमोहश्चापि तुमुलः कुरूणामभवत्तदा ||
१९ ख
सञ्जय़ उवाच:
कर्णदुर्योधनौ चापि निःश्वसेतां मुहुर्मुहुः |
२० क
सञ्जय़ उवाच:
तथा निपतिते भीष्मे कौरवाणां धुरन्धरे |
२० ख
सञ्जय़ उवाच:
हाहाकारमभूत्सर्वं निर्मर्यादमवर्तत ||
२० ग
सञ्जय़ उवाच:
दृष्ट्वा च पतितं भीष्मं पुत्रो दुःशासनस्तव |
२१ क
सञ्जय़ उवाच:
उत्तमं जवमास्थाय़ द्रोणानीकं समाद्रवत् ||
२१ ख
सञ्जय़ उवाच:
भ्रात्रा प्रस्थापितो वीरः स्वेनानीकेन दंशितः |
२२ क
सञ्जय़ उवाच:
प्रय़यौ पुरुषव्याघ्रः स्वसैन्यमभिचोदय़न् ||
२२ ख
सञ्जय़ उवाच:
तमाय़ान्तमभिप्रेक्ष्य कुरवः पर्यवारय़न् |
२३ क
सञ्जय़ उवाच:
दुःशासनं महाराज किमय़ं वक्ष्यतीति वै ||
२३ ख
सञ्जय़ उवाच:
ततो द्रोणाय़ निहतं भीष्ममाचष्ट कौरवः |
२४ क
सञ्जय़ उवाच:
द्रोणस्तदप्रिय़ं श्रुत्वा सहसा न्यपतद्रथात् ||
२४ ख
सञ्जय़ उवाच:
स सञ्ज्ञामुपलभ्याथ भारद्वाजः प्रतापवान् |
२५ क
सञ्जय़ उवाच:
निवारय़ामास तदा स्वान्यनीकानि मारिष ||
२५ ख
सञ्जय़ उवाच:
विनिवृत्तान्कुरून्दृष्ट्वा पाण्डवापि स्वसैनिकान् |
२६ क
सञ्जय़ उवाच:
दूतैः शीघ्राश्वसंय़ुक्तैरवहारमकारय़न् ||
२६ ख
सञ्जय़ उवाच:
विनिवृत्तेषु सैन्येषु पारम्पर्येण सर्वशः |
२७ क
सञ्जय़ उवाच:
विमुक्तकवचाः सर्वे भीष्ममीय़ुर्नराधिपाः ||
२७ ख
सञ्जय़ उवाच:
व्युपारम्य ततो युद्धाद्योधाः शतसहस्रशः |
२८ क
सञ्जय़ उवाच:
उपतस्थुर्महात्मानं प्रजापतिमिवामराः ||
२८ ख
सञ्जय़ उवाच:
ते तु भीष्मं समासाद्य शय़ानं भरतर्षभम् |
२९ क
सञ्जय़ उवाच:
अभिवाद्य व्यतिष्ठन्त पाण्डवाः कुरुभिः सह ||
२९ ख
सञ्जय़ उवाच:
अथ पाण्डून्कुरूंश्चैव प्रणिपत्याग्रतः स्थितान् |
३० क
सञ्जय़ उवाच:
अभ्यभाषत धर्मात्मा भीष्मः शान्तनवस्तदा ||
३० ख
सञ्जय़ उवाच:
स्वागतं वो महाभागाः स्वागतं वो महारथाः |
३१ क
सञ्जय़ उवाच:
तुष्यामि दर्शनाच्चाहं युष्माकममरोपमाः ||
३१ ख
सञ्जय़ उवाच:
अभिनन्द्य स तानेवं शिरसा लम्वताव्रवीत् |
३२ क
सञ्जय़ उवाच:
शिरो मे लम्वतेऽत्यर्थमुपधानं प्रदीय़ताम् ||
३२ ख
सञ्जय़ उवाच:
ततो नृपाः समाजह्रुस्तनूनि च मृदूनि च |
३३ क
सञ्जय़ उवाच:
उपधानानि मुख्यानि नैच्छत्तानि पितामहः ||
३३ ख
सञ्जय़ उवाच:
अव्रवीच्च नरव्याघ्रः प्रहसन्निव तान्नृपान् |
३४ क
सञ्जय़ उवाच:
नैतानि वीरशय़्यासु युक्तरूपाणि पार्थिवाः ||
३४ ख
सञ्जय़ उवाच:
ततो वीक्ष्य नरश्रेष्ठमभ्यभाषत पाण्डवम् |
३५ क
सञ्जय़ उवाच:
धनञ्जय़ं दीर्घवाहुं सर्वलोकमहारथम् ||
३५ ख
सञ्जय़ उवाच:
धनञ्जय़ महावाहो शिरसो मेऽस्य लम्वतः |
३६ क
सञ्जय़ उवाच:
दीय़तामुपधानं वै यद्युक्तमिह मन्यसे ||
३६ ख
सञ्जय़ उवाच:
स संन्यस्य महच्चापमभिवाद्य पितामहम् |
३७ क
सञ्जय़ उवाच:
नेत्राभ्यामश्रुपूर्णाभ्यामिदं वचनमव्रवीत् ||
३७ ख
सञ्जय़ उवाच:
आज्ञापय़ कुरुश्रेष्ठ सर्वशस्त्रभृतां वर |
३८ क
सञ्जय़ उवाच:
प्रेष्योऽहं तव दुर्धर्ष क्रिय़तां किं पितामह ||
३८ ख
सञ्जय़ उवाच:
तमव्रवीच्छान्तनवः शिरो मे तात लम्वते |
३९ क
सञ्जय़ उवाच:
उपधानं कुरुश्रेष्ठ फल्गुनोपनय़स्व मे |
३९ ख
सञ्जय़ उवाच:
शय़नस्यानुरूपं हि शीघ्रं वीर प्रय़च्छ मे ||
३९ ग
सञ्जय़ उवाच:
त्वं हि पार्थ महावाहो श्रेष्ठः सर्वधनुष्मताम् |
४० क
सञ्जय़ उवाच:
क्षत्रधर्मस्य वेत्ता च वुद्धिसत्त्वगुणान्वितः ||
४० ख
सञ्जय़ उवाच:
फल्गुनस्तु तथेत्युक्त्वा व्यवसाय़पुरोजवः |
४१ क
सञ्जय़ उवाच:
प्रगृह्यामन्त्र्य गाण्डीवं शरांश्च नतपर्वणः ||
४१ ख
सञ्जय़ उवाच:
अनुमान्य महात्मानं भरतानाममध्यमम् |
४२ क
सञ्जय़ उवाच:
त्रिभिस्तीक्ष्णैर्महावेगैरुदगृह्णाच्छिरः शरैः ||
४२ ख
सञ्जय़ उवाच:
अभिप्राय़े तु विदिते धर्मात्मा सव्यसाचिना |
४३ क
सञ्जय़ उवाच:
अतुष्यद्भरतश्रेष्ठो भीष्मो धर्मार्थतत्त्ववित् ||
४३ ख
सञ्जय़ उवाच:
उपधानेन दत्तेन प्रत्यनन्दद्धनञ्जय़म् |
४४ क
सञ्जय़ उवाच:
कुन्तीपुत्रं युधां श्रेष्ठं सुहृदां प्रीतिवर्धनम् ||
४४ ख
सञ्जय़ उवाच:
अनुरूपं शय़ानस्य पाण्डवोपहितं त्वय़ा |
४५ क
सञ्जय़ उवाच:
यद्यन्यथा प्रवर्तेथाः शपेय़ं त्वामहं रुषा ||
४५ ख
सञ्जय़ उवाच:
एवमेतन्महावाहो धर्मेषु परिनिष्ठितम् |
४६ क
सञ्जय़ उवाच:
स्वप्तव्यं क्षत्रिय़ेणाजौ शरतल्पगतेन वै ||
४६ ख
सञ्जय़ उवाच:
एवमुक्त्वा तु वीभत्सुं सर्वांस्तानव्रवीद्वचः |
४७ क
सञ्जय़ उवाच:
राज्ञश्च राजपुत्रांश्च पाण्डवेनाभि संस्थितान् ||
४७ ख
सञ्जय़ उवाच:
शय़ेय़मस्यां शय़्याय़ां यावदावर्तनं रवेः |
४८ क
सञ्जय़ उवाच:
ये तदा पारय़िष्यन्ति ते मां द्रक्ष्यन्ति वै नृपाः ||
४८ ख