युधिष्ठिर उवाच:
अहिंसा परमो धर्म इत्युक्तं वहुशस्त्वय़ा |
१ क
युधिष्ठिर उवाच:
श्राद्धेषु च भवानाह पितॄनामिषकाङ्क्षिणः ||
१ ख
युधिष्ठिर उवाच:
मांसैर्वहुविधैः प्रोक्तस्त्वय़ा श्राद्धविधिः पुरा |
२ क
युधिष्ठिर उवाच:
अहत्वा च कुतो मांसमेवमेतद्विरुध्यते ||
२ ख
युधिष्ठिर उवाच:
जातो नः संशय़ो धर्मे मांसस्य परिवर्जने |
३ क
युधिष्ठिर उवाच:
दोषो भक्षय़तः कः स्यात्कश्चाभक्षय़तो गुणः ||
३ ख
युधिष्ठिर उवाच:
हत्वा भक्षय़तो वापि परेणोपहृतस्य वा |
४ क
युधिष्ठिर उवाच:
हन्याद्वा यः परस्यार्थे क्रीत्वा वा भक्षय़ेन्नरः ||
४ ख
युधिष्ठिर उवाच:
एतदिच्छामि तत्त्वेन कथ्यमानं त्वय़ानघ |
५ क
युधिष्ठिर उवाच:
निश्चय़ेन चिकीर्षामि धर्ममेतं सनातनम् ||
५ ख
युधिष्ठिर उवाच:
कथमाय़ुरवाप्नोति कथं भवति सत्त्ववान् |
६ क
युधिष्ठिर उवाच:
कथमव्यङ्गतामेति लक्षण्यो जाय़ते कथम् ||
६ ख
भीष्म उवाच:
मांसस्य भक्षणे राजन्योऽधर्मः कुरुपुङ्गव |
७ क
भीष्म उवाच:
तं मे शृणु यथातत्त्वं यश्चास्य विधिरुत्तमः ||
७ ख
भीष्म उवाच:
रूपमव्यङ्गतामाय़ुर्वुद्धिं सत्त्वं वलं स्मृतिम् |
८ क
भीष्म उवाच:
प्राप्तुकामैर्नरैर्हिंसा वर्जिता वै कृतात्मभिः ||
८ ख
भीष्म उवाच:
ऋषीणामत्र संवादो वहुशः कुरुपुङ्गव |
९ क
भीष्म उवाच:
वभूव तेषां तु मतं यत्तच्छृणु युधिष्ठिर ||
९ ख
भीष्म उवाच:
यो यजेताश्वमेधेन मासि मासि यतव्रतः |
१० क
भीष्म उवाच:
वर्जय़ेन्मधु मांसं च सममेतद्युधिष्ठिर ||
१० ख
भीष्म उवाच:
सप्तर्षय़ो वालखिल्यास्तथैव च मरीचिपाः |
११ क
भीष्म उवाच:
अमांसभक्षणं राजन्प्रशंसन्ति मनीषिणः ||
११ ख
भीष्म उवाच:
न भक्षय़ति यो मांसं न हन्यान्न च घातय़ेत् |
१२ क
भीष्म उवाच:
तं मित्रं सर्वभूतानां मनुः स्वाय़म्भुवोऽव्रवीत् ||
१२ ख
भीष्म उवाच:
अधृष्यः सर्वभूतानां विश्वास्यः सर्वजन्तुषु |
१३ क
भीष्म उवाच:
साधूनां संमतो नित्यं भवेन्मांसस्य वर्जनात् ||
१३ ख
भीष्म उवाच:
स्वमांसं परमांसेन यो वर्धय़ितुमिच्छति |
१४ क
भीष्म उवाच:
नारदः प्राह धर्मात्मा निय़तं सोऽवसीदति ||
१४ ख
भीष्म उवाच:
ददाति यजते चापि तपस्वी च भवत्यपि |
१५ क
भीष्म उवाच:
मधुमांसनिवृत्त्येति प्राहैवं स वृहस्पतिः ||
१५ ख
भीष्म उवाच:
मासि मास्यश्वमेधेन यो यजेत शतं समाः |
१६ क
भीष्म उवाच:
न खादति च यो मांसं सममेतन्मतं मम ||
१६ ख
भीष्म उवाच:
सदा यजति सत्रेण सदा दानं प्रय़च्छति |
१७ क
भीष्म उवाच:
सदा तपस्वी भवति मधुमांसस्य वर्जनात् ||
१७ ख
भीष्म उवाच:
सर्वे वेदा न तत्कुर्युः सर्वय़ज्ञाश्च भारत |
१८ क
भीष्म उवाच:
यो भक्षय़ित्वा मांसानि पश्चादपि निवर्तते ||
१८ ख
भीष्म उवाच:
दुष्करं हि रसज्ञेन मांसस्य परिवर्जनम् |
१९ क
भीष्म उवाच:
चर्तुं व्रतमिदं श्रेष्ठं सर्वप्राण्यभय़प्रदम् ||
१९ ख
भीष्म उवाच:
सर्वभूतेषु यो विद्वान्ददात्यभय़दक्षिणाम् |
२० क
भीष्म उवाच:
दाता भवति लोके स प्राणानां नात्र संशय़ः ||
२० ख
भीष्म उवाच:
एवं वै परमं धर्मं प्रशंसन्ति मनीषिणः |
२१ क
भीष्म उवाच:
प्राणा यथात्मनोऽभीष्टा भूतानामपि ते तथा ||
२१ ख
भीष्म उवाच:
आत्मौपम्येन गन्तव्यं वुद्धिमद्भिर्महात्मभिः |
२२ क
भीष्म उवाच:
मृत्युतो भय़मस्तीति विदुषां भूतिमिच्छताम् ||
२२ ख
भीष्म उवाच:
किं पुनर्हन्यमानानां तरसा जीवितार्थिनाम् |
२३ क
भीष्म उवाच:
अरोगाणामपापानां पापैर्मांसोपजीविभिः ||
२३ ख
भीष्म उवाच:
तस्माद्विद्धि महाराज मांसस्य परिवर्जनम् |
२४ क
भीष्म उवाच:
धर्मस्याय़तनं श्रेष्ठं स्वर्गस्य च सुखस्य च ||
२४ ख
भीष्म उवाच:
अहिंसा परमो धर्मस्तथाहिंसा परं तपः |
२५ क
भीष्म उवाच:
अहिंसा परमं सत्यं ततो धर्मः प्रवर्तते ||
२५ ख
भीष्म उवाच:
न हि मांसं तृणात्काष्ठादुपलाद्वापि जाय़ते |
२६ क
भीष्म उवाच:
हत्वा जन्तुं ततो मांसं तस्माद्दोषोऽस्य भक्षणे ||
२६ ख
भीष्म उवाच:
स्वाहास्वधामृतभुजो देवाः सत्यार्जवप्रिय़ाः |
२७ क
भीष्म उवाच:
क्रव्यादान्राक्षसान्विद्धि जिह्मानृतपराय़णान् ||
२७ ख
भीष्म उवाच:
कान्तारेष्वथ घोरेषु दुर्गेषु गहनेषु च |
२८ क
भीष्म उवाच:
रात्रावहनि सन्ध्यासु चत्वरेषु सभासु च |
२८ ख
भीष्म उवाच:
अमांसभक्षणे राजन्भय़मन्ते न गच्छति ||
२८ ग
भीष्म उवाच:
यदि चेत्खादको न स्यान्न तदा घातको भवेत् |
२९ क
भीष्म उवाच:
घातकः खादकार्थाय़ तं घातय़ति वै नरः ||
२९ ख
भीष्म उवाच:
अभक्ष्यमेतदिति वा इति हिंसा निवर्तते |
३० क
भीष्म उवाच:
खादकार्थमतो हिंसा मृगादीनां प्रवर्तते ||
३० ख
भीष्म उवाच:
यस्माद्ग्रसति चैवाय़ुर्हिंसकानां महाद्युते |
३१ क
भीष्म उवाच:
तस्माद्विवर्जय़ेन्मांसं य इच्छेद्भूतिमात्मनः ||
३१ ख
भीष्म उवाच:
त्रातारं नाधिगच्छन्ति रौद्राः प्राणिविहिंसकाः |
३२ क
भीष्म उवाच:
उद्वेजनीय़ा भूतानां यथा व्यालमृगास्तथा ||
३२ ख
भीष्म उवाच:
लोभाद्वा वुद्धिमोहाद्वा वलवीर्यार्थमेव च |
३३ क
भीष्म उवाच:
संसर्गाद्वाथ पापानामधर्मरुचिता नृणाम् ||
३३ ख
भीष्म उवाच:
स्वमांसं परमांसेन यो वर्धय़ितुमिच्छति |
३४ क
भीष्म उवाच:
उद्विग्नवासे वसति यत्रतत्राभिजाय़ते ||
३४ ख
भीष्म उवाच:
धन्यं यशस्यमाय़ुष्यं स्वर्ग्यं स्वस्त्ययनं महत् |
३५ क
भीष्म उवाच:
मांसस्याभक्षणं प्राहुर्निय़ताः परमर्षय़ः ||
३५ ख
भीष्म उवाच:
इदं तु खलु कौन्तेय़ श्रुतमासीत्पुरा मय़ा |
३६ क
भीष्म उवाच:
मार्कण्डेय़स्य वदतो ये दोषा मांसभक्षणे ||
३६ ख
भीष्म उवाच:
यो हि खादति मांसानि प्राणिनां जीवितार्थिनाम् |
३७ क
भीष्म उवाच:
हतानां वा मृतानां वा यथा हन्ता तथैव सः ||
३७ ख
भीष्म उवाच:
धनेन क्राय़को हन्ति खादकश्चोपभोगतः |
३८ क
भीष्म उवाच:
घातको वधवन्धाभ्यामित्येष त्रिविधो वधः ||
३८ ख
भीष्म उवाच:
अखादन्ननुमोदंश्च भावदोषेण मानवः |
३९ क
भीष्म उवाच:
योऽनुमन्येत हन्तव्यं सोऽपि दोषेण लिप्यते ||
३९ ख
भीष्म उवाच:
अधृष्यः सर्वभूतानामाय़ुष्मान्नीरुजः सुखी |
४० क
भीष्म उवाच:
भवत्यभक्षय़न्मांसं दय़ावान्प्राणिनामिह ||
४० ख
भीष्म उवाच:
हिरण्यदानैर्गोदानैर्भूमिदानैश्च सर्वशः |
४१ क
भीष्म उवाच:
मांसस्याभक्षणे धर्मो विशिष्टः स्यादिति श्रुतिः ||
४१ ख
भीष्म उवाच:
अप्रोक्षितं वृथामांसं विधिहीनं न भक्षय़ेत् |
४२ क
भीष्म उवाच:
भक्षय़न्निरय़ं याति नरो नास्त्यत्र संशय़ः ||
४२ ख
भीष्म उवाच:
प्रोक्षिताभ्युक्षितं मांसं तथा व्राह्मणकाम्यया |
४३ क
भीष्म उवाच:
अल्पदोषमिह ज्ञेय़ं विपरीते तु लिप्यते ||
४३ ख
भीष्म उवाच:
खादकस्य कृते जन्तुं यो हन्यात्पुरुषाधमः |
४४ क
भीष्म उवाच:
महादोषकरस्तत्र खादको न तु घातकः ||
४४ ख
भीष्म उवाच:
इज्याय़ज्ञश्रुतिकृतैर्यो मार्गैरवुधो जनः |
४५ क
भीष्म उवाच:
हन्याज्जन्तुं मांसगृद्ध्री स वै नरकभाङ्नरः ||
४५ ख
भीष्म उवाच:
भक्षय़ित्वा तु यो मांसं पश्चादपि निवर्तते |
४६ क
भीष्म उवाच:
तस्यापि सुमहान्धर्मो यः पापाद्विनिवर्तते ||
४६ ख
भीष्म उवाच:
आहर्ता चानुमन्ता च विशस्ता क्रय़विक्रय़ी |
४७ क
भीष्म उवाच:
संस्कर्ता चोपभोक्ता च घातकाः सर्व एव ते ||
४७ ख
भीष्म उवाच:
इदमन्यत्तु वक्ष्यामि प्रमाणं विधिनिर्मितम् |
४८ क
भीष्म उवाच:
पुराणमृषिभिर्जुष्टं वेदेषु परिनिश्चितम् ||
४८ ख
भीष्म उवाच:
प्रवृत्तिलक्षणे धर्मे फलार्थिभिरभिद्रुते |
४९ क
भीष्म उवाच:
यथोक्तं राजशार्दूल न तु तन्मोक्षकाङ्क्षिणाम् ||
४९ ख
भीष्म उवाच:
हविर्यत्संस्कृतं मन्त्रैः प्रोक्षिताभ्युक्षितं शुचि |
५० क