chevron_left उद्योग पर्व अध्याय १२२
धृतराष्ट्र उवाच:
भगवन्नेवमेवैतद्यथा वदसि नारद |
१ क
धृतराष्ट्र उवाच:
इच्छामि चाहमप्येवं न त्वीशो भगवन्नहम् ||
१ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
एवमुक्त्वा ततः कृष्णमभ्यभाषत भारत |
२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
स्वर्ग्यं लोक्यं च मामात्थ धर्म्यं न्याय़्यं च केशव ||
२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
न त्वहं स्ववशस्तात क्रिय़माणं न मे प्रिय़म् |
३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अङ्ग दुर्योधनं कृष्ण मन्दं शास्त्रातिगं मम ||
३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
अनुनेतुं महावाहो यतस्व पुरुषोत्तम |
४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
सुहृत्कार्यं तु सुमहत्कृतं ते स्याज्जनार्दन ||
४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
ततोऽभ्यावृत्य वार्ष्णेय़ो दुर्योधनममर्षणम् |
५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अव्रवीन्मधुरां वाचं सर्वधर्मार्थतत्त्ववित् ||
५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
दुर्योधन निवोधेदं मद्वाक्यं कुरुसत्तम |
६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
समर्थं ते विशेषेण सानुवन्धस्य भारत ||
६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
महाप्राज्ञ कुले जातः साध्वेतत्कर्तुमर्हसि |
७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
श्रुतवृत्तोपसम्पन्नः सर्वैः समुदितो गुणैः ||
७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
दौष्कुलेय़ा दुरात्मानो नृशंसा निरपत्रपाः |
८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
त एतदीदृशं कुर्युर्यथा त्वं तात मन्यसे ||
८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
धर्मार्थय़ुक्ता लोकेऽस्मिन्प्रवृत्तिर्लक्ष्यते सताम् |
९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
असतां विपरीता तु लक्ष्यते भरतर्षभ ||
९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
विपरीता त्विय़ं वृत्तिरसकृल्लक्ष्यते त्वय़ि |
१० क
वैशम्पाय़न उवाच:
अधर्मश्चानुवन्धोऽत्र घोरः प्राणहरो महान् ||
१० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
अनेकशस्त्वन्निमित्तमय़शस्यं च भारत |
११ क
वैशम्पाय़न उवाच:
तमनर्थं परिहरन्नात्मश्रेय़ः करिष्यसि ||
११ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
भ्रातॄणामथ भृत्यानां मित्राणां च परन्तप |
१२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अधर्म्यादय़शस्याच्च कर्मणस्त्वं प्रमोक्ष्यसे ||
१२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
प्राज्ञैः शूरैर्महोत्साहैरात्मवद्भिर्वहुश्रुतैः |
१३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
सन्धत्स्व पुरुषव्याघ्र पाण्डवैर्भरतर्षभ ||
१३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तद्धितं च प्रिय़ं चैव धृतराष्ट्रस्य धीमतः |
१४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
पितामहस्य द्रोणस्य विदुरस्य महामतेः ||
१४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
कृपस्य सोमदत्तस्य वाह्लीकस्य च धीमतः |
१५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अश्वत्थाम्नो विकर्णस्य सञ्जय़स्य विशां पते ||
१५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
ज्ञातीनां चैव भूय़िष्ठं मित्राणां च परन्तप |
१६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
शमे शर्म भवेत्तात सर्वस्य जगतस्तथा ||
१६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
ह्रीमानसि कुले जातः श्रुतवाननृशंसवान् |
१७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
तिष्ठ तात पितुः शास्त्रे मातुश्च भरतर्षभ ||
१७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
एतच्छ्रेय़ो हि मन्यन्ते पिता यच्छास्ति भारत |
१८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
उत्तमापद्गतः सर्वः पितुः स्मरति शासनम् ||
१८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
रोचते ते पितुस्तात पाण्डवैः सह सङ्गमः |
१९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
सामात्यस्य कुरुश्रेष्ठ तत्तुभ्यं तात रोचताम् ||
१९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
श्रुत्वा यः सुहृदां शास्त्रं मर्त्यो न प्रतिपद्यते |
२० क
वैशम्पाय़न उवाच:
विपाकान्ते दहत्येनं किम्पाकमिव भक्षितम् ||
२० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
यस्तु निःश्रेय़सं वाक्यं मोहान्न प्रतिपद्यते |
२१ क
वैशम्पाय़न उवाच:
स दीर्घसूत्रो हीनार्थः पश्चात्तापेन युज्यते ||
२१ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
यस्तु निःश्रेय़सं श्रुत्वा प्राप्तमेवाभिपद्यते |
२२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
आत्मनो मतमुत्सृज्य स लोके सुखमेधते ||
२२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
योऽर्थकामस्य वचनं प्रातिकूल्यान्न मृष्यते |
२३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
शृणोति प्रतिकूलानि द्विषतां वशमेति सः ||
२३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
सतां मतमतिक्रम्य योऽसतां वर्तते मते |
२४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
शोचन्ते व्यसने तस्य सुहृदो नचिरादिव ||
२४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
मुख्यानमात्यानुत्सृज्य यो निहीनान्निषेवते |
२५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
स घोरामापदं प्राप्य नोत्तारमधिगच्छति ||
२५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
योऽसत्सेवी वृथाचारो न श्रोता सुहृदां सदा |
२६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
परान्वृणीते स्वान्द्वेष्टि तं गौः शपति भारत ||
२६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
स त्वं विरुध्य तैर्वीरैरन्येभ्यस्त्राणमिच्छसि |
२७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अशिष्टेभ्योऽसमर्थेभ्यो मूढेभ्यो भरतर्षभ ||
२७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
को हि शक्रसमाञ्ज्ञातीनतिक्रम्य महारथान् |
२८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अन्येभ्यस्त्राणमाशंसेत्त्वदन्यो भुवि मानवः ||
२८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
जन्मप्रभृति कौन्तेय़ा नित्यं विनिकृतास्त्वय़ा |
२९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
न च ते जातु कुप्यन्ति धर्मात्मानो हि पाण्डवाः ||
२९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
मिथ्याप्रचरितास्तात जन्मप्रभृति पाण्डवाः |
३० क
वैशम्पाय़न उवाच:
त्वय़ि सम्यङ्महावाहो प्रतिपन्ना यशस्विनः ||
३० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
त्वय़ापि प्रतिपत्तव्यं तथैव भरतर्षभ |
३१ क
वैशम्पाय़न उवाच:
स्वेषु वन्धुषु मुख्येषु मा मन्युवशमन्वगाः ||
३१ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
त्रिवर्गय़ुक्ता प्राज्ञानामारम्भा भरतर्षभ |
३२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
धर्मार्थावनुरुध्यन्ते त्रिवर्गासम्भवे नराः ||
३२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
पृथक्तु विनिविष्टानां धर्मं धीरोऽनुरुध्यते |
३३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
मध्यमोऽर्थं कलिं वालः काममेवानुरुध्यते ||
३३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
इन्द्रिय़ैः प्रसृतो लोभाद्धर्मं विप्रजहाति यः |
३४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
कामार्थावनुपाय़ेन लिप्समानो विनश्यति ||
३४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
कामार्थौ लिप्समानस्तु धर्ममेवादितश्चरेत् |
३५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
न हि धर्मादपैत्यर्थः कामो वापि कदाचन ||
३५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
उपाय़ं धर्ममेवाहुस्त्रिवर्गस्य विशां पते |
३६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
लिप्समानो हि तेनाशु कक्षेऽग्निरिव वर्धते ||
३६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
स त्वं तातानुपाय़ेन लिप्ससे भरतर्षभ |
३७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
आधिराज्यं महद्दीप्तं प्रथितं सर्वराजसु ||
३७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
आत्मानं तक्षति ह्येष वनं परशुना यथा |
३८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
यः सम्यग्वर्तमानेषु मिथ्या राजन्प्रवर्तते ||
३८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
न तस्य हि मतिं छिन्द्याद्यस्य नेच्छेत्पराभवम् |
३९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अविच्छिन्नस्य धीरस्य कल्याणे धीय़ते मतिः ||
३९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
त्यक्तात्मानं न वाधेत त्रिषु लोकेषु भारत |
४० क
वैशम्पाय़न उवाच:
अप्यन्यं प्राकृतं किञ्चित्किमु तान्पाण्डवर्षभान् ||
४० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
अमर्षवशमापन्नो न किञ्चिद्वुध्यते नरः |
४१ क
वैशम्पाय़न उवाच:
छिद्यते ह्याततं सर्वं प्रमाणं पश्य भारत ||
४१ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
श्रेय़स्ते दुर्जनात्तात पाण्डवैः सह सङ्गमः |
४२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
तैर्हि सम्प्रीय़माणस्त्वं सर्वान्कामानवाप्स्यसि ||
४२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
पाण्डवैर्निर्जितां भूमिं भुञ्जानो राजसत्तम |
४३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
पाण्डवान्पृष्ठतः कृत्वा त्राणमाशंससेऽन्यतः ||
४३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
दुःशासने दुर्विषहे कर्णे चापि ससौवले |
४४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
एतेष्वैश्वर्यमाधाय़ भूतिमिच्छसि भारत ||
४४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
न चैते तव पर्याप्ता ज्ञाने धर्मार्थय़ोस्तथा |
४५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
विक्रमे चाप्यपर्याप्ताः पाण्डवान्प्रति भारत ||
४५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
न हीमे सर्वराजानः पर्याप्ताः सहितास्त्वय़ा |
४६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
क्रुद्धस्य भीमसेनस्य प्रेक्षितुं मुखमाहवे ||
४६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
इदं संनिहितं तात समग्रं पार्थिवं वलम् |
४७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अय़ं भीष्मस्तथा द्रोणः कर्णश्चाय़ं तथा कृपः ||
४७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
भूरिश्रवाः सौमदत्तिरश्वत्थामा जय़द्रथः |
४८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अशक्ताः सर्व एवैते प्रतिय़ोद्धुं धनञ्जय़म् ||
४८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
अजेय़ो ह्यर्जुनः क्रुद्धः सर्वैरपि सुरासुरैः |
४९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
मानुषैरपि गन्धर्वैर्मा युद्धे चेत आधिथाः ||
४९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
दृश्यतां वा पुमान्कश्चित्समग्रे पार्थिवे वले |
५० क
वैशम्पाय़न उवाच:
योऽर्जुनं समरे प्राप्य स्वस्तिमानाव्रजेद्गृहान् ||
५० ख