युधिष्ठिर उवाच:
शीलं प्रधानं पुरुषे कथितं ते पितामह |
१ क
युधिष्ठिर उवाच:
कथमाशा समुत्पन्ना या च सा तद्वदस्व मे ||
१ ख
युधिष्ठिर उवाच:
संशय़ो मे महानेष समुत्पन्नः पितामह |
२ क
युधिष्ठिर उवाच:
छेत्ता च तस्य नान्योऽस्ति त्वत्तः परपुरञ्जय़ ||
२ ख
युधिष्ठिर उवाच:
पितामहाशा महती ममासीद्धि सुय़ोधने |
३ क
युधिष्ठिर उवाच:
प्राप्ते युद्धे तु यद्युक्तं तत्कर्ताय़मिति प्रभो ||
३ ख
युधिष्ठिर उवाच:
सर्वस्याशा सुमहती पुरुषस्योपजाय़ते |
४ क
युधिष्ठिर उवाच:
तस्यां विहन्यमानाय़ां दुःखो मृत्युरसंशय़म् ||
४ ख
युधिष्ठिर उवाच:
सोऽहं हताशो दुर्वुद्धिः कृतस्तेन दुरात्मना |
५ क
युधिष्ठिर उवाच:
धार्तराष्ट्रेण राजेन्द्र पश्य मन्दात्मतां मम ||
५ ख
युधिष्ठिर उवाच:
आशां महत्तरां मन्ये पर्वतादपि सद्रुमात् |
६ क
युधिष्ठिर उवाच:
आकाशादपि वा राजन्नप्रमेय़ैव वा पुनः ||
६ ख
युधिष्ठिर उवाच:
एषा चैव कुरुश्रेष्ठ दुर्विचिन्त्या सुदुर्लभा |
७ क
युधिष्ठिर उवाच:
दुर्लभत्वाच्च पश्यामि किमन्यद्दुर्लभं ततः ||
७ ख
भीष्म उवाच:
अत्र ते वर्तय़िष्यामि युधिष्ठिर निवोध तत् |
८ क
भीष्म उवाच:
इतिहासं सुमित्रस्य निर्वृत्तमृषभस्य च ||
८ ख
भीष्म उवाच:
सुमित्रो नाम राजर्षिर्हैहय़ो मृगय़ां गतः |
९ क
भीष्म उवाच:
ससार स मृगं विद्ध्वा वाणेन नतपर्वणा ||
९ ख
भीष्म उवाच:
स मृगो वाणमादाय़ यय़ावमितविक्रमः |
१० क
भीष्म उवाच:
स च राजा वली तूर्णं ससार मृगमन्तिकात् ||
१० ख
भीष्म उवाच:
ततो निम्नं स्थलं चैव स मृगोऽद्रवदाशुगः |
११ क
भीष्म उवाच:
मुहूर्तमेव राजेन्द्र समेन स पथागमत् ||
११ ख
भीष्म उवाच:
ततः स राजा तारुण्यादौरसेन वलेन च |
१२ क
भीष्म उवाच:
ससार वाणासनभृत्सखड्गो हंसवत्तदा ||
१२ ख
भीष्म उवाच:
तीर्त्वा नदान्नदीश्चैव पल्वलानि वनानि च |
१३ क
भीष्म उवाच:
अतिक्रम्याभ्यतिक्रम्य ससारैव वने चरन् ||
१३ ख
भीष्म उवाच:
स तु कामान्मृगो राजन्नासाद्यासाद्य तं नृपम् |
१४ क
भीष्म उवाच:
पुनरभ्येति जवनो जवेन महता ततः ||
१४ ख
भीष्म उवाच:
स तस्य वाणैर्वहुभिः समभ्यस्तो वनेचरः |
१५ क
भीष्म उवाच:
प्रक्रीडन्निव राजेन्द्र पुनरभ्येति चान्तिकम् ||
१५ ख
भीष्म उवाच:
पुनश्च जवमास्थाय़ जवनो मृगय़ूथपः |
१६ क
भीष्म उवाच:
अतीत्यातीत्य राजेन्द्र पुनरभ्येति चान्तिकम् ||
१६ ख
भीष्म उवाच:
तस्य मर्मच्छिदं घोरं सुमित्रोऽमित्रकर्शनः |
१७ क
भीष्म उवाच:
समादाय़ शरश्रेष्ठं कार्मुकान्निरवासृजत् ||
१७ ख
भीष्म उवाच:
ततो गव्यूतिमात्रेण मृगय़ूथपय़ूथपः |
१८ क
भीष्म उवाच:
तस्य वाणपथं त्यक्त्वा तस्थिवान्प्रहसन्निव ||
१८ ख
भीष्म उवाच:
तस्मिन्निपतिते वाणे भूमौ प्रज्वलिते ततः |
१९ क
भीष्म उवाच:
प्रविवेश महारण्यं मृगो राजाप्यथाद्रवत् ||
१९ ख
भीष्म उवाच:
प्रविश्य तु महारण्यं तापसानामथाश्रमम् |
२० क
भीष्म उवाच:
आससाद ततो राजा श्रान्तश्चोपाविशत्पुनः ||
२० ख
भीष्म उवाच:
तं कार्मुकधरं दृष्ट्वा श्रमार्तं क्षुधितं तदा |
२१ क
भीष्म उवाच:
समेत्य ऋषय़स्तस्मिन्पूजां चक्रुर्यथाविधि ||
२१ ख
भीष्म उवाच:
ऋषय़ो राजशार्दूलमपृच्छन्स्वं प्रय़ोजनम् |
२२ क
भीष्म उवाच:
केन भद्रमुखार्थेन सम्प्राप्तोऽसि तपोवनम् ||
२२ ख
भीष्म उवाच:
पदातिर्वद्धनिस्त्रिंशो धन्वी वाणी नरेश्वर |
२३ क
भीष्म उवाच:
एतदिच्छाम विज्ञातुं कुतः प्राप्तोऽसि मानद |
२३ ख
भीष्म उवाच:
कस्मिन्कुले हि जातस्त्वं किंनामासि व्रवीहि नः ||
२३ ग
भीष्म उवाच:
ततः स राजा सर्वेभ्यो द्विजेभ्यः पुरुषर्षभ |
२४ क
भीष्म उवाच:
आचख्यौ तद्यथान्याय़ं परिचर्यां च भारत ||
२४ ख
भीष्म उवाच:
हैहय़ानां कुले जातः सुमित्रो मित्रनन्दनः |
२५ क
भीष्म उवाच:
चरामि मृगय़ूथानि निघ्नन्वाणैः सहस्रशः |
२५ ख
भीष्म उवाच:
वलेन महता गुप्तः सामात्यः सावरोधनः ||
२५ ग
भीष्म उवाच:
मृगस्तु विद्धो वाणेन मय़ा सरति शल्यवान् |
२६ क
भीष्म उवाच:
तं द्रवन्तमनु प्राप्तो वनमेतद्यदृच्छय़ा |
२६ ख
भीष्म उवाच:
भवत्सकाशे नष्टश्रीर्हताशः श्रमकर्शितः ||
२६ ग
भीष्म उवाच:
किं नु दुःखमतोऽन्यद्वै यदहं श्रमकर्शितः |
२७ क
भीष्म उवाच:
भवतामाश्रमं प्राप्तो हताशो नष्टलक्षणः ||
२७ ख
भीष्म उवाच:
न राजलक्षणत्यागो न पुरस्य तपोधनाः |
२८ क
भीष्म उवाच:
दुःखं करोति तत्तीव्रं यथाशा विहता मम ||
२८ ख
भीष्म उवाच:
हिमवान्वा महाशैलः समुद्रो वा महोदधिः |
२९ क
भीष्म उवाच:
महत्त्वान्नान्वपद्येतां रोदस्योरन्तरं यथा |
२९ ख
भीष्म उवाच:
आशाय़ास्तपसि श्रेष्ठास्तथा नान्तमहं गतः ||
२९ ग
भीष्म उवाच:
भवतां विदितं सर्वं सर्वज्ञा हि तपोधनाः |
३० क
भीष्म उवाच:
भवन्तः सुमहाभागास्तस्मात्प्रक्ष्यामि संशय़म् ||
३० ख
भीष्म उवाच:
आशावान्पुरुषो यः स्यादन्तरिक्षमथापि वा |
३१ क
भीष्म उवाच:
किं नु ज्याय़स्तरं लोके महत्त्वात्प्रतिभाति वः |
३१ ख
भीष्म उवाच:
एतदिच्छामि तत्त्वेन श्रोतुं किमिह दुर्लभम् ||
३१ ग
भीष्म उवाच:
यदि गुह्यं तपोनित्या न वो व्रूतेह माचिरम् |
३२ क
भीष्म उवाच:
न हि गुह्यमतः श्रोतुमिच्छामि द्विजपुङ्गवाः ||
३२ ख
भीष्म उवाच:
भवत्तपोविघातो वा येन स्याद्विरमे ततः |
३३ क
भीष्म उवाच:
यदि वास्ति कथाय़ोगो योऽय़ं प्रश्नो मय़ेरितः ||
३३ ख
भीष्म उवाच:
एतत्कारणसामग्र्यं श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः |
३४ क
भीष्म उवाच:
भवन्तो हि तपोनित्या व्रूय़ुरेतत्समाहिताः ||
३४ ख