भीष्म उवाच:
उवाचेदं वचः श्रेष्ठं मार्जारं मूषकस्तदा ||
१०० ख
भीष्म उवाच:
श्रुतं मे तव मार्जार स्वमर्थं परिगृह्णतः |
१०१ क
भीष्म उवाच:
ममापि त्वं विजानीहि स्वमर्थं परिगृह्णतः ||
१०१ ख
भीष्म उवाच:
यन्मित्रं भीतवत्साध्यं यन्मित्रं भय़संहितम् |
१०२ क
भीष्म उवाच:
सुरक्षितं ततः कार्यं पाणिः सर्पमुखादिव ||
१०२ ख
भीष्म उवाच:
कृत्वा वलवता सन्धिमात्मानं यो न रक्षति |
१०३ क
भीष्म उवाच:
अपथ्यमिव तद्भुक्तं तस्यानर्थाय़ कल्पते ||
१०३ ख
भीष्म उवाच:
न कश्चित्कस्यचिन्मित्रं न कश्चित्कस्यचित्सुहृत् |
१०४ क
भीष्म उवाच:
अर्थैरर्था निवध्यन्ते गजैर्वनगजा इव ||
१०४ ख
भीष्म उवाच:
न हि कश्चित्कृते कार्ये कर्तारं समवेक्षते |
१०५ क
भीष्म उवाच:
तस्मात्सर्वाणि कार्याणि सावशेषाणि कारय़ेत् ||
१०५ ख
भीष्म उवाच:
तस्मिन्कालेऽपि च भवान्दिवाकीर्तिभय़ान्वितः |
१०६ क
भीष्म उवाच:
मम न ग्रहणे शक्तः पलाय़नपराय़णः ||
१०६ ख
भीष्म उवाच:
छिन्नं तु तन्तुवाहुल्यं तन्तुरेकोऽवशेषितः |
१०७ क
भीष्म उवाच:
छेत्स्याम्यहं तदप्याशु निर्वृतो भव लोमश ||
१०७ ख
भीष्म उवाच:
तय़ोः संवदतोरेवं तथैवापन्नय़ोर्द्वय़ोः |
१०८ क
भीष्म उवाच:
क्षय़ं जगाम सा रात्रिर्लोमशं चाविशद्भय़म् ||
१०८ ख
भीष्म उवाच:
ततः प्रभातसमय़े विकृतः कृष्णपिङ्गलः |
१०९ क
भीष्म उवाच:
स्थूलस्फिग्विकचो रूक्षः श्वचक्रपरिवारितः ||
१०९ ख
भीष्म उवाच:
शङ्कुकर्णो महावक्त्रः पलितो घोरदर्शनः |
११० क
भीष्म उवाच:
परिघो नाम चण्डालः शस्त्रपाणिरदृश्यत ||
११० ख
भीष्म उवाच:
तं दृष्ट्वा यमदूताभं मार्जारस्त्रस्तचेतनः |
१११ क
भीष्म उवाच:
उवाच पलितं भीतः किमिदानीं करिष्यसि ||
१११ ख
भीष्म उवाच:
अथ चापि सुसन्त्रस्तौ तं दृष्ट्वा घोरदर्शनम् |
११२ क
भीष्म उवाच:
क्षणेन नकुलोलूकौ नैराश्यं जग्मतुस्तदा ||
११२ ख
भीष्म उवाच:
वलिनौ मतिमन्तौ च सङ्घातं चाप्युपागतौ |
११३ क
भीष्म उवाच:
अशक्यौ सुनय़ात्तस्मात्सम्प्रधर्षय़ितुं वलात् ||
११३ ख
भीष्म उवाच:
कार्यार्थं कृतसन्धी तौ दृष्ट्वा मार्जारमूषकौ |
११४ क
भीष्म उवाच:
उलूकनकुलौ तूर्णं जग्मतुः स्वं स्वमालय़म् ||
११४ ख
भीष्म उवाच:
ततश्चिच्छेद तं तन्तुं मार्जारस्य स मूषकः |
११५ क
भीष्म उवाच:
विप्रमुक्तोऽथ मार्जारस्तमेवाभ्यपतद्द्रुमम् ||
११५ ख
भीष्म उवाच:
स च तस्माद्भय़ान्मुक्तो मुक्तो घोरेण शत्रुणा |
११६ क
भीष्म उवाच:
विलं विवेश पलितः शाखां भेजे च लोमशः ||
११६ ख
भीष्म उवाच:
उन्माथमप्यथादाय़ चण्डालो वीक्ष्य सर्वशः |
११७ क
भीष्म उवाच:
विहताशः क्षणेनाथ तस्माद्देशादपाक्रमत् |
११७ ख
भीष्म उवाच:
जगाम च स्वभवनं चण्डालो भरतर्षभ ||
११७ ग
भीष्म उवाच:
ततस्तस्माद्भय़ान्मुक्तो दुर्लभं प्राप्य जीवितम् |
११८ क
भीष्म उवाच:
विलस्थं पादपाग्रस्थः पलितं लोमशोऽव्रवीत् ||
११८ ख
भीष्म उवाच:
अकृत्वा संविदं काञ्चित्सहसाहमुपप्लुतः |
११९ क
भीष्म उवाच:
कृतज्ञं कृतकल्याणं कच्चिन्मां नाभिशङ्कसे ||
११९ ख
भीष्म उवाच:
गत्वा च मम विश्वासं दत्त्वा च मम जीवितम् |
१२० क
भीष्म उवाच:
मित्रोपभोगसमय़े किं त्वं नैवोपसर्पसि ||
१२० ख
भीष्म उवाच:
कृत्वा हि पूर्वं मित्राणि यः पश्चान्नानुतिष्ठति |
१२१ क
भीष्म उवाच:
न स मित्राणि लभते कृच्छ्रास्वापत्सु दुर्मतिः ||
१२१ ख
भीष्म उवाच:
तत्कृतोऽहं त्वय़ा मित्रं सामर्थ्यादात्मनः सखे |
१२२ क
भीष्म उवाच:
स मां मित्रत्वमापन्नमुपभोक्तुं त्वमर्हसि ||
१२२ ख
भीष्म उवाच:
यानि मे सन्ति मित्राणि ये च मे सन्ति वान्धवाः |
१२३ क
भीष्म उवाच:
सर्वे त्वां पूजय़िष्यन्ति शिष्या गुरुमिव प्रिय़म् ||
१२३ ख
भीष्म उवाच:
अहं च पूजय़िष्ये त्वां समित्रगणवान्धवम् |
१२४ क
भीष्म उवाच:
जीवितस्य प्रदातारं कृतज्ञः को न पूजय़ेत् ||
१२४ ख
भीष्म उवाच:
ईश्वरो मे भवानस्तु शरीरस्य गृहस्य च |
१२५ क
भीष्म उवाच:
अर्थानां चैव सर्वेषामनुशास्ता च मे भव ||
१२५ ख
भीष्म उवाच:
अमात्यो मे भव प्राज्ञ पितेव हि प्रशाधि माम् |
१२६ क
भीष्म उवाच:
न तेऽस्ति भय़मस्मत्तो जीवितेनात्मनः शपे ||
१२६ ख
भीष्म उवाच:
वुद्ध्या त्वमुशनाः साक्षाद्वले त्वधिकृता वय़म् |
१२७ क
भीष्म उवाच:
त्वन्मन्त्रवलय़ुक्तो हि विन्देत जय़मेव ह ||
१२७ ख
भीष्म उवाच:
एवमुक्तः परं सान्त्वं मार्जारेण स मूषकः |
१२८ क
भीष्म उवाच:
उवाच परमार्थज्ञः श्लक्ष्णमात्महितं वचः ||
१२८ ख
भीष्म उवाच:
यद्भवानाह तत्सर्वं मय़ा ते लोमश श्रुतम् |
१२९ क
भीष्म उवाच:
ममापि तावद्व्रुवतः शृणु यत्प्रतिभाति माम् ||
१२९ ख
भीष्म उवाच:
वेदितव्यानि मित्राणि वोद्धव्याश्चापि शत्रवः |
१३० क
भीष्म उवाच:
एतत्सुसूक्ष्मं लोकेऽस्मिन्दृश्यते प्राज्ञसंमतम् ||
१३० ख
भीष्म उवाच:
शत्रुरूपाश्च सुहृदो मित्ररूपाश्च शत्रवः |
१३१ क
भीष्म उवाच:
सान्त्वितास्ते न वुध्यन्ते रागलोभवशं गताः ||
१३१ ख
भीष्म उवाच:
नास्ति जात्या रिपुर्नाम मित्रं नाम न विद्यते |
१३२ क
भीष्म उवाच:
सामर्थ्ययोगाज्जाय़न्ते मित्राणि रिपवस्तथा ||
१३२ ख
भीष्म उवाच:
यो यस्मिञ्जीवति स्वार्थं पश्येत्तावत्स जीवति |
१३३ क
भीष्म उवाच:
स तस्य तावन्मित्रं स्याद्यावन्न स्याद्विपर्ययः ||
१३३ ख
भीष्म उवाच:
नास्ति मैत्री स्थिरा नाम न च ध्रुवमसौहृदम् |
१३४ क
भीष्म उवाच:
अर्थय़ुक्त्या हि जाय़न्ते मित्राणि रिपवस्तथा ||
१३४ ख
भीष्म उवाच:
मित्रं च शत्रुतामेति कस्मिंश्चित्कालपर्यये |
१३५ क
भीष्म उवाच:
शत्रुश्च मित्रतामेति स्वार्थो हि वलवत्तरः ||
१३५ ख
भीष्म उवाच:
यो विश्वसति मित्रेषु न चाश्वसति शत्रुषु |
१३६ क
भीष्म उवाच:
अर्थय़ुक्तिमविज्ञाय़ चलितं तस्य जीवितम् ||
१३६ ख
भीष्म उवाच:
अर्थय़ुक्तिमविज्ञाय़ यः शुभे कुरुते मतिम् |
१३७ क
भीष्म उवाच:
मित्रे वा यदि वा शत्रौ तस्यापि चलिता मतिः ||
१३७ ख
भीष्म उवाच:
न विश्वसेदविश्वस्ते विश्वस्तेऽपि न विश्वसेत् |
१३८ क
भीष्म उवाच:
विश्वासाद्भय़मुत्पन्नं मूलान्यपि निकृन्तति ||
१३८ ख
भीष्म उवाच:
अर्थय़ुक्त्या हि दृश्यन्ते पिता माता सुतास्तथा |
१३९ क
भीष्म उवाच:
मातुला भागिनेय़ाश्च तथा सम्वन्धिवान्धवाः ||
१३९ ख
भीष्म उवाच:
पुत्रं हि मातापितरु त्यजतः पतितं प्रिय़म् |
१४० क
भीष्म उवाच:
लोको रक्षति चात्मानं पश्य स्वार्थस्य सारताम् ||
१४० ख
भीष्म उवाच:
तं मन्ये निकृतिप्रज्ञं यो मोक्षं प्रत्यनन्तरम् |
१४१ क
भीष्म उवाच:
कृत्यं मृगय़से कर्तुं सुखोपाय़मसंशय़म् ||
१४१ ख
भीष्म उवाच:
अस्मिन्निलय़ एव त्वं न्यग्रोधादवतारितः |
१४२ क
भीष्म उवाच:
पूर्वं निविष्टमुन्माथं चपलत्वान्न वुद्धवान् ||
१४२ ख
भीष्म उवाच:
आत्मनश्चपलो नास्ति कुतोऽन्येषां भविष्यति |
१४३ क
भीष्म उवाच:
तस्मात्सर्वाणि कार्याणि चपलो हन्त्यसंशय़म् ||
१४३ ख
भीष्म उवाच:
व्रवीति मधुरं कञ्चित्प्रिय़ो मे ह भवानिति |
१४४ क
भीष्म उवाच:
तन्मिथ्याकरणं सर्वं विस्तरेणापि मे शृणु ||
१४४ ख
भीष्म उवाच:
कारणात्प्रिय़तामेति द्वेष्यो भवति कारणात् |
१४५ क
भीष्म उवाच:
अर्थार्थी जीवलोकोऽय़ं न कश्चित्कस्यचित्प्रिय़ः ||
१४५ ख
भीष्म उवाच:
सख्यं सोदरय़ोर्भ्रात्रोर्दम्पत्योर्वा परस्परम् |
१४६ क
भीष्म उवाच:
कस्यचिन्नाभिजानामि प्रीतिं निष्कारणामिह ||
१४६ ख
भीष्म उवाच:
यद्यपि भ्रातरः क्रुद्धा भार्या वा कारणान्तरे |
१४७ क
भीष्म उवाच:
स्वभावतस्ते प्रीय़न्ते नेतरः प्रीय़ते जनः ||
१४७ ख
भीष्म उवाच:
प्रिय़ो भवति दानेन प्रिय़वादेन चापरः |
१४८ क
भीष्म उवाच:
मन्त्रहोमजपैरन्यः कार्यार्थं प्रीय़ते जनः ||
१४८ ख
भीष्म उवाच:
उत्पन्ने कारणे प्रीतिर्नास्ति नौ कारणान्तरे |
१४९ क
भीष्म उवाच:
प्रध्वस्ते कारणस्थाने सा प्रीतिर्विनिवर्तते ||
१४९ ख