chevron_left उद्योग पर्व अध्याय १२७
वैशम्पाय़न उवाच:
कृष्णस्य वचनं श्रुत्वा धृतराष्ट्रो जनेश्वरः |
१ क
वैशम्पाय़न उवाच:
विदुरं सर्वधर्मज्ञं त्वरमाणोऽभ्यभाषत ||
१ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
गच्छ तात महाप्राज्ञां गान्धारीं दीर्घदर्शिनीम् |
२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
आनय़ेह तय़ा सार्धमनुनेष्यामि दुर्मतिम् ||
२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
यदि सापि दुरात्मानं शमय़ेद्दुष्टचेतसम् |
३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अपि कृष्णाय़ सुहृदस्तिष्ठेम वचने वय़म् ||
३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
अपि लोभाभिभूतस्य पन्थानमनुदर्शय़ेत् |
४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
दुर्वुद्धेर्दुःसहाय़स्य समर्थं व्रुवती वचः ||
४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
अपि नो व्यसनं घोरं दुर्योधनकृतं महत् |
५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
शमय़ेच्चिररात्राय़ योगक्षेमवदव्ययम् ||
५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
राज्ञस्तु वचनं श्रुत्वा विदुरो दीर्घदर्शिनीम् |
६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
आनय़ामास गान्धारीं धृतराष्ट्रस्य शासनात् ||
६ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
एष गान्धारि पुत्रस्ते दुरात्मा शासनातिगः |
७ क
धृतराष्ट्र उवाच:
ऐश्वर्यलोभादैश्वर्यं जीवितं च प्रहास्यति ||
७ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
अशिष्टवदमर्यादः पापैः सह दुरात्मभिः |
८ क
धृतराष्ट्र उवाच:
सभाय़ा निर्गतो मूढो व्यतिक्रम्य सुहृद्वचः ||
८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
सा भर्तुर्वचनं श्रुत्वा राजपुत्री यशस्विनी |
९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अन्विच्छन्ती महच्छ्रेय़ो गान्धारी वाक्यमव्रवीत् ||
९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
आनय़ेह सुतं क्षिप्रं राज्यकामुकमातुरम् |
१० क
वैशम्पाय़न उवाच:
न हि राज्यमशिष्टेन शक्यं धर्मार्थलोपिना ||
१० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
त्वं ह्येवात्र भृशं गर्ह्यो धृतराष्ट्र सुतप्रिय़ः |
११ क
वैशम्पाय़न उवाच:
यो जानन्पापतामस्य तत्प्रज्ञामनुवर्तसे ||
११ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
स एष काममन्युभ्यां प्रलव्धो मोहमास्थितः |
१२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अशक्योऽद्य त्वय़ा राजन्विनिवर्तय़ितुं वलात् ||
१२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
राज्यप्रदाने मूढस्य वालिशस्य दुरात्मनः |
१३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
दुःसहाय़स्य लुव्धस्य धृतराष्ट्रोऽश्नुते फलम् ||
१३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
कथं हि स्वजने भेदमुपेक्षेत महामतिः |
१४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
भिन्नं हि स्वजनेन त्वां प्रसहिष्यन्ति शत्रवः ||
१४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
या हि शक्या महाराज साम्ना दानेन वा पुनः |
१५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
निस्तर्तुमापदः स्वेषु दण्डं कस्तत्र पातय़ेत् ||
१५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
शासनाद्धृतराष्ट्रस्य दुर्योधनममर्षणम् |
१६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
मातुश्च वचनात्क्षत्ता सभां प्रावेशय़त्पुनः ||
१६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
स मातुर्वचनाकाङ्क्षी प्रविवेश सभां पुनः |
१७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अभिताम्रेक्षणः क्रोधान्निःश्वसन्निव पन्नगः ||
१७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तं प्रविष्टमभिप्रेक्ष्य पुत्रमुत्पथमास्थितम् |
१८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
विगर्हमाणा गान्धारी समर्थं वाक्यमव्रवीत् ||
१८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
दुर्योधन निवोधेदं वचनं मम पुत्रक |
१९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
हितं ते सानुवन्धस्य तथाय़त्यां सुखोदय़म् ||
१९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
भीष्मस्य तु पितुश्चैव मम चापचितिः कृता |
२० क
वैशम्पाय़न उवाच:
भवेद्द्रोणमुखानां च सुहृदां शाम्यता त्वय़ा ||
२० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
न हि राज्यं महाप्राज्ञ स्वेन कामेन शक्यते |
२१ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अवाप्तुं रक्षितुं वापि भोक्तुं वा भरतर्षभ ||
२१ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
न ह्यवश्येन्द्रिय़ो राज्यमश्नीय़ाद्दीर्घमन्तरम् |
२२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
विजितात्मा तु मेधावी स राज्यमभिपालय़ेत् ||
२२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
कामक्रोधौ हि पुरुषमर्थेभ्यो व्यपकर्षतः |
२३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
तौ तु शत्रू विनिर्जित्य राजा विजय़ते महीम् ||
२३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
लोकेश्वरप्रभुत्वं हि महदेतद्दुरात्मभिः |
२४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
राज्यं नामेप्सितं स्थानं न शक्यमभिरक्षितुम् ||
२४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
इन्द्रिय़ाणि महत्प्रेप्सुर्निय़च्छेदर्थधर्मय़ोः |
२५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
इन्द्रिय़ैर्निय़तैर्वुद्धिर्वर्धतेऽग्निरिवेन्धनैः ||
२५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
अविध्येय़ानि हीमानि व्यापादय़ितुमप्यलम् |
२६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अविधेय़ा इवादान्ता हय़ाः पथि कुसारथिम् ||
२६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
अविजित्य य आत्मानममात्यान्विजिगीषते |
२७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अजितात्माजितामात्यः सोऽवशः परिहीय़ते ||
२७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
आत्मानमेव प्रथमं देशरूपेण यो जय़ेत् |
२८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
ततोऽमात्यानमित्रांश्च न मोघं विजिगीषते ||
२८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
वश्येन्द्रिय़ं जितामात्यं धृतदण्डं विकारिषु |
२९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
परीक्ष्यकारिणं धीरमत्यन्तं श्रीर्निषेवते ||
२९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
क्षुद्राक्षेणेव जालेन झषावपिहितावुभौ |
३० क
वैशम्पाय़न उवाच:
कामक्रोधौ शरीरस्थौ प्रज्ञानं तौ विलुम्पतः ||
३० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
याभ्यां हि देवाः स्वर्यातुः स्वर्गस्यापिदधुर्मुखम् |
३१ क
वैशम्पाय़न उवाच:
विभ्यतोऽनुपरागस्य कामक्रोधौ स्म वर्धितौ ||
३१ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
कामं क्रोधं च लोभं च दम्भं दर्पं च भूमिपः |
३२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
सम्यग्विजेतुं यो वेद स महीमभिजाय़ते ||
३२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
सततं निग्रहे युक्त इन्द्रिय़ाणां भवेन्नृपः |
३३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
ईप्सन्नर्थं च धर्मं च द्विषतां च पराभवम् ||
३३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
कामाभिभूतः क्रोधाद्वा यो मिथ्या प्रतिपद्यते |
३४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
स्वेषु चान्येषु वा तस्य न सहाय़ा भवन्त्युत ||
३४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
एकीभूतैर्महाप्राज्ञैः शूरैररिनिवर्हणैः |
३५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
पाण्डवैः पृथिवीं तात भोक्ष्यसे सहितः सुखी ||
३५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
यथा भीष्मः शान्तनवो द्रोणश्चापि महारथः |
३६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
आहतुस्तात तत्सत्यमजेय़ौ कृष्णपाण्डवौ ||
३६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
प्रपद्यस्व महावाहुं कृष्णमक्लिष्टकारिणम् |
३७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
प्रसन्नो हि सुखाय़ स्यादुभय़ोरेव केशवः ||
३७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
सुहृदामर्थकामानां यो न तिष्ठति शासने |
३८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
प्राज्ञानां कृतविद्यानां स नरः शत्रुनन्दनः ||
३८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
न युद्धे तात कल्याणं न धर्मार्थौ कुतः सुखम् |
३९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
न चापि विजय़ो नित्यं मा युद्धे चेत आधिथाः ||
३९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
भीष्मेण हि महाप्राज्ञ पित्रा ते वाह्लिकेन च |
४० क
वैशम्पाय़न उवाच:
दत्तोंऽशः पाण्डुपुत्राणां भेदाद्भीतैररिन्दम ||
४० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तस्य चैतत्प्रदानस्य फलमद्यानुपश्यसि |
४१ क
वैशम्पाय़न उवाच:
यद्भुङ्क्षे पृथिवीं सर्वां शूरैर्निहतकण्टकाम् ||
४१ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
प्रय़च्छ पाण्डुपुत्राणां यथोचितमरिन्दम |
४२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
यदीच्छसि सहामात्यो भोक्तुमर्धं महीक्षिताम् ||
४२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
अलमर्धं पृथिव्यास्ते सहामात्यस्य जीवनम् |
४३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
सुहृदां वचने तिष्ठन्यशः प्राप्स्यसि भारत ||
४३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
श्रीमद्भिरात्मवद्भिर्हि वुद्धिमद्भिर्जितेन्द्रिय़ैः |
४४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
पाण्डवैर्विग्रहस्तात भ्रंशय़ेन्महतः सुखात् ||
४४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
निगृह्य सुहृदां मन्युं शाधि राज्यं यथोचितम् |
४५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
स्वमंशं पाण्डुपुत्रेभ्यः प्रदाय़ भरतर्षभ ||
४५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
अलमह्ना निकारोऽय़ं त्रय़ोदश समाः कृतः |
४६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
शमय़ैनं महाप्राज्ञ कामक्रोधसमेधितम् ||
४६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
न चैष शक्तः पार्थानां यस्त्वदर्थमभीप्सति |
४७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
सूतपुत्रो दृढक्रोधो भ्राता दुःशासनश्च ते ||
४७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
भीष्मे द्रोणे कृपे कर्णे भीमसेने धनञ्जय़े |
४८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
धृष्टद्युम्ने च सङ्क्रुद्धे न स्युः सर्वाः प्रजा ध्रुवम् ||
४८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
अमर्षवशमापन्नो मा कुरूंस्तात जीघनः |
४९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
सर्वा हि पृथिवी स्पृष्टा त्वत्पाण्डवकृते वधम् ||
४९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
यच्च त्वं मन्यसे मूढ भीष्मद्रोणकृपादय़ः |
५० क
वैशम्पाय़न उवाच:
योत्स्यन्ते सर्वशक्त्येति नैतदद्योपपद्यते ||
५० ख