वैशम्पाय़न उवाच:
तत्तु वाक्यमनादृत्य सोऽर्थवन्मातृभाषितम् |
१ क
वैशम्पाय़न उवाच:
पुनः प्रतस्थे संरम्भात्सकाशमकृतात्मनाम् ||
१ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
ततः सभाय़ा निर्गम्य मन्त्रय़ामास कौरवः |
२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
सौवलेन मताक्षेण राज्ञा शकुनिना सह ||
२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
दुर्योधनस्य कर्णस्य शकुनेः सौवलस्य च |
३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
दुःशासनचतुर्थानामिदमासीद्विचेष्टितम् ||
३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
पुराय़मस्मान्गृह्णाति क्षिप्रकारी जनार्दनः |
४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
सहितो धृतराष्ट्रेण राज्ञा शान्तनवेन च ||
४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
वय़मेव हृषीकेशं निगृह्णीम वलादिव |
५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
प्रसह्य पुरुषव्याघ्रमिन्द्रो वैरोचनिं यथा ||
५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
श्रुत्वा गृहीतं वार्ष्णेय़ं पाण्डवा हतचेतसः |
६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
निरुत्साहा भविष्यन्ति भग्नदंष्ट्रा इवोरगाः ||
६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
अय़ं ह्येषां महावाहुः सर्वेषां शर्म वर्म च |
७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अस्मिन्गृहीते वरदे ऋषभे सर्वसात्वताम् |
७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
निरुद्यमा भविष्यन्ति पाण्डवाः सोमकैः सह ||
७ ग
वैशम्पाय़न उवाच:
तस्माद्वय़मिहैवैनं केशवं क्षिप्रकारिणम् |
८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
क्रोशतो धृतराष्ट्रस्य वद्ध्वा योत्स्यामहे रिपून् ||
८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तेषां पापमभिप्राय़ं पापानां दुष्टचेतसाम् |
९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
इङ्गितज्ञः कविः क्षिप्रमन्ववुध्यत सात्यकिः ||
९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तदर्थमभिनिष्क्रम्य हार्दिक्येन सहास्थितः |
१० क
वैशम्पाय़न उवाच:
अव्रवीत्कृतवर्माणं क्षिप्रं योजय़ वाहिनीम् ||
१० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
व्यूढानीकः सभाद्वारमुपतिष्ठस्व दंशितः |
११ क
वैशम्पाय़न उवाच:
यावदाख्याम्यहं चैतत्कृष्णाय़ाक्लिष्टकर्मणे ||
११ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
स प्रविश्य सभां वीरः सिंहो गिरिगुहामिव |
१२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
आचष्ट तमभिप्राय़ं केशवाय़ महात्मने ||
१२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
धृतराष्ट्रं ततश्चैव विदुरं चान्वभाषत |
१३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
तेषामेतमभिप्राय़माचचक्षे स्मय़न्निव ||
१३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
धर्मादपेतमर्थाच्च कर्म साधुविगर्हितम् |
१४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
मन्दाः कर्तुमिहेच्छन्ति न चावाप्यं कथञ्चन ||
१४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
पुरा विकुर्वते मूढाः पापात्मानः समागताः |
१५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
धर्षिताः काममन्युभ्यां क्रोधलोभवशानुगाः ||
१५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
इमं हि पुण्डरीकाक्षं जिघृक्षन्त्यल्पचेतसः |
१६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
पटेनाग्निं प्रज्वलितं यथा वाला यथा जडाः ||
१६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
सात्यकेस्तद्वचः श्रुत्वा विदुरो दीर्घदर्शिवान् |
१७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
धृतराष्ट्रं महावाहुमव्रवीत्कुरुसंसदि ||
१७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
राजन्परीतकालास्ते पुत्राः सर्वे परन्तप |
१८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अय़शस्यमशक्यं च कर्म कर्तुं समुद्यताः ||
१८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
इमं हि पुण्डरीकाक्षमभिभूय़ प्रसह्य च |
१९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
निग्रहीतुं किलेच्छन्ति सहिता वासवानुजम् ||
१९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
इमं पुरुषशार्दूलमप्रधृष्यं दुरासदम् |
२० क
वैशम्पाय़न उवाच:
आसाद्य न भविष्यन्ति पतङ्गा इव पावकम् ||
२० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
अय़मिच्छन्हि तान्सर्वान्यतमानाञ्जनार्दनः |
२१ क
वैशम्पाय़न उवाच:
सिंहो मृगानिव क्रुद्धो गमय़ेद्यमसादनम् ||
२१ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
न त्वय़ं निन्दितं कर्म कुर्यात्कृष्णः कथञ्चन |
२२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
न च धर्मादपक्रामेदच्युतः पुरुषोत्तमः ||
२२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
विदुरेणैवमुक्ते तु केशवो वाक्यमव्रवीत् |
२३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
धृतराष्ट्रमभिप्रेक्ष्य सुहृदां शृण्वतां मिथः ||
२३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
राजन्नेते यदि क्रुद्धा मां निगृह्णीय़ुरोजसा |
२४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
एते वा मामहं वैनाननुजानीहि पार्थिव ||
२४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
एतान्हि सर्वान्संरव्धान्निय़न्तुमहमुत्सहे |
२५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
न त्वहं निन्दितं कर्म कुर्यां पापं कथञ्चन ||
२५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
पाण्डवार्थे हि लुभ्यन्तः स्वार्थाद्धास्यन्ति ते सुताः |
२६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
एते चेदेवमिच्छन्ति कृतकार्यो युधिष्ठिरः ||
२६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
अद्यैव ह्यहमेतांश्च ये चैताननु भारत |
२७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
निगृह्य राजन्पार्थेभ्यो दद्यां किं दुष्कृतं भवेत् ||
२७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
इदं तु न प्रवर्तेय़ं निन्दितं कर्म भारत |
२८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
संनिधौ ते महाराज क्रोधजं पापवुद्धिजम् ||
२८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
एष दुर्योधनो राजन्यथेच्छति तथास्तु तत् |
२९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अहं तु सर्वान्समय़ाननुजानामि भारत ||
२९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
एतच्छ्रुत्वा तु विदुरं धृतराष्ट्रोऽभ्यभाषत |
३० क
वैशम्पाय़न उवाच:
क्षिप्रमानय़ तं पापं राज्यलुव्धं सुय़ोधनम् ||
३० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
सहमित्रं सहामात्यं ससोदर्यं सहानुगम् |
३१ क
वैशम्पाय़न उवाच:
शक्नुय़ां यदि पन्थानमवतारय़ितुं पुनः ||
३१ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
ततो दुर्योधनं क्षत्ता पुनः प्रावेशय़त्सभाम् |
३२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अकामं भ्रातृभिः सार्धं राजभिः परिवारितम् ||
३२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
अथ दुर्योधनं राजा धृतराष्ट्रोऽभ्यभाषत |
३३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
कर्णदुःशासनाभ्यां च राजभिश्चाभिसंवृतम् ||
३३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
नृशंस पापभूय़िष्ठ क्षुद्रकर्मसहाय़वान् |
३४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
पापैः सहाय़ैः संहत्य पापं कर्म चिकीर्षसि ||
३४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
अशक्यमय़शस्यं च सद्भिश्चापि विगर्हितम् |
३५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
यथा त्वादृशको मूढो व्यवस्येत्कुलपांसनः ||
३५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
त्वमिमं पुण्डरीकाक्षमप्रधृष्यं दुरासदम् |
३६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
पापैः सहाय़ैः संहत्य निग्रहीतुं किलेच्छसि ||
३६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
यो न शक्यो वलात्कर्तुं देवैरपि सवासवैः |
३७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
तं त्वं प्रार्थय़से मन्द वालश्चन्द्रमसं यथा ||
३७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
देवैर्मनुष्यैर्गन्धर्वैरसुरैरुरगैश्च यः |
३८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
न सोढुं समरे शक्यस्तं न वुध्यसि केशवम् ||
३८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
दुर्ग्रहः पाणिना वाय़ुर्दुःस्पर्शः पाणिना शशी |
३९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
दुर्धरा पृथिवी मूर्ध्ना दुर्ग्रहः केशवो वलात् ||
३९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
इत्युक्ते धृतराष्ट्रेण क्षत्तापि विदुरोऽव्रवीत् |
४० क
वैशम्पाय़न उवाच:
दुर्योधनमभिप्रेक्ष्य धार्तराष्ट्रममर्षणम् ||
४० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
सौभद्वारे वानरेन्द्रो द्विविदो नाम नामतः |
४१ क
वैशम्पाय़न उवाच:
शिलावर्षेण महता छादय़ामास केशवम् ||
४१ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
ग्रहीतुकामो विक्रम्य सर्वय़त्नेन माधवम् |
४२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
ग्रहीतुं नाशकत्तत्र तं त्वं प्रार्थय़से वलात् ||
४२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
निर्मोचने षट्सहस्राः पाशैर्वद्ध्वा महासुराः |
४३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
ग्रहीतुं नाशकंश्चैनं तं त्वं प्रार्थय़से वलात् ||
४३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
प्राग्ज्योतिषगतं शौरिं नरकः सह दानवैः |
४४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
ग्रहीतुं नाशकत्तत्र तं त्वं प्रार्थय़से वलात् ||
४४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
अनेन हि हता वाल्ये पूतना शिशुना तथा |
४५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
गोवर्धनो धारितश्च गवार्थे भरतर्षभ ||
४५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
अरिष्टो धेनुकश्चैव चाणूरश्च महावलः |
४६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अश्वराजश्च निहतः कंसश्चारिष्टमाचरन् ||
४६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
जरासन्धश्च वक्रश्च शिशुपालश्च वीर्यवान् |
४७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
वाणश्च निहतः सङ्ख्ये राजानश्च निषूदिताः ||
४७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
वरुणो निर्जितो राजा पावकश्चामितौजसा |
४८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
पारिजातं च हरता जितः साक्षाच्छचीपतिः ||
४८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
एकार्णवे शय़ानेन हतौ तौ मधुकैटभौ |
४९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
जन्मान्तरमुपागम्य हय़ग्रीवस्तथा हतः ||
४९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
अय़ं कर्ता न क्रिय़ते कारणं चापि पौरुषे |
५० क