उमो उवाच:
देशेषु रमणीय़ेषु गिरीणां निर्झरेषु च |
१ क
उमो उवाच:
स्रवन्तीनां च कुञ्जेषु पर्वतोपवनेषु च ||
१ ख
उमो उवाच:
देशेषु च विचित्रेषु फलवत्सु समाहिताः |
२ क
उमो उवाच:
मूलवत्सु च देशेषु वसन्ति निय़तव्रताः ||
२ ख
उमो उवाच:
तेषामपि विधिं पुण्यं श्रोतुमिच्छामि शङ्कर |
३ क
उमो उवाच:
वानप्रस्थेषु देवेश स्वशरीरोपजीविषु ||
३ ख
महेश्वर उवाच:
वानप्रस्थेषु यो धर्मस्तं मे शृणु समाहिता |
४ क
महेश्वर उवाच:
श्रुत्वा चैकमना देवि धर्मवुद्धिपरा भव ||
४ ख
महेश्वर उवाच:
संसिद्धैर्निय़तैः सद्भिर्वनवासमुपागतैः |
५ क
महेश्वर उवाच:
वानप्रस्थैरिदं कर्म कर्तव्यं शृणु यादृशम् ||
५ ख
महेश्वर उवाच:
त्रिकालमभिषेकार्थः पितृदेवार्चनं क्रिय़ा |
६ क
महेश्वर उवाच:
अग्निहोत्रपरिस्पन्द इष्टिहोमविधिस्तथा ||
६ ख
महेश्वर उवाच:
नीवारग्रहणं चैव फलमूलनिषेवणम् |
७ क
महेश्वर उवाच:
इङ्गुदैरण्डतैलानां स्नेहार्थं च निषेवणम् ||
७ ख
महेश्वर उवाच:
योगचर्याकृतैः सिद्धैः कामक्रोधविवर्जनम् |
८ क
महेश्वर उवाच:
वीरशय़्यामुपासद्भिर्वीरस्थानोपसेविभिः ||
८ ख
महेश्वर उवाच:
युक्तैर्योगवहैः सद्भिर्ग्रीष्मे पञ्चतपैस्तथा |
९ क
महेश्वर उवाच:
मण्डूकय़ोगनिय़तैर्यथान्याय़निषेविभिः ||
९ ख
महेश्वर उवाच:
वीरासनगतैर्नित्यं स्थण्डिले शय़नैस्तथा |
१० क
महेश्वर उवाच:
शीतय़ोगोऽग्निय़ोगश्च चर्तव्यो धर्मवुद्धिभिः ||
१० ख
महेश्वर उवाच:
अव्भक्षैर्वाय़ुभक्षैश्च शैवालोत्तरभोजनैः |
११ क
महेश्वर उवाच:
अश्मकुट्टैस्तथा दान्तैः सम्प्रक्षालैस्तथापरैः ||
११ ख
महेश्वर उवाच:
चीरवल्कलसंवीतैर्मृगचर्मनिवासिभिः |
१२ क
महेश्वर उवाच:
कार्या यात्रा यथाकालं यथाधर्मं यथाविधि ||
१२ ख
महेश्वर उवाच:
वननित्यैर्वनचरैर्वनपैर्वनगोचरैः |
१३ क
महेश्वर उवाच:
वनं गुरुमिवासाद्य वस्तव्यं वनजीविभिः ||
१३ ख
महेश्वर उवाच:
तेषां होमक्रिय़ा धर्मः पञ्चय़ज्ञनिषेवणम् |
१४ क
महेश्वर उवाच:
नागपञ्चमय़ज्ञस्य वेदोक्तस्यानुपालनम् ||
१४ ख
महेश्वर उवाच:
अष्टमीय़ज्ञपरता चातुर्मास्यनिषेवणम् |
१५ क
महेश्वर उवाच:
पौर्णमास्यां तु यो यज्ञो नित्ययज्ञस्तथैव च ||
१५ ख
महेश्वर उवाच:
विमुक्ता दारसंय़ोगैर्विमुक्ताः सर्वसङ्करैः |
१६ क
महेश्वर उवाच:
विमुक्ताः सर्वपापैश्च चरन्ति मुनय़ो वने ||
१६ ख
महेश्वर उवाच:
स्रुग्भाण्डपरमा नित्यं त्रेताग्निशरणाः सदा |
१७ क
महेश्वर उवाच:
सन्तः सत्पथनित्या ये ते यान्ति परमां गतिम् ||
१७ ख
महेश्वर उवाच:
व्रह्मलोकं महापुण्यं सोमलोकं च शाश्वतम् |
१८ क
महेश्वर उवाच:
गच्छन्ति मुनय़ः सिद्धा ऋषिधर्मव्यपाश्रय़ात् ||
१८ ख
महेश्वर उवाच:
एष धर्मो मय़ा देवि वानप्रस्थाश्रितः शुभः |
१९ क
महेश्वर उवाच:
विस्तरेणार्थसम्पन्नो यथास्थूलमुदाहृतः ||
१९ ख
उमो उवाच:
भगवन्देवदेवेश सर्वभूतनमस्कृत |
२० क
उमो उवाच:
यो धर्मो मुनिसङ्घस्य सिद्धिवादेषु तं वद ||
२० ख
उमो उवाच:
सिद्धिवादेषु संसिद्धास्तथा वननिवासिनः |
२१ क
उमो उवाच:
स्वैरिणो दारसंय़ुक्तास्तेषां धर्मः कथं स्मृतः ||
२१ ख
महेश्वर उवाच:
स्वैरिणस्तापसा देवि सर्वे दारविहारिणः |
२२ क
महेश्वर उवाच:
तेषां मौण्ड्यं कषाय़श्च वासरात्रिश्च कारणम् ||
२२ ख
महेश्वर उवाच:
त्रिकालमभिषेकश्च होत्रं त्वृषिकृतं महत् |
२३ क
महेश्वर उवाच:
समाधिः सत्पथस्थानं यथोदितनिषेवणम् ||
२३ ख
महेश्वर उवाच:
ये च ते पूर्वकथिता धर्मा वननिवासिनाम् |
२४ क
महेश्वर उवाच:
यदि सेवन्ति धर्मांस्तानाप्नुवन्ति तपःफलम् ||
२४ ख
महेश्वर उवाच:
ये च दम्पतिधर्माणः स्वदारनिय़तेन्द्रिय़ाः |
२५ क
महेश्वर उवाच:
चरन्ति विधिदृष्टं तदृतुकालाभिगामिनः ||
२५ ख
महेश्वर उवाच:
तेषामृषिकृतो धर्मो धर्मिणामुपपद्यते |
२६ क
महेश्वर उवाच:
न कामकारात्कामोऽन्यः संसेव्यो धर्मदर्शिभिः ||
२६ ख
महेश्वर उवाच:
सर्वभूतेषु यः सम्यग्ददात्यभय़दक्षिणाम् |
२७ क
महेश्वर उवाच:
हिंसारोषविमुक्तात्मा स वै धर्मेण युज्यते ||
२७ ख
महेश्वर उवाच:
सर्वभूतानुकम्पी यः सर्वभूतार्जवव्रतः |
२८ क
महेश्वर उवाच:
सर्वभूतात्मभूतश्च स वै धर्मेण युज्यते ||
२८ ख
महेश्वर उवाच:
सर्ववेदेषु वा स्नानं सर्वभूतेषु चार्जवम् |
२९ क
महेश्वर उवाच:
उभे एते समे स्यातामार्जवं वा विशिष्यते ||
२९ ख
महेश्वर उवाच:
आर्जवं धर्म इत्याहुरधर्मो जिह्म उच्यते |
३० क
महेश्वर उवाच:
आर्जवेनेह संय़ुक्तो नरो धर्मेण युज्यते ||
३० ख
महेश्वर उवाच:
आर्जवो भुवने नित्यं वसत्यमरसंनिधौ |
३१ क
महेश्वर उवाच:
तस्मादार्जवनित्यः स्याद्य इच्छेद्धर्ममात्मनः ||
३१ ख
महेश्वर उवाच:
क्षान्तो दान्तो जितक्रोधो धर्मभूतोऽविहिंसकः |
३२ क
महेश्वर उवाच:
धर्मे रतमना नित्यं नरो धर्मेण युज्यते ||
३२ ख
महेश्वर उवाच:
व्यपेततन्द्रो धर्मात्मा शक्या सत्पथमाश्रितः |
३३ क
महेश्वर उवाच:
चारित्रपरमो वुद्धो व्रह्मभूय़ाय़ कल्पते ||
३३ ख
उमो उवाच:
आश्रमाभिरता देव तापसा ये तपोधनाः |
३४ क
उमो उवाच:
दीप्तिमन्तः कय़ा चैव चर्ययाथ भवन्ति ते ||
३४ ख
उमो उवाच:
राजानो राजपुत्राश्च निर्धना वा महाधनाः |
३५ क
उमो उवाच:
कर्मणा केन भगवन्प्राप्नुवन्ति महाफलम् ||
३५ ख
उमो उवाच:
नित्यं स्थानमुपागम्य दिव्यचन्दनरूषिताः |
३६ क
उमो उवाच:
केन वा कर्मणा देव भवन्ति वनगोचराः ||
३६ ख
उमो उवाच:
एतं मे संशय़ं देव तपश्चर्यागतं शुभम् |
३७ क
उमो उवाच:
शंस सर्वमशेषेण त्र्यक्ष त्रिपुरनाशन ||
३७ ख
महेश्वर उवाच:
उपवासव्रतैर्दान्ता अहिंस्राः सत्यवादिनः |
३८ क
महेश्वर उवाच:
संसिद्धाः प्रेत्य गन्धर्वैः सह मोदन्त्यनामय़ाः ||
३८ ख
महेश्वर उवाच:
मण्डूकय़ोगशय़नो यथास्थानं यथाविधि |
३९ क
महेश्वर उवाच:
दीक्षां चरति धर्मात्मा स नागैः सह मोदते ||
३९ ख
महेश्वर उवाच:
शष्पं मृगमुखोत्सृष्टं यो मृगैः सह सेवते |
४० क
महेश्वर उवाच:
दीक्षितो वै मुदा युक्तः स गच्छत्यमरावतीम् ||
४० ख
महेश्वर उवाच:
शैवालं शीर्णपर्णं वा तद्व्रतो यो निषेवते |
४१ क
महेश्वर उवाच:
शीतय़ोगवहो नित्यं स गच्छेत्परमां गतिम् ||
४१ ख
महेश्वर उवाच:
वाय़ुभक्षोऽम्वुभक्षो वा फलमूलाशनोऽपि वा |
४२ क
महेश्वर उवाच:
यक्षेष्वैश्वर्यमाधाय़ मोदतेऽप्सरसां गणैः ||
४२ ख
महेश्वर उवाच:
अग्निय़ोगवहो ग्रीष्मे विधिदृष्टेन कर्मणा |
४३ क
महेश्वर उवाच:
चीर्त्वा द्वादश वर्षाणि राजा भवति पार्थिवः ||
४३ ख
महेश्वर उवाच:
आहारनिय़मं कृत्वा मुनिर्द्वादशवार्षिकम् |
४४ क
महेश्वर उवाच:
मरुं संसाध्य यत्नेन राजा भवति पार्थिवः ||
४४ ख
महेश्वर उवाच:
स्थण्डिले शुद्धमाकाशं परिगृह्य समन्ततः |
४५ क
महेश्वर उवाच:
प्रविश्य च मुदा युक्तो दीक्षां द्वादशवार्षिकीम् ||
४५ ख
महेश्वर उवाच:
स्थण्डिलस्य फलान्याहुर्यानानि शय़नानि च |
४६ क
महेश्वर उवाच:
गृहाणि च महार्हाणि चन्द्रशुभ्राणि भामिनि ||
४६ ख
महेश्वर उवाच:
आत्मानमुपजीवन्यो निय़तो निय़ताशनः |
४७ क
महेश्वर उवाच:
देहं वानशने त्यक्त्वा स स्वर्गं समुपाश्नुते ||
४७ ख
महेश्वर उवाच:
आत्मानमुपजीवन्यो दीक्षां द्वादशवार्षिकीम् |
४८ क
महेश्वर उवाच:
त्यक्त्वा महार्णवे देहं वारुणं लोकमश्नुते ||
४८ ख
महेश्वर उवाच:
आत्मानमुपजीवन्यो दीक्षां द्वादशवार्षिकीम् |
४९ क
महेश्वर उवाच:
अश्मना चरणौ भित्त्वा गुह्यकेषु स मोदते ||
४९ ख
महेश्वर उवाच:
साधय़ित्वात्मनात्मानं निर्द्वन्द्वो निष्परिग्रहः |
५० क
महेश्वर उवाच:
चीर्त्वा द्वादश वर्षाणि दीक्षामेकां मनोगताम् |
५० ख