chevron_left उद्योग पर्व अध्याय १३१
कुन्त्यु उवाच:
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् |
१ क
कुन्त्यु उवाच:
विदुराय़ाश्च संवादं पुत्रस्य च परन्तप ||
१ ख
कुन्त्यु उवाच:
अत्र श्रेय़श्च भूय़श्च यथा सा वक्तुमर्हति |
२ क
कुन्त्यु उवाच:
यशस्विनी मन्युमती कुले जाता विभावरी ||
२ ख
कुन्त्यु उवाच:
क्षत्रधर्मरता धन्या विदुरा दीर्घदर्शिनी |
३ क
कुन्त्यु उवाच:
विश्रुता राजसंसत्सु श्रुतवाक्या वहुश्रुता ||
३ ख
कुन्त्यु उवाच:
विदुरा नाम वै सत्या जगर्हे पुत्रमौरसम् |
४ क
कुन्त्यु उवाच:
निर्जितं सिन्धुराजेन शय़ानं दीनचेतसम् |
४ ख
कुन्त्यु उवाच:
अनन्दनमधर्मज्ञं द्विषतां हर्षवर्धनम् ||
४ ग
कुन्त्यु उवाच:
न मय़ा त्वं न पित्रासि जातः क्वाभ्यागतो ह्यसि |
५ क
कुन्त्यु उवाच:
निर्मन्युरुपशाखीय़ः पुरुषः क्लीवसाधनः ||
५ ख
कुन्त्यु उवाच:
यावज्जीवं निराशोऽसि कल्याणाय़ धुरं वह |
६ क
कुन्त्यु उवाच:
मात्मानमवमन्यस्व मैनमल्पेन वीभरः |
६ ख
कुन्त्यु उवाच:
मनः कृत्वा सुकल्याणं मा भैस्त्वं प्रतिसंस्तभ ||
६ ग
कुन्त्यु उवाच:
उत्तिष्ठ हे कापुरुष मा शेष्वैवं पराजितः |
७ क
कुन्त्यु उवाच:
अमित्रान्नन्दय़न्सर्वान्निर्मानो वन्धुशोकदः ||
७ ख
कुन्त्यु उवाच:
सुपूरा वै कुनदिका सुपूरो मूषिकाञ्जलिः |
८ क
कुन्त्यु उवाच:
सुसन्तोषः कापुरुषः स्वल्पकेनापि तुष्यति ||
८ ख
कुन्त्यु उवाच:
अप्यरेरारुजन्दंष्ट्रामाश्वेव निधनं व्रज |
९ क
कुन्त्यु उवाच:
अपि वा संशय़ं प्राप्य जीवितेऽपि पराक्रम ||
९ ख
कुन्त्यु उवाच:
अप्यरेः श्येनवच्छिद्रं पश्येस्त्वं विपरिक्रमन् |
१० क
कुन्त्यु उवाच:
विनदन्वाथ वा तूष्णीं व्योम्नि वापरिशङ्कितः ||
१० ख
कुन्त्यु उवाच:
त्वमेवं प्रेतवच्छेषे कस्माद्वज्रहतो यथा |
११ क
कुन्त्यु उवाच:
उत्तिष्ठ हे कापुरुष मा शेष्वैवं पराजितः ||
११ ख
कुन्त्यु उवाच:
मास्तं गमस्त्वं कृपणो विश्रूय़स्व स्वकर्मणा |
१२ क
कुन्त्यु उवाच:
मा मध्ये मा जघन्ये त्वं माधो भूस्तिष्ठ चोर्जितः ||
१२ ख
कुन्त्यु उवाच:
अलातं तिन्दुकस्येव मुहूर्तमपि विज्वल |
१३ क
कुन्त्यु उवाच:
मा तुषाग्निरिवानर्चिः काकरङ्खा जिजीविषुः |
१३ ख
कुन्त्यु उवाच:
मुहूर्तं ज्वलितं श्रेय़ो न तु धूमाय़ितं चिरम् ||
१३ ग
कुन्त्यु उवाच:
मा ह स्म कस्यचिद्गेहे जनी राज्ञः खरीमृदुः |
१४ क
कुन्त्यु उवाच:
कृत्वा मानुष्यकं कर्म सृत्वाजिं यावदुत्तमम् |
१४ ख
कुन्त्यु उवाच:
धर्मस्यानृण्यमाप्नोति न चात्मानं विगर्हते ||
१४ ग
कुन्त्यु उवाच:
अलव्ध्वा यदि वा लव्ध्वा नानुशोचन्ति पण्डिताः |
१५ क
कुन्त्यु उवाच:
आनन्तर्यं चारभते न प्राणानां धनाय़ते ||
१५ ख
कुन्त्यु उवाच:
उद्भावय़स्व वीर्यं वा तां वा गच्छ ध्रुवां गतिम् |
१६ क
कुन्त्यु उवाच:
धर्मं पुत्राग्रतः कृत्वा किंनिमित्तं हि जीवसि ||
१६ ख
कुन्त्यु उवाच:
इष्टापूर्तं हि ते क्लीव कीर्तिश्च सकला हता |
१७ क
कुन्त्यु उवाच:
विच्छिन्नं भोगमूलं ते किंनिमित्तं हि जीवसि ||
१७ ख
कुन्त्यु उवाच:
शत्रुर्निमज्जता ग्राह्यो जङ्घाय़ां प्रपतिष्यता |
१८ क
कुन्त्यु उवाच:
विपरिच्छिन्नमूलोऽपि न विषीदेत्कथञ्चन |
१८ ख
कुन्त्यु उवाच:
उद्यम्य धुरमुत्कर्षेदाजानेय़कृतं स्मरन् ||
१८ ग
कुन्त्यु उवाच:
कुरु सत्त्वं च मानं च विद्धि पौरुषमात्मनः |
१९ क
कुन्त्यु उवाच:
उद्भावय़ कुलं मग्नं त्वत्कृते स्वय़मेव हि ||
१९ ख
कुन्त्यु उवाच:
यस्य वृत्तं न जल्पन्ति मानवा महदद्भुतम् |
२० क
कुन्त्यु उवाच:
राशिवर्धनमात्रं स नैव स्त्री न पुनः पुमान् ||
२० ख
कुन्त्यु उवाच:
दाने तपसि शौर्ये च यस्य न प्रथितं यशः |
२१ क
कुन्त्यु उवाच:
विद्याय़ामर्थलाभे वा मातुरुच्चार एव सः ||
२१ ख
कुन्त्यु उवाच:
श्रुतेन तपसा वापि श्रिय़ा वा विक्रमेण वा |
२२ क
कुन्त्यु उवाच:
जनान्योऽभिभवत्यन्यान्कर्मणा हि स वै पुमान् ||
२२ ख
कुन्त्यु उवाच:
न त्वेव जाल्मीं कापालीं वृत्तिमेषितुमर्हसि |
२३ क
कुन्त्यु उवाच:
नृशंस्यामय़शस्यां च दुःखां कापुरुषोचिताम् ||
२३ ख
कुन्त्यु उवाच:
यमेनमभिनन्देय़ुरमित्राः पुरुषं कृशम् |
२४ क
कुन्त्यु उवाच:
लोकस्य समवज्ञातं निहीनाशनवाससम् ||
२४ ख
कुन्त्यु उवाच:
अहोलाभकरं दीनमल्पजीवनमल्पकम् |
२५ क
कुन्त्यु उवाच:
नेदृशं वन्धुमासाद्य वान्धवः सुखमेधते ||
२५ ख
कुन्त्यु उवाच:
अवृत्त्यैव विपत्स्यामो वय़ं राष्ट्रात्प्रवासिताः |
२६ क
कुन्त्यु उवाच:
सर्वकामरसैर्हीनाः स्थानभ्रष्टा अकिञ्चनाः ||
२६ ख
कुन्त्यु उवाच:
अवर्णकारिणं सत्सु कुलवंशस्य नाशनम् |
२७ क
कुन्त्यु उवाच:
कलिं पुत्रप्रवादेन सञ्जय़ त्वामजीजनम् ||
२७ ख
कुन्त्यु उवाच:
निरमर्षं निरुत्साहं निर्वीर्यमरिनन्दनम् |
२८ क
कुन्त्यु उवाच:
मा स्म सीमन्तिनी काचिज्जनय़ेत्पुत्रमीदृशम् ||
२८ ख
कुन्त्यु उवाच:
मा धूमाय़ ज्वलात्यन्तमाक्रम्य जहि शात्रवान् |
२९ क
कुन्त्यु उवाच:
ज्वल मूर्धन्यमित्राणां मुहूर्तमपि वा क्षणम् ||
२९ ख
कुन्त्यु उवाच:
एतावानेव पुरुषो यदमर्षी यदक्षमी |
३० क
कुन्त्यु उवाच:
क्षमावान्निरमर्षश्च नैव स्त्री न पुनः पुमान् ||
३० ख
कुन्त्यु उवाच:
सन्तोषो वै श्रिय़ं हन्ति तथानुक्रोश एव च |
३१ क
कुन्त्यु उवाच:
अनुत्थानभय़े चोभे निरीहो नाश्नुते महत् ||
३१ ख
कुन्त्यु उवाच:
एभ्यो निकृतिपापेभ्यः प्रमुञ्चात्मानमात्मना |
३२ क
कुन्त्यु उवाच:
आय़सं हृदय़ं कृत्वा मृगय़स्व पुनः स्वकम् ||
३२ ख
कुन्त्यु उवाच:
पुरं विषहते यस्मात्तस्मात्पुरुष उच्यते |
३३ क
कुन्त्यु उवाच:
तमाहुर्व्यर्थनामानं स्त्रीवद्य इह जीवति ||
३३ ख
कुन्त्यु उवाच:
शूरस्योर्जितसत्त्वस्य सिंहविक्रान्तगामिनः |
३४ क
कुन्त्यु उवाच:
दिष्टभावं गतस्यापि विघसे मोदते प्रजा ||
३४ ख
कुन्त्यु उवाच:
य आत्मनः प्रिय़सुखे हित्वा मृगय़ते श्रिय़म् |
३५ क
कुन्त्यु उवाच:
अमात्यानामथो हर्षमादधात्यचिरेण सः ||
३५ ख
पुत्र उवाच:
किं नु ते मामपश्यन्त्याः पृथिव्या अपि सर्वय़ा |
३६ क
पुत्र उवाच:
किमाभरणकृत्यं ते किं भोगैर्जीवितेन वा ||
३६ ख
मातो उवाच:
किमद्यकानां ये लोका द्विषन्तस्तानवाप्नुय़ुः |
३७ क
मातो उवाच:
ये त्वादृतात्मनां लोकाः सुहृदस्तान्व्रजन्तु नः ||
३७ ख
मातो उवाच:
भृत्यैर्विहीय़मानानां परपिण्डोपजीविनाम् |
३८ क
मातो उवाच:
कृपणानामसत्त्वानां मा वृत्तिमनुवर्तिथाः ||
३८ ख
मातो उवाच:
अनु त्वां तात जीवन्तु व्राह्मणाः सुहृदस्तथा |
३९ क
मातो उवाच:
पर्जन्यमिव भूतानि देवा इव शतक्रतुम् ||
३९ ख
मातो उवाच:
यमाजीवन्ति पुरुषं सर्वभूतानि सञ्जय़ |
४० क
मातो उवाच:
पक्वं द्रुममिवासाद्य तस्य जीवितमर्थवत् ||
४० ख
मातो उवाच:
यस्य शूरस्य विक्रान्तैरेधन्ते वान्धवाः सुखम् |
४१ क
मातो उवाच:
त्रिदशा इव शक्रस्य साधु तस्येह जीवितम् ||
४१ ख
मातो उवाच:
स्ववाहुवलमाश्रित्य योऽभ्युज्जीवति मानवः |
४२ क
मातो उवाच:
स लोके लभते कीर्तिं परत्र च शुभां गतिम् ||
४२ ख