chevron_left अनुशासन पर्व अध्याय १३३
उमो उवाच:
किंशीलाः किंसमाचाराः पुरुषाः कैश्च कर्मभिः |
१ क
उमो उवाच:
स्वर्गं समभिपद्यन्ते सम्प्रदानेन केन वा ||
१ ख
महेश्वर उवाच:
दाता व्राह्मणसत्कर्ता दीनान्धकृपणादिषु |
२ क
महेश्वर उवाच:
भक्ष्यभोज्यान्नपानानां वाससां च प्रदाय़कः ||
२ ख
महेश्वर उवाच:
प्रतिश्रय़ान्सभाः कूपान्प्रपाः पुष्करिणीस्तथा |
३ क
महेश्वर उवाच:
नैत्यकानि च सर्वाणि किमिच्छकमतीव च ||
३ ख
महेश्वर उवाच:
आसनं शय़नं यानं धनं रत्नं गृहांस्तथा |
४ क
महेश्वर उवाच:
सस्यजातानि सर्वाणि गाः क्षेत्राण्यथ योषितः ||
४ ख
महेश्वर उवाच:
सुप्रतीतमना नित्यं यः प्रय़च्छति मानवः |
५ क
महेश्वर उवाच:
एवम्भूतो मृतो देवि देवलोकेऽभिजाय़ते ||
५ ख
महेश्वर उवाच:
तत्रोष्य सुचिरं कालं भुक्त्वा भोगाननुत्तमान् |
६ क
महेश्वर उवाच:
सहाप्सरोभिर्मुदितो रमित्वा नन्दनादिषु ||
६ ख
महेश्वर उवाच:
तस्मात्स्वर्गाच्च्युतो लोकान्मानुषेषूपजाय़ते |
७ क
महेश्वर उवाच:
महाभोगे कुले देवि धनधान्यसमाचिते ||
७ ख
महेश्वर उवाच:
तत्र कामगुणैः सर्वैः समुपेतो मुदा युतः |
८ क
महेश्वर उवाच:
महाभोगो महाकोशो धनी भवति मानवः ||
८ ख
महेश्वर उवाच:
एते देवि महाभोगाः प्राणिनो दानशीलिनः |
९ क
महेश्वर उवाच:
व्रह्मणा वै पुरा प्रोक्ताः सर्वस्य प्रिय़दर्शनाः ||
९ ख
महेश्वर उवाच:
अपरे मानवा देवि प्रदानकृपणा द्विजैः |
१० क
महेश्वर उवाच:
याचिता न प्रय़च्छन्ति विद्यमानेऽप्यवुद्धय़ः ||
१० ख
महेश्वर उवाच:
दीनान्धकृपणान्दृष्ट्वा भिक्षुकानतिथीनपि |
११ क
महेश्वर उवाच:
याच्यमाना निवर्तन्ते जिह्वालोभसमन्विताः ||
११ ख
महेश्वर उवाच:
न धनानि न वासांसि न भोगान्न च काञ्चनम् |
१२ क
महेश्वर उवाच:
न गावो नान्नविकृतिं प्रय़च्छन्ति कदाचन ||
१२ ख
महेश्वर उवाच:
अप्रवृत्तास्तु ये लुव्धा नास्तिका दानवर्जिताः |
१३ क
महेश्वर उवाच:
एवम्भूता नरा देवि निरय़ं यान्त्यवुद्धय़ः ||
१३ ख
महेश्वर उवाच:
ते चेन्मनुष्यतां यान्ति यदा कालस्य पर्ययात् |
१४ क
महेश्वर उवाच:
धनरिक्ते कुले जन्म लभन्ते स्वल्पवुद्धय़ः ||
१४ ख
महेश्वर उवाच:
क्षुत्पिपासापरीताश्च सर्वभोगवहिष्कृताः |
१५ क
महेश्वर उवाच:
निराशाः सर्वभोगेभ्यो जीवन्त्यधमजीविकाम् ||
१५ ख
महेश्वर उवाच:
अल्पभोगकुले जाता अल्पभोगरता नराः |
१६ क
महेश्वर उवाच:
अनेन कर्मणा देवि भवन्त्यधनिनो नराः ||
१६ ख
महेश्वर उवाच:
अपरे स्तम्भिनो नित्यं मानिनः पापतो रताः |
१७ क
महेश्वर उवाच:
आसनार्हस्य ये पीठं न प्रय़च्छन्त्यचेतसः ||
१७ ख
महेश्वर उवाच:
मार्गार्हस्य च ये मार्गं न यच्छन्त्यल्पवुद्धय़ः |
१८ क
महेश्वर उवाच:
पाद्यार्हस्य च ये पाद्यं न ददत्यल्पवुद्धय़ः ||
१८ ख
महेश्वर उवाच:
अर्घार्हान्न च सत्कारैरर्चय़न्ति यथाविधि |
१९ क
महेश्वर उवाच:
अर्घ्यमाचमनीय़ं वा न यच्छन्त्यल्पवुद्धय़ः ||
१९ ख
महेश्वर उवाच:
गुरुं चाभिगतं प्रेम्णा गुरुवन्न वुभूषते |
२० क
महेश्वर उवाच:
अभिमानप्रवृत्तेन लोभेन समवस्थिताः ||
२० ख
महेश्वर उवाच:
संमान्यांश्चावमन्यन्ते वृद्धान्परिभवन्ति च |
२१ क
महेश्वर उवाच:
एवंविधा नरा देवि सर्वे निरय़गामिनः ||
२१ ख
महेश्वर उवाच:
ते वै यदि नरास्तस्मान्निरय़ादुत्तरन्ति वै |
२२ क
महेश्वर उवाच:
वर्षपूगैस्ततो जन्म लभन्ते कुत्सिते कुले ||
२२ ख
महेश्वर उवाच:
श्वपाकपुल्कसादीनां कुत्सितानामचेतसाम् |
२३ क
महेश्वर उवाच:
कुलेषु तेषु जाय़न्ते गुरुवृद्धापचाय़िनः ||
२३ ख
महेश्वर उवाच:
न स्तम्भी न च मानी यो देवताद्विजपूजकः |
२४ क
महेश्वर उवाच:
लोकपूज्यो नमस्कर्ता प्रश्रितो मधुरं वदन् ||
२४ ख
महेश्वर उवाच:
सर्ववर्णप्रिय़करः सर्वभूतहितः सदा |
२५ क
महेश्वर उवाच:
अद्वेषी सुमुखः श्लक्ष्णः स्निग्धवाणीप्रदः सदा ||
२५ ख
महेश्वर उवाच:
स्वागतेनैव सर्वेषां भूतानामविहिंसकः |
२६ क
महेश्वर उवाच:
यथार्हसत्क्रिय़ापूर्वमर्चय़न्नुपतिष्ठति ||
२६ ख
महेश्वर उवाच:
मार्गार्हाय़ ददन्मार्गं गुरुं गुरुवदर्चय़न् |
२७ क
महेश्वर उवाच:
अतिथिप्रग्रहरतस्तथाभ्यागतपूजकः ||
२७ ख
महेश्वर उवाच:
एवम्भूतो नरो देवि स्वर्गतिं प्रतिपद्यते |
२८ क
महेश्वर उवाच:
ततो मानुषतां प्राप्य विशिष्टकुलजो भवेत् ||
२८ ख
महेश्वर उवाच:
तत्रासौ विपुलैर्भोगैः सर्वरत्नसमाय़ुतः |
२९ क
महेश्वर उवाच:
यथार्हदाता चार्हेषु धर्मचर्यापरो भवेत् ||
२९ ख
महेश्वर उवाच:
संमतः सर्वभूतानां सर्वलोकनमस्कृतः |
३० क
महेश्वर उवाच:
स्वकर्मफलमाप्नोति स्वय़मेव नरः सदा ||
३० ख
महेश्वर उवाच:
उदात्तकुलजातीय़ उदात्ताभिजनः सदा |
३१ क
महेश्वर उवाच:
एष धर्मो मय़ा प्रोक्तो विधात्रा स्वय़मीरितः ||
३१ ख
महेश्वर उवाच:
यस्तु रौद्रसमाचारः सर्वसत्त्वभय़ङ्करः |
३२ क
महेश्वर उवाच:
हस्ताभ्यां यदि वा पद्भ्यां रज्ज्वा दण्डेन वा पुनः ||
३२ ख
महेश्वर उवाच:
लोष्टैः स्तम्भैरुपाय़ैर्वा जन्तून्वाधति शोभने |
३३ क
महेश्वर उवाच:
हिंसार्थं निकृतिप्रज्ञः प्रोद्वेजय़ति चैव ह ||
३३ ख
महेश्वर उवाच:
उपक्रामति जन्तूंश्च उद्वेगजननः सदा |
३४ क
महेश्वर उवाच:
एवंशीलसमाचारो निरय़ं प्रतिपद्यते ||
३४ ख
महेश्वर उवाच:
स चेन्मानुषतां गच्छेद्यदि कालस्य पर्ययात् |
३५ क
महेश्वर उवाच:
वह्वावाधपरिक्लिष्टे सोऽधमे जाय़ते कुले ||
३५ ख
महेश्वर उवाच:
लोकद्वेष्योऽधमः पुंसां स्वय़ं कर्मकृतैः फलैः |
३६ क
महेश्वर उवाच:
एष देवि मनुष्येषु वोद्धव्यो ज्ञातिवन्धुषु ||
३६ ख
महेश्वर उवाच:
अपरः सर्वभूतानि दय़ावाननुपश्यति |
३७ क
महेश्वर उवाच:
मैत्रदृष्टिः पितृसमो निर्वैरो निय़तेन्द्रिय़ः ||
३७ ख
महेश्वर उवाच:
नोद्वेजय़ति भूतानि न विहिंसय़ते तथा |
३८ क
महेश्वर उवाच:
हस्तपादैः सुनिय़तैर्विश्वास्यः सर्वजन्तुषु ||
३८ ख
महेश्वर उवाच:
न रज्ज्वा न च दण्डेन न लोष्टैर्नाय़ुधेन च |
३९ क
महेश्वर उवाच:
उद्वेजय़ति भूतानि श्लक्ष्णकर्मा दय़ापरः ||
३९ ख
महेश्वर उवाच:
एवंशीलसमाचारः स्वर्गे समुपजाय़ते |
४० क
महेश्वर उवाच:
तत्रासौ भवने दिव्ये मुदा वसति देववत् ||
४० ख
महेश्वर उवाच:
स चेत्कर्मक्षय़ान्मर्त्यो मनुष्येषूपजाय़ते |
४१ क
महेश्वर उवाच:
अल्पावाधो निरीतीकः स जातः सुखमेधते ||
४१ ख
महेश्वर उवाच:
सुखभागी निराय़ासो निरुद्वेगः सदा नरः |
४२ क
महेश्वर उवाच:
एष देवि सतां मार्गो वाधा यत्र न विद्यते ||
४२ ख
उमो उवाच:
इमे मनुष्या दृश्यन्ते ऊहापोहविशारदाः |
४३ क
उमो उवाच:
ज्ञानविज्ञानसम्पन्नाः प्रज्ञावन्तोऽर्थकोविदाः |
४३ ख
उमो उवाच:
दुष्प्रज्ञाश्चापरे देव ज्ञानविज्ञानवर्जिताः ||
४३ ग
उमो उवाच:
केन कर्मविपाकेन प्रज्ञावान्पुरुषो भवेत् |
४४ क
उमो उवाच:
अल्पप्रज्ञो विरूपाक्ष कथं भवति मानवः |
४४ ख
उमो उवाच:
एतं मे संशय़ं छिन्द्धि सर्वधर्मविदां वर ||
४४ ग
उमो उवाच:
जात्यन्धाश्चापरे देव रोगार्ताश्चापरे तथा |
४५ क
उमो उवाच:
नराः क्लीवाश्च दृश्यन्ते कारणं व्रूहि तत्र वै ||
४५ ख
महेश्वर उवाच:
व्राह्मणान्वेदविदुषः सिद्धान्धर्मविदस्तथा |
४६ क
महेश्वर उवाच:
परिपृच्छन्त्यहरहः कुशलाकुशलं तथा ||
४६ ख
महेश्वर उवाच:
वर्जय़न्त्यशुभं कर्म सेवमानाः शुभं तथा |
४७ क
महेश्वर उवाच:
लभन्ते स्वर्गतिं नित्यमिह लोके सुखं तथा ||
४७ ख
महेश्वर उवाच:
स चेन्मानुषतां याति मेधावी तत्र जाय़ते |
४८ क
महेश्वर उवाच:
श्रुतं प्रज्ञानुगं चास्य कल्याणमुपजाय़ते ||
४८ ख
महेश्वर उवाच:
परदारेषु ये मूढाश्चक्षुर्दुष्टं प्रय़ुञ्जते |
४९ क
महेश्वर उवाच:
तेन दुष्टस्वभावेन जात्यन्धास्ते भवन्ति ह ||
४९ ख