chevron_left शान्ति पर्व अध्याय १४
वैशम्पाय़न उवाच:
अव्याहरति कौन्तेय़े धर्मराजे युधिष्ठिरे |
१ क
वैशम्पाय़न उवाच:
भ्रातॄणां व्रुवतां तांस्तान्विविधान्वेदनिश्चय़ान् ||
१ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
महाभिजनसम्पन्ना श्रीमत्याय़तलोचना |
२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अभ्यभाषत राजेन्द्रं द्रौपदी योषितां वरा ||
२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
आसीनमृषभं राज्ञां भ्रातृभिः परिवारितम् |
३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
सिंहशार्दूलसदृशैर्वारणैरिव यूथपम् ||
३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
अभिमानवती नित्यं विशेषेण युधिष्ठिरे |
४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
लालिता सततं राज्ञा धर्मज्ञा धर्मदर्शिनी ||
४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
आमन्त्र्य विपुलश्रोणी साम्ना परमवल्गुना |
५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
भर्तारमभिसम्प्रेक्ष्य ततो वचनमव्रवीत् ||
५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
इमे ते भ्रातरः पार्थ शुष्यन्त स्तोकका इव |
६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
वावाश्यमानास्तिष्ठन्ति न चैनानभिनन्दसे ||
६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
नन्दय़ैतान्महाराज मत्तानिव महाद्विपान् |
७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
उपपन्नेन वाक्येन सततं दुःखभागिनः ||
७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
कथं द्वैतवने राजन्पूर्वमुक्त्वा तथा वचः |
८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
भ्रातॄनेतान्स्म सहिताञ्शीतवातातपार्दितान् ||
८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
वय़ं दुर्योधनं हत्वा मृधे भोक्ष्याम मेदिनीम् |
९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
सम्पूर्णां सर्वकामानामाहवे विजय़ैषिणः ||
९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
विरथांश्च रथान्कृत्वा निहत्य च महागजान् |
१० क
वैशम्पाय़न उवाच:
संस्तीर्य च रथैर्भूमिं ससादिभिररिन्दमाः ||
१० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
यजतां विविधैर्यज्ञैः समृद्धैराप्तदक्षिणैः |
११ क
वैशम्पाय़न उवाच:
वनवासकृतं दुःखं भविष्यति सुखाय़ नः ||
११ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
इत्येतानेवमुक्त्वा त्वं स्वय़ं धर्मभृतां वर |
१२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
कथमद्य पुनर्वीर विनिहंसि मनांस्युत ||
१२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
न क्लीवो वसुधां भुङ्क्ते न क्लीवो धनमश्नुते |
१३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
न क्लीवस्य गृहे पुत्रा मत्स्याः पङ्क इवासते ||
१३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
नादण्डः क्षत्रिय़ो भाति नादण्डो भूतिमश्नुते |
१४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
नादण्डस्य प्रजा राज्ञः सुखमेधन्ति भारत ||
१४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
मित्रता सर्वभूतेषु दानमध्ययनं तपः |
१५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
व्राह्मणस्यैष धर्मः स्यान्न राज्ञो राजसत्तम ||
१५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
असतां प्रतिषेधश्च सतां च परिपालनम् |
१६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
एष राज्ञां परो धर्मः समरे चापलाय़नम् ||
१६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
यस्मिन्क्षमा च क्रोधश्च दानादाने भय़ाभय़े |
१७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
निग्रहानुग्रहौ चोभौ स वै धर्मविदुच्यते ||
१७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
न श्रुतेन न दानेन न सान्त्वेन न चेज्यया |
१८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
त्वय़ेय़ं पृथिवी लव्धा नोत्कोचेन तथाप्युत ||
१८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
यत्तद्वलममित्राणां तथा वीरसमुद्यतम् |
१९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
हस्त्यश्वरथसम्पन्नं त्रिभिरङ्गैर्महत्तरम् ||
१९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
रक्षितं द्रोणकर्णाभ्यामश्वत्थाम्ना कृपेण च |
२० क
वैशम्पाय़न उवाच:
तत्त्वय़ा निहतं वीर तस्माद्भुङ्क्ष्व वसुन्धराम् ||
२० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
जम्वूद्वीपो महाराज नानाजनपदाय़ुतः |
२१ क
वैशम्पाय़न उवाच:
त्वय़ा पुरुषशार्दूल दण्डेन मृदितः प्रभो ||
२१ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
जम्वूद्वीपेन सदृशः क्रौञ्चद्वीपो नराधिप |
२२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अपरेण महामेरोर्दण्डेन मृदितस्त्वय़ा ||
२२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
क्रौञ्चद्वीपेन सदृशः शाकद्वीपो नराधिप |
२३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
पूर्वेण तु महामेरोर्दण्डेन मृदितस्त्वय़ा ||
२३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
उत्तरेण महामेरोः शाकद्वीपेन संमितः |
२४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
भद्राश्वः पुरुषव्याघ्र दण्डेन मृदितस्त्वय़ा ||
२४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
द्वीपाश्च सान्तरद्वीपा नानाजनपदालय़ाः |
२५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
विगाह्य सागरं वीर दण्डेन मृदितास्त्वय़ा ||
२५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
एतान्यप्रतिमानि त्वं कृत्वा कर्माणि भारत |
२६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
न प्रीय़से महाराज पूज्यमानो द्विजातिभिः ||
२६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
स त्वं भ्रातॄनिमान्दृष्ट्वा प्रतिनन्दस्व भारत |
२७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
ऋषभानिव संमत्तान्गजेन्द्रानूर्जितानिव ||
२७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
अमरप्रतिमाः सर्वे शत्रुसाहाः परन्तपाः |
२८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
एकोऽपि हि सुखाय़ैषां क्षमः स्यादिति मे मतिः ||
२८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
किं पुनः पुरुषव्याघ्राः पतय़ो मे नरर्षभाः |
२९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
समस्तानीन्द्रिय़ाणीव शरीरस्य विचेष्टने ||
२९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
अनृतं माव्रवीच्छ्वश्रूः सर्वज्ञा सर्वदर्शिनी |
३० क
वैशम्पाय़न उवाच:
युधिष्ठिरस्त्वां पाञ्चालि सुखे धास्यत्यनुत्तमे ||
३० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
हत्वा राजसहस्राणि वहून्याशुपराक्रमः |
३१ क
वैशम्पाय़न उवाच:
तद्व्यर्थं सम्प्रपश्यामि मोहात्तव जनाधिप ||
३१ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
येषामुन्मत्तको ज्येष्ठः सर्वे तस्योपचारिणः |
३२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
तवोन्मादेन राजेन्द्र सोन्मादाः सर्वपाण्डवाः ||
३२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
यदि हि स्युरनुन्मत्ता भ्रातरस्ते जनाधिप |
३३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
वद्ध्वा त्वां नास्तिकैः सार्धं प्रशासेय़ुर्वसुन्धराम् ||
३३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
कुरुते मूढमेवं हि यः श्रेय़ो नाधिगच्छति |
३४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
धूपैरञ्जनय़ोगैश्च नस्यकर्मभिरेव च |
३४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
भेषजैः स चिकित्स्यः स्याद्य उन्मार्गेण गच्छति ||
३४ ग
वैशम्पाय़न उवाच:
साहं सर्वाधमा लोके स्त्रीणां भरतसत्तम |
३५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
तथा विनिकृतामित्रैर्याहमिच्छामि जीवितुम् ||
३५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
एतेषां यतमानानामुत्पद्यन्ते तु सम्पदः |
३६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
त्वं तु सर्वां महीं लव्ध्वा कुरुषे स्वय़मापदम् ||
३६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
यथास्तां संमतौ राज्ञां पृथिव्यां राजसत्तमौ |
३७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
मान्धाता चाम्वरीषश्च तथा राजन्विराजसे ||
३७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
प्रशाधि पृथिवीं देवीं प्रजा धर्मेण पालय़न् |
३८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
सपर्वतवनद्वीपां मा राजन्विमना भव ||
३८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
यजस्व विविधैर्यज्ञैर्जुह्वन्नग्नीन्प्रय़च्छ च |
३९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
पुराणि भोगान्वासांसि द्विजातिभ्यो नृपोत्तम ||
३९ ख