chevron_left अनुशासन पर्व अध्याय १४८
युधिष्ठिर उवाच:
ये च धर्ममसूय़न्ति ये चैनं पर्युपासते |
१ क
युधिष्ठिर उवाच:
व्रवीतु भगवानेतत्क्व ते गच्छन्ति तादृशाः ||
१ ख
भीष्म उवाच:
रजसा तमसा चैव समवस्तीर्णचेतसः |
२ क
भीष्म उवाच:
नरकं प्रतिपद्यन्ते धर्मविद्वेषिणो नराः ||
२ ख
भीष्म उवाच:
ये तु धर्मं महाराज सततं पर्युपासते |
३ क
भीष्म उवाच:
सत्यार्जवपराः सन्तस्ते वै स्वर्गभुजो नराः ||
३ ख
भीष्म उवाच:
धर्म एव रतिस्तेषामाचार्योपासनाद्भवेत् |
४ क
भीष्म उवाच:
देवलोकं प्रपद्यन्ते ये धर्मं पर्युपासते ||
४ ख
भीष्म उवाच:
मनुष्या यदि वा देवाः शरीरमुपताप्य वै |
५ क
भीष्म उवाच:
धर्मिणः सुखमेधन्ते लोभद्वेषविवर्जिताः ||
५ ख
भीष्म उवाच:
प्रथमं व्रह्मणः पुत्रं धर्ममाहुर्मनीषिणः |
६ क
भीष्म उवाच:
धर्मिणः पर्युपासन्ते फलं पक्वमिवाशय़ः ||
६ ख
युधिष्ठिर उवाच:
असतां कीदृशं रूपं साधवः किं च कुर्वते |
७ क
युधिष्ठिर उवाच:
व्रवीतु मे भवानेतत्सन्तोऽसन्तश्च कीदृशाः ||
७ ख
भीष्म उवाच:
दुराचाराश्च दुर्धर्षा दुर्मुखाश्चाप्यसाधवः |
८ क
भीष्म उवाच:
साधवः शीलसम्पन्नाः शिष्टाचारस्य लक्षणम् ||
८ ख
भीष्म उवाच:
राजमार्गे गवां मध्ये गोष्ठमध्ये च धर्मिणः |
९ क
भीष्म उवाच:
नोपसेवन्ति राजेन्द्र सर्गं मूत्रपुरीषय़ोः ||
९ ख
भीष्म उवाच:
पञ्चानामशनं दत्त्वा शेषमश्नन्ति साधवः |
१० क
भीष्म उवाच:
न जल्पन्ति च भुञ्जाना न निद्रान्त्यार्द्रपाणय़ः ||
१० ख
भीष्म उवाच:
चित्रभानुमनड्वाहं देवं गोष्ठं चतुष्पथम् |
११ क
भीष्म उवाच:
व्राह्मणं धार्मिकं चैत्यं ते कुर्वन्ति प्रदक्षिणम् ||
११ ख
भीष्म उवाच:
वृद्धानां भारतप्तानां स्त्रीणां वालातुरस्य च |
१२ क
भीष्म उवाच:
व्राह्मणानां गवां राज्ञां पन्थानं ददते च ते ||
१२ ख
भीष्म उवाच:
अतिथीनां च सर्वेषां प्रेष्याणां स्वजनस्य च |
१३ क
भीष्म उवाच:
तथा शरणकामानां गोप्ता स्यात्स्वागतप्रदः ||
१३ ख
भीष्म उवाच:
साय़ं प्रातर्मनुष्याणामशनं देवनिर्मितम् |
१४ क
भीष्म उवाच:
नान्तरा भोजनं दृष्टमुपवासविधिर्हि सः ||
१४ ख
भीष्म उवाच:
होमकाले यथा वह्निः कालमेव प्रतीक्षते |
१५ क
भीष्म उवाच:
ऋतुकाले तथा नारी ऋतुमेव प्रतीक्षते |
१५ ख
भीष्म उवाच:
न चान्यां गच्छते यस्तु व्रह्मचर्यं हि तत्स्मृतम् ||
१५ ग
भीष्म उवाच:
अमृतं व्राह्मणा गाव इत्येतत्त्रय़मेकतः |
१६ क
भीष्म उवाच:
तस्माद्गोव्राह्मणं नित्यमर्चय़ेत यथाविधि ||
१६ ख
भीष्म उवाच:
यजुषा संस्कृतं मांसमुपभुञ्जन्न दुष्यति |
१७ क
भीष्म उवाच:
पृष्ठमांसं वृथामांसं पुत्रमांसं च तत्समम् ||
१७ ख
भीष्म उवाच:
स्वदेशे परदेशे वाप्यतिथिं नोपवासय़ेत् |
१८ क
भीष्म उवाच:
कर्म वै सफलं कृत्वा गुरूणां प्रतिपादय़ेत् ||
१८ ख
भीष्म उवाच:
गुरुभ्य आसनं देय़मभिवाद्याभिपूज्य च |
१९ क
भीष्म उवाच:
गुरूनभ्यर्च्य वर्धन्ते आय़ुषा यशसा श्रिय़ा ||
१९ ख
भीष्म उवाच:
वृद्धान्नातिवदेज्जातु न च सम्प्रेषय़ेदपि |
२० क
भीष्म उवाच:
नासीनः स्यात्स्थितेष्वेवमाय़ुरस्य न रिष्यते ||
२० ख
भीष्म उवाच:
न नग्नामीक्षते नारीं न विद्वान्पुरुषानपि |
२१ क
भीष्म उवाच:
मैथुनं सततं गुप्तमाहारं च समाचरेत् ||
२१ ख
भीष्म उवाच:
तीर्थानां गुरवस्तीर्थं शुचीनां हृदय़ं शुचि |
२२ क
भीष्म उवाच:
दर्शनानां परं ज्ञानं सन्तोषः परमं सुखम् ||
२२ ख
भीष्म उवाच:
साय़ं प्रातश्च वृद्धानां शृणुय़ात्पुष्कला गिरः |
२३ क
भीष्म उवाच:
श्रुतमाप्नोति हि नरः सततं वृद्धसेवय़ा ||
२३ ख
भीष्म उवाच:
स्वाध्याय़े भोजने चैव दक्षिणं पाणिमुद्धरेत् |
२४ क
भीष्म उवाच:
यच्छेद्वाङ्मनसी नित्यमिन्द्रिय़ाणां च विभ्रमम् ||
२४ ख
भीष्म उवाच:
संस्कृतं पाय़सं नित्यं यवागूं कृसरं हविः |
२५ क
भीष्म उवाच:
अष्टकाः पितृदैवत्या वृद्धानामभिपूजनम् ||
२५ ख
भीष्म उवाच:
श्मश्रुकर्मणि मङ्गल्यं क्षुतानामभिनन्दनम् |
२६ क
भीष्म उवाच:
व्याधितानां च सर्वेषामाय़ुषः प्रतिनन्दनम् ||
२६ ख
भीष्म उवाच:
न जातु त्वमिति व्रूय़ादापन्नोऽपि महत्तरम् |
२७ क
भीष्म उवाच:
त्वङ्कारो वा वधो वेति विद्वत्सु न विशिष्यते |
२७ ख
भीष्म उवाच:
अवराणां समानानां शिष्याणां च समाचरेत् ||
२७ ग
भीष्म उवाच:
पापमाचक्षते नित्यं हृदय़ं पापकर्मिणाम् |
२८ क
भीष्म उवाच:
ज्ञानपूर्वं विनश्यन्ति गूहमाना महाजने ||
२८ ख
भीष्म उवाच:
ज्ञानपूर्वं कृतं कर्म च्छादय़न्ते ह्यसाधवः |
२९ क
भीष्म उवाच:
न मां मनुष्याः पश्यन्ति न मां पश्यन्ति देवताः |
२९ ख
भीष्म उवाच:
पापेनाभिहतः पापः पापमेवाभिजाय़ते ||
२९ ग
भीष्म उवाच:
यथा वार्धुषिको वृद्धिं देहभेदे प्रतीक्षते |
३० क
भीष्म उवाच:
धर्मेणापिहितं पापं धर्ममेवाभिवर्धय़ेत् ||
३० ख
भीष्म उवाच:
यथा लवणमम्भोभिराप्लुतं प्रविलीय़ते |
३१ क
भीष्म उवाच:
प्राय़श्चित्तहतं पापं तथा सद्यः प्रणश्यति ||
३१ ख
भीष्म उवाच:
तस्मात्पापं न गूहेत गूहमानं विवर्धते |
३२ क
भीष्म उवाच:
कृत्वा तु साधुष्वाख्येय़ं ते तत्प्रशमय़न्त्युत ||
३२ ख
भीष्म उवाच:
आशय़ा सञ्चितं द्रव्यं यत्काले नोपभुज्यते |
३३ क
भीष्म उवाच:
अन्ये चैतत्प्रपद्यन्ते विय़ोगे तस्य देहिनः ||
३३ ख
भीष्म उवाच:
मानसं सर्वभूतानां धर्ममाहुर्मनीषिणः |
३४ क
भीष्म उवाच:
तस्मात्सर्वाणि भूतानि धर्ममेव समासते ||
३४ ख
भीष्म उवाच:
एक एव चरेद्धर्मं न धर्मध्वजिको भवेत् |
३५ क
भीष्म उवाच:
धर्मवाणिजका ह्येते ये धर्ममुपभुञ्जते ||
३५ ख
भीष्म उवाच:
अर्चेद्देवानदम्भेन सेवेतामाय़या गुरून् |
३६ क
भीष्म उवाच:
निधिं निदध्यात्पारत्र्यं यात्रार्थं दानशव्दितम् ||
३६ ख