भीष्म उवाच:
एवमुक्त्वा तु राजेन्द्र शल्मलिं व्रह्मवित्तमः |
१ क
भीष्म उवाच:
नारदः पवने सर्वं शल्मलेर्वाक्यमव्रवीत् ||
१ ख
भीष्म उवाच:
हिमवत्पृष्ठजः कश्चिच्छल्मलिः परिवारवान् |
२ क
भीष्म उवाच:
वृहन्मूलो वृहच्छाखः स त्वां वाय़ोऽवमन्यते ||
२ ख
भीष्म उवाच:
वहून्याक्षेपय़ुक्तानि त्वामाह वचनानि सः |
३ क
भीष्म उवाच:
न युक्तानि मय़ा वाय़ो तानि वक्तुं त्वय़ि प्रभो ||
३ ख
भीष्म उवाच:
जानामि त्वामहं वाय़ो सर्वप्राणभृतां वरम् |
४ क
भीष्म उवाच:
वरिष्ठं च गरिष्ठं च क्रोधे वैवस्वतं यथा ||
४ ख
भीष्म उवाच:
एवं तु वचनं श्रुत्वा नारदस्य समीरणः |
५ क
भीष्म उवाच:
शल्मलिं तमुपागम्य क्रुद्धो वचनमव्रवीत् ||
५ ख
भीष्म उवाच:
शल्मले नारदे यत्तत्त्वय़ोक्तं मद्विगर्हणम् |
६ क
भीष्म उवाच:
अहं वाय़ुः प्रभावं ते दर्शय़ाम्यात्मनो वलम् ||
६ ख
भीष्म उवाच:
नाहं त्वा नाभिजानामि विदितश्चासि मे द्रुम |
७ क
भीष्म उवाच:
पितामहः प्रजासर्गे त्वय़ि विश्रान्तवान्प्रभुः ||
७ ख
भीष्म उवाच:
तस्य विश्रमणादेव प्रसादो यः कृतस्तव |
८ क
भीष्म उवाच:
रक्ष्यसे तेन दुर्वुद्धे नात्मवीर्याद्द्रुमाधम ||
८ ख
भीष्म उवाच:
यन्मा त्वमवजानीषे यथान्यं प्राकृतं तथा |
९ क
भीष्म उवाच:
दर्शय़ाम्येष आत्मानं यथा मामवभोत्स्यसे ||
९ ख
भीष्म उवाच:
एवमुक्तस्ततः प्राह शल्मलिः प्रहसन्निव |
१० क
भीष्म उवाच:
पवन त्वं वने क्रुद्धो दर्शय़ात्मानमात्मना ||
१० ख
भीष्म उवाच:
मय़ि वै त्यज्यतां क्रोधः किं मे क्रुद्धः करिष्यसि |
११ क
भीष्म उवाच:
न ते विभेमि पवन यद्यपि त्वं स्वय़म्प्रभुः ||
११ ख
भीष्म उवाच:
इत्येवमुक्तः पवनः श्व इत्येवाव्रवीद्वचः |
१२ क
भीष्म उवाच:
दर्शय़िष्यामि ते तेजस्ततो रात्रिरुपागमत् ||
१२ ख
भीष्म उवाच:
अथ निश्चित्य मनसा शल्मलिर्वातकारितम् |
१३ क
भीष्म उवाच:
पश्यमानस्तदात्मानमसमं मातरिश्वनः ||
१३ ख
भीष्म उवाच:
नारदे यन्मय़ा प्रोक्तं पवनं प्रति तन्मृषा |
१४ क
भीष्म उवाच:
असमर्थो ह्यहं वाय़ोर्वलेन वलवान्हि सः ||
१४ ख
भीष्म उवाच:
मारुतो वलवान्नित्यं यथैनं नारदोऽव्रवीत् |
१५ क
भीष्म उवाच:
अहं हि दुर्वलोऽन्येभ्यो वृक्षेभ्यो नात्र संशय़ः ||
१५ ख
भीष्म उवाच:
किं तु वुद्ध्या समो नास्ति मम कश्चिद्वनस्पतिः |
१६ क
भीष्म उवाच:
तदहं वुद्धिमास्थाय़ भय़ं मोक्ष्ये समीरणात् ||
१६ ख
भीष्म उवाच:
यदि तां वुद्धिमास्थाय़ चरेय़ुः पर्णिनो वने |
१७ क
भीष्म उवाच:
अरिष्टाः स्युः सदा क्रुद्धात्पवनान्नात्र संशय़ः ||
१७ ख
भीष्म उवाच:
तेऽत्र वाला न जानन्ति यथा नैनान्समीरणः |
१८ क
भीष्म उवाच:
समीरय़ेत सङ्क्रुद्धो यथा जानाम्यहं तथा ||
१८ ख
भीष्म उवाच:
ततो निश्चित्य मनसा शल्मलिः क्षुभितस्तदा |
१९ क
भीष्म उवाच:
शाखाः स्कन्धान्प्रशाखाश्च स्वय़मेव व्यशातय़त् ||
१९ ख
भीष्म उवाच:
स परित्यज्य शाखाश्च पत्राणि कुसुमानि च |
२० क
भीष्म उवाच:
प्रभाते वाय़ुमाय़ान्तं प्रत्यैक्षत वनस्पतिः ||
२० ख
भीष्म उवाच:
ततः क्रुद्धः श्वसन्वाय़ुः पातय़न्वै महाद्रुमान् |
२१ क
भीष्म उवाच:
आजगामाथ तं देशं स्थितो यत्र स शल्मलिः ||
२१ ख
भीष्म उवाच:
तं हीनपर्णं पतिताग्रशाखं; विशीर्णपुष्पं प्रसमीक्ष्य वाय़ुः |
२२ क
भीष्म उवाच:
उवाच वाक्यं स्मय़मान एनं; मुदा युतं शल्मलिं रुग्णशाखम् ||
२२ ख
भीष्म उवाच:
अहमप्येवमेव त्वां कुर्वाणः शल्मले रुषा |
२३ क
भीष्म उवाच:
आत्मना यत्कृतं कृत्स्नं शाखानामपकर्षणम् ||
२३ ख
भीष्म उवाच:
हीनपुष्पाग्रशाखस्त्वं शीर्णाङ्कुरपलाशवान् |
२४ क
भीष्म उवाच:
आत्मदुर्मन्त्रितेनेह मद्वीर्यवशगोऽभवः ||
२४ ख
भीष्म उवाच:
एतच्छ्रुत्वा वचो वाय़ोः शल्मलिर्व्रीडितस्तदा |
२५ क
भीष्म उवाच:
अतप्यत वचः स्मृत्वा नारदो यत्तदाव्रवीत् ||
२५ ख
भीष्म उवाच:
एवं यो राजशार्दूल दुर्वलः सन्वलीय़सा |
२६ क
भीष्म उवाच:
वैरमासज्जते वालस्तप्यते शल्मलिर्यथा ||
२६ ख
भीष्म उवाच:
तस्माद्वैरं न कुर्वीत दुर्वलो वलवत्तरैः |
२७ क
भीष्म उवाच:
शोचेद्धि वैरं कुर्वाणो यथा वै शल्मलिस्तथा ||
२७ ख
भीष्म उवाच:
न हि वैरं महात्मानो विवृण्वन्त्यपकारिषु |
२८ क
भीष्म उवाच:
शनैः शनैर्महाराज दर्शय़न्ति स्म ते वलम् ||
२८ ख
भीष्म उवाच:
वैरं न कुर्वीत नरो दुर्वुद्धिर्वुद्धिजीविना |
२९ क
भीष्म उवाच:
वुद्धिर्वुद्धिमतो याति तूलेष्विव हुताशनः ||
२९ ख
भीष्म उवाच:
न हि वुद्ध्या समं किञ्चिद्विद्यते पुरुषे नृप |
३० क
भीष्म उवाच:
तथा वलेन राजेन्द्र न समोऽस्तीति चिन्तय़ेत् ||
३० ख
भीष्म उवाच:
तस्मात्क्षमेत वालाय़ जडाय़ वधिराय़ च |
३१ क
भीष्म उवाच:
वलाधिकाय़ राजेन्द्र तद्दृष्टं त्वय़ि शत्रुहन् ||
३१ ख
भीष्म उवाच:
अक्षौहिण्यो दशैका च सप्त चैव महाद्युते |
३२ क
भीष्म उवाच:
वलेन न समा राजन्नर्जुनस्य महात्मनः ||
३२ ख
भीष्म उवाच:
हतास्ताश्चैव भग्नाश्च पाण्डवेन यशस्विना |
३३ क
भीष्म उवाच:
चरता वलमास्थाय़ पाकशासनिना मृधे ||
३३ ख
भीष्म उवाच:
उक्तास्ते राजधर्माश्च आपद्धर्माश्च भारत |
३४ क
भीष्म उवाच:
विस्तरेण महाराज किं भूय़ः प्रव्रवीमि ते ||
३४ ख