वैशम्पाय़न उवाच:
व्युषिताय़ां रजन्यां तु राजा दुर्योधनस्ततः |
१ क
वैशम्पाय़न उवाच:
व्यभजत्तान्यनीकानि दश चैकं च भारत ||
१ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
नरहस्तिरथाश्वानां सारं मध्यं च फल्गु च |
२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
सर्वेष्वेतेष्वनीकेषु सन्दिदेश महीपतिः ||
२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
सानुकर्षाः सतूणीराः सवरूथाः सतोमराः |
३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
सोपासङ्गाः सशक्तीकाः सनिषङ्गाः सपोथिकाः ||
३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
सध्वजाः सपताकाश्च सशरासनतोमराः |
४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
रज्जुभिश्च विचित्राभिः सपाशाः सपरिस्तराः ||
४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
सकचग्रहविक्षेपाः सतैलगुडवालुकाः |
५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
साशीविषघटाः सर्वे ससर्जरसपांसवः ||
५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
सघण्टाफलकाः सर्वे वासीवृक्षादनान्विताः |
६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
व्याघ्रचर्मपरीवारा वृताश्च द्वीपिचर्मभिः ||
६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
सवस्तय़ः सशृङ्गाश्च सप्रासविविधाय़ुधाः |
७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
सकुठाराः सकुद्दालाः सतैलक्षौमसर्पिषः ||
७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
चित्रानीकाः सुवपुषो ज्वलिता इव पावकाः |
८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
तथा कवचिनः शूराः शस्त्रेषु कृतनिश्रमाः ||
८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
कुलीना हय़योनिज्ञाः सारथ्ये विनिवेशिताः |
९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
वद्धारिष्टा वद्धकक्ष्या वद्धध्वजपताकिनः ||
९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
चतुर्युजो रथाः सर्वे सर्वे शस्त्रसमाय़ुताः |
१० क
वैशम्पाय़न उवाच:
संहृष्टवाहनाः सर्वे सर्वे शतशरासनाः ||
१० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
धुर्ययोर्हय़योरेकस्तथान्यौ पार्ष्णिसारथी |
११ क
वैशम्पाय़न उवाच:
तौ चापि रथिनां श्रेष्ठौ रथी च हय़वित्तथा ||
११ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
नगराणीव गुप्तानि दुरादेय़ानि शत्रुभिः |
१२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
आसन्रथसहस्राणि हेममालीनि सर्वशः ||
१२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
यथा रथास्तथा नागा वद्धकक्ष्याः स्वलङ्कृताः |
१३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
वभूवुः सप्त पुरुषा रत्नवन्त इवाद्रय़ः ||
१३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
द्वावङ्कुशधरौ तेषु द्वावुत्तमधनुर्धरौ |
१४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
द्वौ वरासिधरौ राजन्नेकः शक्तिपताकधृक् ||
१४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
गजैर्मत्तैः समाकीर्णं सवर्माय़ुधकोशकैः |
१५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
तद्वभूव वलं राजन्कौरव्यस्य सहस्रशः ||
१५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
विचित्रकवचामुक्तैः सपताकैः स्वलङ्कृतैः |
१६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
सादिभिश्चोपसम्पन्ना आसन्नय़ुतशो हय़ाः ||
१६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
सुसङ्ग्राहाः सुसन्तोषा हेमभाण्डपरिच्छदाः |
१७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अनेकशतसाहस्रास्ते च सादिवशे स्थिताः ||
१७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
नानारूपविकाराश्च नानाकवचशस्त्रिणः |
१८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
पदातिनो नरास्तत्र वभूवुर्हेममालिनः ||
१८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
रथस्यासन्दश गजा गजस्य दश वाजिनः |
१९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
नरा दश हय़स्यासन्पादरक्षाः समन्ततः ||
१९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
रथस्य नागाः पञ्चाशन्नागस्यासञ्शतं हय़ाः |
२० क
वैशम्पाय़न उवाच:
हय़स्य पुरुषाः सप्त भिन्नसन्धानकारिणः ||
२० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
सेना पञ्चशतं नागा रथास्तावन्त एव च |
२१ क
वैशम्पाय़न उवाच:
दशसेना च पृतना पृतना दशवाहिनी ||
२१ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
वाहिनी पृतना सेना ध्वजिनी सादिनी चमूः |
२२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अक्षौहिणीति पर्याय़ैर्निरुक्ताथ वरूथिनी |
२२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
एवं व्यूढान्यनीकानि कौरवेय़ेण धीमता ||
२२ ग
वैशम्पाय़न उवाच:
अक्षौहिण्यो दशैका च सङ्ख्याताः सप्त चैव ह |
२३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अक्षौहिण्यस्तु सप्तैव पाण्डवानामभूद्वलम् |
२३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
अक्षौहिण्यो दशैका च कौरवाणामभूद्वलम् ||
२३ ग
वैशम्पाय़न उवाच:
नराणां पञ्चपञ्चाशदेषा पत्तिर्विधीय़ते |
२४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
सेनामुखं च तिस्रस्ता गुल्म इत्यभिसञ्ज्ञितः ||
२४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
दश गुल्मा गणस्त्वासीद्गणास्त्वय़ुतशोऽभवन् |
२५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
दुर्योधनस्य सेनासु योत्स्यमानाः प्रहारिणः ||
२५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तत्र दुर्योधनो राजा शूरान्वुद्धिमतो नरान् |
२६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
प्रसमीक्ष्य महावाहुश्चक्रे सेनापतींस्तदा ||
२६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
पृथगक्षौहिणीनां च प्रणेतॄन्नरसत्तमान् |
२७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
विधिपूर्वं समानीय़ पार्थिवानभ्यषेचय़त् ||
२७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
कृपं द्रोणं च शल्यं च सैन्धवं च महारथम् |
२८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
सुदक्षिणं च काम्वोजं कृतवर्माणमेव च ||
२८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
द्रोणपुत्रं च कर्णं च भूरिश्रवसमेव च |
२९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
शकुनिं सौवलं चैव वाह्लीकं च महारथम् ||
२९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
दिवसे दिवसे तेषां प्रतिवेलं च भारत |
३० क
वैशम्पाय़न उवाच:
चक्रे स विविधाः सञ्ज्ञाः प्रत्यक्षं च पुनः पुनः ||
३० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तथा विनिय़ताः सर्वे ये च तेषां पदानुगाः |
३१ क
वैशम्पाय़न उवाच:
वभूवुः सैनिका राजन्राज्ञः प्रिय़चिकीर्षवः ||
३१ ख