भीष्म उवाच:
कृतार्थो यक्ष्यमाणश्च सर्ववेदान्तगश्च यः |
१ क
भीष्म उवाच:
आचार्यपितृभार्यार्थं स्वाध्याय़ार्थमथापि वा ||
१ ख
भीष्म उवाच:
एते वै साधवो दृष्टा व्राह्मणा धर्मभिक्षवः |
२ क
भीष्म उवाच:
अस्वेभ्यो देय़मेतेभ्यो दानं विद्याविशेषतः ||
२ ख
भीष्म उवाच:
अन्यत्र दक्षिणा या तु देय़ा भरतसत्तम |
३ क
भीष्म उवाच:
अन्येभ्यो हि वहिर्वेद्यां नाकृतान्नं विधीय़ते ||
३ ख
भीष्म उवाच:
सर्वरत्नानि राजा च यथार्हं प्रतिपादय़ेत् |
४ क
भीष्म उवाच:
व्राह्मणाश्चैव यज्ञाश्च सहान्नाः सहदक्षिणाः ||
४ ख
भीष्म उवाच:
यस्य त्रैवार्षिकं भक्तं पर्याप्तं भृत्यवृत्तय़े |
५ क
भीष्म उवाच:
अधिकं वापि विद्येत स सोमं पातुमर्हति ||
५ ख
भीष्म उवाच:
यज्ञश्चेत्प्रतिविद्धः स्यादङ्गेनैकेन यज्वनः |
६ क
भीष्म उवाच:
व्राह्मणस्य विशेषेण धार्मिके सति राजनि ||
६ ख
भीष्म उवाच:
यो वैश्यः स्याद्वहुपशुर्हीनक्रतुरसोमपः |
७ क
भीष्म उवाच:
कुटुम्वात्तस्य तद्द्रव्यं यज्ञार्थं पार्थिवो हरेत् ||
७ ख
भीष्म उवाच:
आहरेद्वेश्मतः किञ्चित्कामं शूद्रस्य द्रव्यतः |
८ क
भीष्म उवाच:
न हि वेश्मनि शूद्रस्य कश्चिदस्ति परिग्रहः ||
८ ख
भीष्म उवाच:
योऽनाहिताग्निः शतगुरय़ज्वा च सहस्रगुः |
९ क
भीष्म उवाच:
तय़ोरपि कुटुम्वाभ्यामाहरेदविचारय़न् ||
९ ख
भीष्म उवाच:
अदातृभ्यो हरेन्नित्यं व्याख्याप्य नृपतिः प्रभो |
१० क
भीष्म उवाच:
तथा ह्याचरतो धर्मो नृपतेः स्यादथाखिलः ||
१० ख
भीष्म उवाच:
तथैव सप्तमे भक्ते भक्तानि षडनश्नता |
११ क
भीष्म उवाच:
अश्वस्तनविधानेन हर्तव्यं हीनकर्मणः |
११ ख
भीष्म उवाच:
खलात्क्षेत्रात्तथागाराद्यतो वाप्युपपद्यते ||
११ ग
भीष्म उवाच:
आख्यातव्यं नृपस्यैतत्पृच्छतोऽपृच्छतोऽपि वा |
१२ क
भीष्म उवाच:
न तस्मै धारय़ेद्दण्डं राजा धर्मेण धर्मवित् ||
१२ ख
भीष्म उवाच:
क्षत्रिय़स्य हि वालिश्याद्व्राह्मणः क्लिश्यते क्षुधा |
१३ क
भीष्म उवाच:
श्रुतशीले समाज्ञाय़ वृत्तिमस्य प्रकल्पय़ेत् |
१३ ख
भीष्म उवाच:
अथैनं परिरक्षेत पिता पुत्रमिवौरसम् ||
१३ ग
भीष्म उवाच:
इष्टिं वैश्वानरीं नित्यं निर्वपेदव्दपर्यये |
१४ क
भीष्म उवाच:
अविकल्पः पुराधर्मो धर्मवादैस्तु केवलम् ||
१४ ख
भीष्म उवाच:
विश्वैस्तु देवैः साध्यैश्च व्राह्मणैश्च महर्षिभिः |
१५ क
भीष्म उवाच:
आपत्सु मरणाद्भीतैर्लिङ्गप्रतिनिधिः कृतः ||
१५ ख
भीष्म उवाच:
प्रभुः प्रथमकल्पस्य योऽनुकल्पेन वर्तते |
१६ क
भीष्म उवाच:
न साम्पराय़िकं तस्य दुर्मतेर्विद्यते फलम् ||
१६ ख
भीष्म उवाच:
न व्राह्मणान्वेदय़ेत कश्चिद्राजनि मानवः |
१७ क
भीष्म उवाच:
अवीर्यो वेदनाद्विद्यात्सुवीर्यो वीर्यवत्तरम् ||
१७ ख
भीष्म उवाच:
तस्माद्राज्ञा सदा तेजो दुःसहं व्रह्मवादिनाम् |
१८ क
भीष्म उवाच:
मन्ता शास्ता विधाता च व्राह्मणो देव उच्यते |
१८ ख
भीष्म उवाच:
तस्मिन्नाकुशलं व्रूय़ान्न शुक्तामीरय़ेद्गिरम् ||
१८ ग
भीष्म उवाच:
क्षत्रिय़ो वाहुवीर्येण तरत्यापदमात्मनः |
१९ क
भीष्म उवाच:
धनेन वैश्यः शूद्रश्च मन्त्रैर्होमैश्च वै द्विजः ||
१९ ख
भीष्म उवाच:
न वै कन्या न युवतिर्नामन्त्रो न च वालिशः |
२० क
भीष्म उवाच:
परिवेष्टाग्निहोत्रस्य भवेन्नासंस्कृतस्तथा |
२० ख
भीष्म उवाच:
नरके निपतन्त्येते जुह्वानाः स च यस्य तत् ||
२० ग
भीष्म उवाच:
प्राजापत्यमदत्त्वाश्वमग्न्याधेय़स्य दक्षिणाम् |
२१ क
भीष्म उवाच:
अनाहिताग्निरिति स प्रोच्यते धर्मदर्शिभिः ||
२१ ख
भीष्म उवाच:
पुण्यान्यन्यानि कुर्वीत श्रद्दधानो जितेन्द्रिय़ः |
२२ क
भीष्म उवाच:
अनाप्तदक्षिणैर्यज्ञैर्न यजेत कथञ्चन ||
२२ ख
भीष्म उवाच:
प्रजाः पशूंश्च स्वर्गं च हन्ति यज्ञो ह्यदक्षिणः |
२३ क
भीष्म उवाच:
इन्द्रिय़ाणि यशः कीर्तिमाय़ुश्चास्योपकृन्तति ||
२३ ख
भीष्म उवाच:
उदक्या ह्यासते ये च ये च केचिदनग्नय़ः |
२४ क
भीष्म उवाच:
कुलं चाश्रोत्रिय़ं येषां सर्वे ते शूद्रधर्मिणः ||
२४ ख
भीष्म उवाच:
उदपानोदके ग्रामे व्राह्मणो वृषलीपतिः |
२५ क
भीष्म उवाच:
उषित्वा द्वादश समाः शूद्रकर्मेह गच्छति ||
२५ ख
भीष्म उवाच:
अनार्यां शय़ने विभ्रदुज्झन्विभ्रच्च यो द्विजाम् |
२६ क
भीष्म उवाच:
अव्राह्मणो मन्यमानस्तृणेष्वासीत पृष्ठतः |
२६ ख
भीष्म उवाच:
तथा स शुध्यते राजञ्शृणु चात्र वचो मम ||
२६ ग
भीष्म उवाच:
यदेकरात्रेण करोति पापं; कृष्णं वर्णं व्राह्मणः सेवमानः |
२७ क
भीष्म उवाच:
स्थानासनाभ्यां विचरन्व्रती सं; स्त्रिभिर्वर्षैः शमय़ेदात्मपापम् ||
२७ ख
भीष्म उवाच:
न नर्मय़ुक्तं वचनं हिनस्ति; न स्त्रीषु राजन्न विवाहकाले |
२८ क
भीष्म उवाच:
न गुर्वर्थे नात्मनो जीवितार्थे; पञ्चानृतान्याहुरपातकानि ||
२८ ख
भीष्म उवाच:
श्रद्दधानः शुभां विद्यां हीनादपि समाचरेत् |
२९ क
भीष्म उवाच:
सुवर्णमपि चामेध्यादाददीतेति धारणा ||
२९ ख
भीष्म उवाच:
स्त्रीरत्नं दुष्कुलाच्चापि विषादप्यमृतं पिवेत् |
३० क
भीष्म उवाच:
अदुष्टा हि स्त्रिय़ो रत्नमाप इत्येव धर्मतः ||
३० ख
भीष्म उवाच:
गोव्राह्मणहितार्थं च वर्णानां सङ्करेषु च |
३१ क
भीष्म उवाच:
गृह्णीय़ात्तु धनुर्वैश्यः परित्राणाय़ चात्मनः ||
३१ ख
भीष्म उवाच:
सुरापानं व्रह्महत्या गुरुतल्पमथापि वा |
३२ क
भीष्म उवाच:
अनिर्देश्यानि मन्यन्ते प्राणान्तानीति धारणा ||
३२ ख
भीष्म उवाच:
सुवर्णहरणं स्तैन्यं विप्रासङ्गश्च पातकम् |
३३ क
भीष्म उवाच:
विहरन्मद्यपानं चाप्यगम्यागमनं तथा ||
३३ ख
भीष्म उवाच:
पतितैः सम्प्रय़ोगाच्च व्राह्मणैर्योनितस्तथा |
३४ क
भीष्म उवाच:
अचिरेण महाराज तादृशो वै भवत्युत ||
३४ ख
भीष्म उवाच:
संवत्सरेण पतति पतितेन सहाचरन् |
३५ क
भीष्म उवाच:
याजनाध्यापनाद्यौनान्न तु यानासनाशनात् ||
३५ ख
भीष्म उवाच:
एतानि च ततोऽन्यानि निर्देश्यानीति धारणा |
३६ क
भीष्म उवाच:
निर्देश्यकेन विधिना कालेनाव्यसनी भवेत् ||
३६ ख
भीष्म उवाच:
अन्नं तिर्यङ्न होतव्यं प्रेतकर्मण्यपातिते |
३७ क
भीष्म उवाच:
त्रिषु त्वेतेषु पूर्वेषु न कुर्वीत विचारणाम् ||
३७ ख
भीष्म उवाच:
अमात्यान्वा गुरून्वापि जह्याद्धर्मेण धार्मिकः |
३८ क
भीष्म उवाच:
प्राय़श्चित्तमकुर्वाणैर्नैतैरर्हति संविदम् ||
३८ ख
भीष्म उवाच:
अधर्मकारी धर्मेण तपसा हन्ति किल्विषम् |
३९ क
भीष्म उवाच:
व्रुवन्स्तेन इति स्तेनं तावत्प्राप्नोति किल्विषम् |
३९ ख
भीष्म उवाच:
अस्तेनं स्तेन इत्युक्त्वा द्विगुणं पापमाप्नुय़ात् ||
३९ ग
भीष्म उवाच:
त्रिभागं व्रह्महत्याय़ाः कन्या प्राप्नोति दुष्यती |
४० क
भीष्म उवाच:
यस्तु दूषय़िता तस्याः शेषं प्राप्नोति किल्विषम् ||
४० ख
भीष्म उवाच:
व्राह्मणाय़ावगूर्येह स्पृष्ट्वा गुरुतरं भवेत् |
४१ क
भीष्म उवाच:
वर्षाणां हि शतं पापः प्रतिष्ठां नाधिगच्छति ||
४१ ख
भीष्म उवाच:
सहस्रं त्वेव वर्षाणां निपात्य नरके वसेत् |
४२ क
भीष्म उवाच:
तस्मान्नैवावगूर्याद्धि नैव जातु निपातय़ेत् ||
४२ ख
भीष्म उवाच:
शोणितं यावतः पांसून्सङ्गृह्णीय़ाद्द्विजक्षतात् |
४३ क
भीष्म उवाच:
तावतीः स समा राजन्नरके परिवर्तते ||
४३ ख
भीष्म उवाच:
भ्रूणहाहवमध्ये तु शुध्यते शस्त्रपातितः |
४४ क
भीष्म उवाच:
आत्मानं जुहुय़ाद्वह्नौ समिद्धे तेन शुध्यति ||
४४ ख
भीष्म उवाच:
सुरापो वारुणीमुष्णां पीत्वा पापाद्विमुच्यते |
४५ क
भीष्म उवाच:
तय़ा स काय़े निर्दग्धे मृत्युना प्रेत्य शुध्यति |
४५ ख
भीष्म उवाच:
लोकांश्च लभते विप्रो नान्यथा लभते हि सः ||
४५ ग
भीष्म उवाच:
गुरुतल्पमधिष्ठाय़ दुरात्मा पापचेतनः |
४६ क
भीष्म उवाच:
सूर्मीं ज्वलन्तीमाश्लिष्य मृत्युना स विशुध्यति ||
४६ ख
भीष्म उवाच:
अथ वा शिश्नवृषणावादाय़ाञ्जलिना स्वय़म् |
४७ क