अर्जुन उवाच:
तापत्य इति यद्वाक्यमुक्तवानसि मामिह |
१ क
अर्जुन उवाच:
तदहं ज्ञातुमिच्छामि तापत्यार्थविनिश्चय़म् ||
१ ख
अर्जुन उवाच:
तपती नाम का चैषा तापत्या यत्कृते वय़म् |
२ क
अर्जुन उवाच:
कौन्तेय़ा हि वय़ं साधो तत्त्वमिच्छामि वेदितुम् ||
२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
एवमुक्तः स गन्धर्वः कुन्तीपुत्रं धनञ्जय़म् |
३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
विश्रुतां त्रिषु लोकेषु श्रावय़ामास वै कथाम् ||
३ ख
गन्धर्व उवाच:
हन्त ते कथय़िष्यामि कथामेतां मनोरमाम् |
४ क
गन्धर्व उवाच:
यथावदखिलां पार्थ धर्म्यां धर्मभृतां वर ||
४ ख
गन्धर्व उवाच:
उक्तवानस्मि येन त्वां तापत्य इति यद्वचः |
५ क
गन्धर्व उवाच:
तत्तेऽहं कथय़िष्यामि शृणुष्वैकमना मम ||
५ ख
गन्धर्व उवाच:
य एष दिवि धिष्ण्येन नाकं व्याप्नोति तेजसा |
६ क
गन्धर्व उवाच:
एतस्य तपती नाम वभूवासदृशी सुता ||
६ ख
गन्धर्व उवाच:
विवस्वतो वै कौन्तेय़ सावित्र्यवरजा विभो |
७ क
गन्धर्व उवाच:
विश्रुता त्रिषु लोकेषु तपती तपसा युता ||
७ ख
गन्धर्व उवाच:
न देवी नासुरी चैव न यक्षी न च राक्षसी |
८ क
गन्धर्व उवाच:
नाप्सरा न च गन्धर्वी तथारूपेण काचन ||
८ ख
गन्धर्व उवाच:
सुविभक्तानवद्याङ्गी स्वसिताय़तलोचना |
९ क
गन्धर्व उवाच:
स्वाचारा चैव साध्वी च सुवेषा चैव भामिनी ||
९ ख
गन्धर्व उवाच:
न तस्याः सदृशं कञ्चित्त्रिषु लोकेषु भारत |
१० क
गन्धर्व उवाच:
भर्तारं सविता मेने रूपशीलकुलश्रुतैः ||
१० ख
गन्धर्व उवाच:
सम्प्राप्तय़ौवनां पश्यन्देय़ां दुहितरं तु ताम् |
११ क
गन्धर्व उवाच:
नोपलेभे ततः शान्तिं सम्प्रदानं विचिन्तय़न् ||
११ ख
गन्धर्व उवाच:
अर्थर्क्षपुत्रः कौन्तेय़ कुरूणामृषभो वली |
१२ क
गन्धर्व उवाच:
सूर्यमाराधय़ामास नृपः संवरणः सदा ||
१२ ख
गन्धर्व उवाच:
अर्घ्यमाल्योपहारैश्च शश्वच्च नृपतिर्यतः |
१३ क
गन्धर्व उवाच:
निय़मैरुपवासैश्च तपोभिर्विविधैरपि ||
१३ ख
गन्धर्व उवाच:
शुश्रूषुरनहंवादी शुचिः पौरवनन्दनः |
१४ क
गन्धर्व उवाच:
अंशुमन्तं समुद्यन्तं पूजय़ामास भक्तिमान् ||
१४ ख
गन्धर्व उवाच:
ततः कृतज्ञं धर्मज्ञं रूपेणासदृशं भुवि |
१५ क
गन्धर्व उवाच:
तपत्याः सदृशं मेने सूर्यः संवरणं पतिम् ||
१५ ख
गन्धर्व उवाच:
दातुमैच्छत्ततः कन्यां तस्मै संवरणाय़ ताम् |
१६ क
गन्धर्व उवाच:
नृपोत्तमाय़ कौरव्य विश्रुताभिजनाय़ वै ||
१६ ख
गन्धर्व उवाच:
यथा हि दिवि दीप्तांशुः प्रभासय़ति तेजसा |
१७ क
गन्धर्व उवाच:
तथा भुवि महीपालो दीप्त्या संवरणोऽभवत् ||
१७ ख
गन्धर्व उवाच:
यथार्चय़न्ति चादित्यमुद्यन्तं व्रह्मवादिनः |
१८ क
गन्धर्व उवाच:
तथा संवरणं पार्थ व्राह्मणावरजाः प्रजाः ||
१८ ख
गन्धर्व उवाच:
स सोममति कान्तत्वादादित्यमति तेजसा |
१९ क
गन्धर्व उवाच:
वभूव नृपतिः श्रीमान्सुहृदां दुर्हृदामपि ||
१९ ख
गन्धर्व उवाच:
एवङ्गुणस्य नृपतेस्तथावृत्तस्य कौरव |
२० क
गन्धर्व उवाच:
तस्मै दातुं मनश्चक्रे तपतीं तपनः स्वय़म् ||
२० ख
गन्धर्व उवाच:
स कदाचिदथो राजा श्रीमानुरुय़शा भुवि |
२१ क
गन्धर्व उवाच:
चचार मृगय़ां पार्थ पर्वतोपवने किल ||
२१ ख
गन्धर्व उवाच:
चरतो मृगय़ां तस्य क्षुत्पिपासाश्रमान्वितः |
२२ क
गन्धर्व उवाच:
ममार राज्ञः कौन्तेय़ गिरावप्रतिमो हय़ः ||
२२ ख
गन्धर्व उवाच:
स मृताश्वश्चरन्पार्थ पद्भ्यामेव गिरौ नृपः |
२३ क
गन्धर्व उवाच:
ददर्शासदृशीं लोके कन्यामाय़तलोचनाम् ||
२३ ख
गन्धर्व उवाच:
स एक एकामासाद्य कन्यां तामरिमर्दनः |
२४ क
गन्धर्व उवाच:
तस्थौ नृपतिशार्दूलः पश्यन्नविचलेक्षणः ||
२४ ख
गन्धर्व उवाच:
स हि तां तर्कय़ामास रूपतो नृपतिः श्रिय़म् |
२५ क
गन्धर्व उवाच:
पुनः सन्तर्कय़ामास रवेर्भ्रष्टामिव प्रभाम् ||
२५ ख
गन्धर्व उवाच:
गिरिप्रस्थे तु सा यस्मिन्स्थिता स्वसितलोचना |
२६ क
गन्धर्व उवाच:
स सवृक्षक्षुपलतो हिरण्मय़ इवाभवत् ||
२६ ख
गन्धर्व उवाच:
अवमेने च तां दृष्ट्वा सर्वप्राणभृतां वपुः |
२७ क
गन्धर्व उवाच:
अवाप्तं चात्मनो मेने स राजा चक्षुषः फलम् ||
२७ ख
गन्धर्व उवाच:
जन्मप्रभृति यत्किञ्चिद्दृष्टवान्स महीपतिः |
२८ क
गन्धर्व उवाच:
रूपं न सदृशं तस्यास्तर्कय़ामास किञ्चन ||
२८ ख
गन्धर्व उवाच:
तय़ा वद्धमनश्चक्षुः पाशैर्गुणमय़ैस्तदा |
२९ क
गन्धर्व उवाच:
न चचाल ततो देशाद्वुवुधे न च किञ्चन ||
२९ ख
गन्धर्व उवाच:
अस्या नूनं विशालाक्ष्याः सदेवासुरमानुषम् |
३० क
गन्धर्व उवाच:
लोकं निर्मथ्य धात्रेदं रूपमाविष्कृतं कृतम् ||
३० ख
गन्धर्व उवाच:
एवं स तर्कय़ामास रूपद्रविणसम्पदा |
३१ क
गन्धर्व उवाच:
कन्यामसदृशीं लोके नृपः संवरणस्तदा ||
३१ ख
गन्धर्व उवाच:
तां च दृष्ट्वैव कल्याणीं कल्याणाभिजनो नृपः |
३२ क
गन्धर्व उवाच:
जगाम मनसा चिन्तां काममार्गणपीडितः ||
३२ ख
गन्धर्व उवाच:
दह्यमानः स तीव्रेण नृपतिर्मन्मथाग्निना |
३३ क
गन्धर्व उवाच:
अप्रगल्भां प्रगल्भः स तामुवाच यशस्विनीम् ||
३३ ख
गन्धर्व उवाच:
कासि कस्यासि रम्भोरु किमर्थं चेह तिष्ठसि |
३४ क
गन्धर्व उवाच:
कथं च निर्जनेऽरण्ये चरस्येका शुचिस्मिते ||
३४ ख
गन्धर्व उवाच:
त्वं हि सर्वानवद्याङ्गी सर्वाभरणभूषिता |
३५ क
गन्धर्व उवाच:
विभूषणमिवैतेषां भूषणानामभीप्सितम् ||
३५ ख
गन्धर्व उवाच:
न देवीं नासुरीं चैव न यक्षीं न च राक्षसीम् |
३६ क
गन्धर्व उवाच:
न च भोगवतीं मन्ये न गन्धर्वीं न मानुषीम् ||
३६ ख
गन्धर्व उवाच:
या हि दृष्टा मय़ा काश्चिच्छ्रुता वापि वराङ्गनाः |
३७ क
गन्धर्व उवाच:
न तासां सदृशीं मन्ये त्वामहं मत्तकाशिनि ||
३७ ख
गन्धर्व उवाच:
एवं तां स महीपालो वभाषे न तु सा तदा |
३८ क
गन्धर्व उवाच:
कामार्तं निर्जनेऽरण्ये प्रत्यभाषत किञ्चन ||
३८ ख
गन्धर्व उवाच:
ततो लालप्यमानस्य पार्थिवस्याय़तेक्षणा |
३९ क
गन्धर्व उवाच:
सौदामिनीव साभ्रेषु तत्रैवान्तरधीय़त ||
३९ ख
गन्धर्व उवाच:
तामन्विच्छन्स नृपतिः परिचक्राम तत्तदा |
४० क
गन्धर्व उवाच:
वनं वनजपत्राक्षीं भ्रमन्नुन्मत्तवत्तदा ||
४० ख
गन्धर्व उवाच:
अपश्यमानः स तु तां वहु तत्र विलप्य च |
४१ क
गन्धर्व उवाच:
निश्चेष्टः कौरवश्रेष्ठो मुहूर्तं स व्यतिष्ठत ||
४१ ख