chevron_left शान्ति पर्व अध्याय १६०
वैशम्पाय़न उवाच:
कथान्तरमथासाद्य खड्गय़ुद्धविशारदः |
१ क
वैशम्पाय़न उवाच:
नकुलः शरतल्पस्थमिदमाह पितामहम् ||
१ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
धनुः प्रहरणं श्रेष्ठमिति वादः पितामह |
२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
मतस्तु मम धर्मज्ञ खड्ग एव सुसंशितः ||
२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
विशीर्णे कार्मुके राजन्प्रक्षीणेषु च वाजिषु |
३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
खड्गेन शक्यते युद्धे साध्वात्मा परिरक्षितुम् ||
३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
शरासनधरांश्चैव गदाशक्तिधरांस्तथा |
४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
एकः खड्गधरो वीरः समर्थः प्रतिवाधितुम् ||
४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
अत्र मे संशय़श्चैव कौतूहलमतीव च |
५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
किं स्वित्प्रहरणं श्रेष्ठं सर्वय़ुद्धेषु पार्थिव ||
५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
कथं चोत्पादितः खड्गः कस्यार्थाय़ च केन वा |
६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
पूर्वाचार्यं च खड्गस्य प्रव्रूहि प्रपितामह ||
६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा माद्रीपुत्रस्य धीमतः |
७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
सर्वकौशलसंय़ुक्तं सूक्ष्मचित्रार्थवच्छुभम् ||
७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
ततस्तस्योत्तरं वाक्यं स्वरवर्णोपपादितम् |
८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
शिक्षान्याय़ोपसम्पन्नं द्रोणशिष्याय़ पृच्छते ||
८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
उवाच सर्वधर्मज्ञो धनुर्वेदस्य पारगः |
९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
शरतल्पगतो भीष्मो नकुलाय़ महात्मने ||
९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तत्त्वं शृणुष्व माद्रेय़ यदेतत्परिपृच्छसि |
१० क
वैशम्पाय़न उवाच:
प्रवोधितोऽस्मि भवता धातुमानिव पर्वतः ||
१० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
सलिलैकार्णवं तात पुरा सर्वमभूदिदम् |
११ क
वैशम्पाय़न उवाच:
निष्प्रकम्पमनाकाशमनिर्देश्यमहीतलम् ||
११ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तमःसंवृतमस्पर्शमतिगम्भीरदर्शनम् |
१२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
निःशव्दं चाप्रमेय़ं च तत्र जज्ञे पितामहः ||
१२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
सोऽसृजद्वाय़ुमग्निं च भास्करं चापि वीर्यवान् |
१३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
आकाशमसृजच्चोर्ध्वमधो भूमिं च नैरृतिम् ||
१३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
नभः सचन्द्रतारं च नक्षत्राणि ग्रहांस्तथा |
१४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
संवत्सरानहोरात्रानृतूनथ लवान्क्षणान् ||
१४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
ततः शरीरं लोकस्थं स्थापय़ित्वा पितामहः |
१५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
जनय़ामास भगवान्पुत्रानुत्तमतेजसः ||
१५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
मरीचिमृषिमत्रिं च पुलस्त्यं पुलहं क्रतुम् |
१६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
वसिष्ठाङ्गिरसौ चोभौ रुद्रं च प्रभुमीश्वरम् ||
१६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
प्राचेतसस्तथा दक्षः कन्याः षष्टिमजीजनत् |
१७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
ता वै व्रह्मर्षय़ः सर्वाः प्रजार्थं प्रतिपेदिरे ||
१७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
ताभ्यो विश्वानि भूतानि देवाः पितृगणास्तथा |
१८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
गन्धर्वाप्सरसश्चैव रक्षांसि विविधानि च ||
१८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
पतत्रिमृगमीनाश्च प्लवङ्गाश्च महोरगाः |
१९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
नानाकृतिवलाश्चान्ये जलक्षितिविचारिणः ||
१९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
औद्भिदाः स्वेदजाश्चैव अण्डजाश्च जराय़ुजाः |
२० क
वैशम्पाय़न उवाच:
जज्ञे तात तथा सर्वं जगत्स्थावरजङ्गमम् ||
२० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
भूतसर्गमिमं कृत्वा सर्वलोकपितामहः |
२१ क
वैशम्पाय़न उवाच:
शाश्वतं वेदपठितं धर्मं च युय़ुजे पुनः ||
२१ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तस्मिन्धर्मे स्थिता देवाः सहाचार्यपुरोहिताः |
२२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
आदित्या वसवो रुद्राः ससाध्या मरुदश्विनः ||
२२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
भृग्वत्र्यङ्गिरसः सिद्धाः काश्यपश्च तपोधनः |
२३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
वसिष्ठगौतमागस्त्यास्तथा नारदपर्वतौ ||
२३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
ऋषय़ो वालखिल्याश्च प्रभासाः सिकतास्तथा |
२४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
घृताचाः सोमवाय़व्या वैखानसमरीचिपाः ||
२४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
अकृष्टाश्चैव हंसाश्च ऋषय़ोऽथाग्निय़ोनिजाः |
२५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
वानप्रस्थाः पृश्नय़श्च स्थिता व्रह्मानुशासने ||
२५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
दानवेन्द्रास्त्वतिक्रम्य तत्पितामहशासनम् |
२६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
धर्मस्यापचय़ं चक्रुः क्रोधलोभसमन्विताः ||
२६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
हिरण्यकशिपुश्चैव हिरण्याक्षो विरोचनः |
२७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
शम्वरो विप्रचित्तिश्च प्रह्रादो नमुचिर्वलिः ||
२७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
एते चान्ये च वहवः सगणा दैत्यदानवाः |
२८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
धर्मसेतुमतिक्रम्य रेमिरेऽधर्मनिश्चय़ाः ||
२८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
सर्वे स्म तुल्यजातीय़ा यथा देवास्तथा वय़म् |
२९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
इत्येवं हेतुमास्थाय़ स्पर्धमानाः सुरर्षिभिः ||
२९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
न प्रिय़ं नाप्यनुक्रोशं चक्रुर्भूतेषु भारत |
३० क
वैशम्पाय़न उवाच:
त्रीनुपाय़ानतिक्रम्य दण्डेन रुरुधुः प्रजाः |
३० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
न जग्मुः संविदं तैश्च दर्पादसुरसत्तमाः ||
३० ग
वैशम्पाय़न उवाच:
अथ वै भगवान्व्रह्मा व्रह्मर्षिभिरुपस्थितः |
३१ क
वैशम्पाय़न उवाच:
तदा हिमवतः पृष्ठे सुरम्ये पद्मतारके ||
३१ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
शतय़ोजनविस्तारे मणिमुक्ताचय़ाचिते |
३२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
तस्मिन्गिरिवरे पुत्र पुष्पितद्रुमकानने |
३२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तस्थौ स विवुधश्रेष्ठो व्रह्मा लोकार्थसिद्धय़े ||
३२ ग
वैशम्पाय़न उवाच:
ततो वर्षसहस्रान्ते वितानमकरोत्प्रभुः |
३३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
विधिना कल्पदृष्टेन यथोक्तेनोपपादितम् ||
३३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
ऋषिभिर्यज्ञपटुभिर्यथावत्कर्मकर्तृभिः |
३४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
मरुद्भिः परिसंस्तीर्णं दीप्यमानैश्च पावकैः ||
३४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
काञ्चनैर्यज्ञभाण्डैश्च भ्राजिष्णुभिरलङ्कृतम् |
३५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
वृतं देवगणैश्चैव प्रवभौ यज्ञमण्डलम् ||
३५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तथा व्रह्मर्षिभिश्चैव सदस्यैरुपशोभितम् |
३६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
तत्र घोरतमं वृत्तमृषीणां मे परिश्रुतम् ||
३६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
चन्द्रमा विमलं व्योम यथाभ्युदिततारकम् |
३७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
विदार्याग्निं तथा भूतमुत्थितं श्रूय़ते ततः ||
३७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
नीलोत्पलसवर्णाभं तीक्ष्णदंष्ट्रं कृशोदरम् |
३८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
प्रांशु दुर्दर्शनं चैवाप्यतितेजस्तथैव च ||
३८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तस्मिन्नुत्पतमाने च प्रचचाल वसुन्धरा |
३९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
तत्रोर्मिकलिलावर्तश्चुक्षुभे च महार्णवः ||
३९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
पेतुरुल्का महोत्पाताः शाखाश्च मुमुचुर्द्रुमाः |
४० क
वैशम्पाय़न उवाच:
अप्रसन्ना दिशः सर्वाः पवनश्चाशिवो ववौ |
४० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
मुहुर्मुहुश्च भूतानि प्राव्यथन्त भय़ात्तथा ||
४० ग
वैशम्पाय़न उवाच:
ततः सुतुमुलं दृष्ट्वा तदद्भुतमुपस्थितम् |
४१ क
वैशम्पाय़न उवाच:
महर्षिसुरगन्धर्वानुवाचेदं पितामहः ||
४१ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
मय़ैतच्चिन्तितं भूतमसिर्नामैष वीर्यवान् |
४२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
रक्षणार्थाय़ लोकस्य वधाय़ च सुरद्विषाम् ||
४२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
ततस्तद्रूपमुत्सृज्य वभौ निस्त्रिंश एव सः |
४३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
विमलस्तीक्ष्णधारश्च कालान्तक इवोद्यतः ||
४३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
ततस्तं शितिकण्ठाय़ रुद्राय़र्षभकेतवे |
४४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
व्रह्मा ददावसिं दीप्तमधर्मप्रतिवारणम् ||
४४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
ततः स भगवान्रुद्रो व्रह्मर्षिगणसंस्तुतः |
४५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
प्रगृह्यासिममेय़ात्मा रूपमन्यच्चकार ह ||
४५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
चतुर्वाहुः स्पृशन्मूर्ध्ना भूस्थितोऽपि नभस्तलम् |
४६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
ऊर्ध्वदृष्टिर्महालिङ्गो मुखाज्ज्वालाः समुत्सृजन् |
४६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
विकुर्वन्वहुधा वर्णान्नीलपाण्डुरलोहितान् ||
४६ ग
वैशम्पाय़न उवाच:
विभ्रत्कृष्णाजिनं वासो हेमप्रवरतारकम् |
४७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
नेत्रं चैकं ललाटेन भास्करप्रतिमं महत् |
४७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
शुशुभाते च विमले द्वे नेत्रे कृष्णपिङ्गले ||
४७ ग
वैशम्पाय़न उवाच:
ततो देवो महादेवः शूलपाणिर्भगाक्षिहा |
४८ क