भीष्म उवाच:
ततः स विदितो राज्ञः प्रविश्य गृहमुत्तमम् |
१ क
भीष्म उवाच:
पूजितो राक्षसेन्द्रेण निषसादासनोत्तमे ||
१ ख
भीष्म उवाच:
पृष्टश्च गोत्रचरणं स्वाध्याय़ं व्रह्मचारिकम् |
२ क
भीष्म उवाच:
न तत्र व्याजहारान्यद्गोत्रमात्रादृते द्विजः ||
२ ख
भीष्म उवाच:
व्रह्मवर्चसहीनस्य स्वाध्याय़विरतस्य च |
३ क
भीष्म उवाच:
गोत्रमात्रविदो राजा निवासं समपृच्छत ||
३ ख
भीष्म उवाच:
क्व ते निवासः कल्याण किङ्गोत्रा व्राह्मणी च ते |
४ क
भीष्म उवाच:
तत्त्वं व्रूहि न भीः कार्या विश्रमस्व यथासुखम् ||
४ ख
गौतम उवाच:
मध्यदेशप्रसूतोऽहं वासो मे शवरालय़े |
५ क
गौतम उवाच:
शूद्रा पुनर्भूर्भार्या मे सत्यमेतद्व्रवीमि ते ||
५ ख
भीष्म उवाच:
ततो राजा विममृशे कथं कार्यमिदं भवेत् |
६ क
भीष्म उवाच:
कथं वा सुकृतं मे स्यादिति वुद्ध्यान्वचिन्तय़त् ||
६ ख
भीष्म उवाच:
अय़ं वै जननाद्विप्रः सुहृत्तस्य महात्मनः |
७ क
भीष्म उवाच:
सम्प्रेषितश्च तेनाय़ं काश्यपेन ममान्तिकम् ||
७ ख
भीष्म उवाच:
तस्य प्रिय़ं करिष्यामि स हि मामाश्रितः सदा |
८ क
भीष्म उवाच:
भ्राता मे वान्धवश्चासौ सखा च हृदय़ङ्गमः ||
८ ख
भीष्म उवाच:
कार्त्तिक्यामद्य भोक्तारः सहस्रं मे द्विजोत्तमाः |
९ क
भीष्म उवाच:
तत्राय़मपि भोक्ता वै देय़मस्मै च मे धनम् ||
९ ख
भीष्म उवाच:
ततः सहस्रं विप्राणां विदुषां समलङ्कृतम् |
१० क
भीष्म उवाच:
स्नातानामनुसम्प्राप्तमहतक्षौमवाससाम् ||
१० ख
भीष्म उवाच:
तानागतान्द्विजश्रेष्ठान्विरूपाक्षो विशां पते |
११ क
भीष्म उवाच:
यथार्हं प्रतिजग्राह विधिदृष्टेन कर्मणा ||
११ ख
भीष्म उवाच:
वृस्यस्तेषां तु संन्यस्ता राक्षसेन्द्रस्य शासनात् |
१२ क
भीष्म उवाच:
भूमौ वरकुथास्तीर्णाः प्रेष्यैर्भरतसत्तम ||
१२ ख
भीष्म उवाच:
तासु ते पूजिता राज्ञा निषण्णा द्विजसत्तमाः |
१३ क
भीष्म उवाच:
व्यराजन्त महाराज नक्षत्रपतय़ो यथा ||
१३ ख
भीष्म उवाच:
ततो जाम्वूनदाः पात्रीर्वज्राङ्का विमलाः शुभाः |
१४ क
भीष्म उवाच:
वरान्नपूर्णा विप्रेभ्यः प्रादान्मधुघृताप्लुताः ||
१४ ख
भीष्म उवाच:
तस्य नित्यं तथाषाढ्यां माघ्यां च वहवो द्विजाः |
१५ क
भीष्म उवाच:
ईप्सितं भोजनवरं लभन्ते सत्कृतं सदा ||
१५ ख
भीष्म उवाच:
विशेषतस्तु कार्त्तिक्यां द्विजेभ्यः सम्प्रय़च्छति |
१६ क
भीष्म उवाच:
शरद्व्यपाय़े रत्नानि पौर्णमास्यामिति श्रुतिः ||
१६ ख
भीष्म उवाच:
सुवर्णं रजतं चैव मणीनथ च मौक्तिकम् |
१७ क
भीष्म उवाच:
वज्रान्महाधनांश्चैव वैडूर्याजिनराङ्कवान् ||
१७ ख
भीष्म उवाच:
रत्नराशीन्विनिक्षिप्य दक्षिणार्थे स भारत |
१८ क
भीष्म उवाच:
ततः प्राह द्विजश्रेष्ठान्विरूपाक्षो महाय़शाः ||
१८ ख
भीष्म उवाच:
गृह्णीत रत्नान्येतानि यथोत्साहं यथेष्टतः |
१९ क
भीष्म उवाच:
येषु येषु च भाण्डेषु भुक्तं वो द्विजसत्तमाः |
१९ ख
भीष्म उवाच:
तान्येवादाय़ गच्छध्वं स्ववेश्मानीति भारत ||
१९ ग
भीष्म उवाच:
इत्युक्तवचने तस्मिन्राक्षसेन्द्रे महात्मनि |
२० क
भीष्म उवाच:
यथेष्टं तानि रत्नानि जगृहुर्व्राह्मणर्षभाः ||
२० ख
भीष्म उवाच:
ततो महार्हैस्ते सर्वे रत्नैरभ्यर्चिताः शुभैः |
२१ क
भीष्म उवाच:
व्राह्मणा मृष्टवसनाः सुप्रीताः स्म तदाभवन् ||
२१ ख
भीष्म उवाच:
ततस्तान्राक्षसेन्द्रश्च द्विजानाह पुनर्वचः |
२२ क
भीष्म उवाच:
नानादिगागतान्राजन्राक्षसान्प्रतिषिध्य वै ||
२२ ख
भीष्म उवाच:
अध्यैकदिवसं विप्रा न वोऽस्तीह भय़ं क्वचित् |
२३ क
भीष्म उवाच:
राक्षसेभ्यः प्रमोदध्वमिष्टतो यात माचिरम् ||
२३ ख
भीष्म उवाच:
ततः प्रदुद्रुवुः सर्वे विप्रसङ्घाः समन्ततः |
२४ क
भीष्म उवाच:
गौतमोऽपि सुवर्णस्य भारमादाय़ सत्वरः ||
२४ ख
भीष्म उवाच:
कृच्छ्रात्समुद्वहन्वीर न्यग्रोधं समुपागमत् |
२५ क
भीष्म उवाच:
न्यषीदच्च परिश्रान्तः क्लान्तश्च क्षुधितश्च ह ||
२५ ख
भीष्म उवाच:
ततस्तमभ्यगाद्राजन्राजधर्मा खगोत्तमः |
२६ क
भीष्म उवाच:
स्वागतेनाभ्यनन्दच्च गौतमं मित्रवत्सलः ||
२६ ख
भीष्म उवाच:
तस्य पक्षाग्रविक्षेपैः क्लमं व्यपनय़त्खगः |
२७ क
भीष्म उवाच:
पूजां चाप्यकरोद्धीमान्भोजनं चाप्यकल्पय़त् ||
२७ ख
भीष्म उवाच:
स भुक्तवान्सुविश्रान्तो गौतमोऽचिन्तय़त्तदा |
२८ क
भीष्म उवाच:
हाटकस्याभिरूपस्य भारोऽय़ं सुमहान्मय़ा |
२८ ख
भीष्म उवाच:
गृहीतो लोभमोहाद्वै दूरं च गमनं मम ||
२८ ग
भीष्म उवाच:
न चास्ति पथि भोक्तव्यं प्राणसन्धारणं मम |
२९ क
भीष्म उवाच:
किं कृत्वा धारय़ेय़ं वै प्राणानित्यभ्यचिन्तय़त् ||
२९ ख
भीष्म उवाच:
ततः स पथि भोक्तव्यं प्रेक्षमाणो न किञ्चन |
३० क
भीष्म उवाच:
कृतघ्नः पुरुषव्याघ्र मनसेदमचिन्तय़त् ||
३० ख
भीष्म उवाच:
अय़ं वकपतिः पार्श्वे मांसराशिः स्थितो मम |
३१ क
भीष्म उवाच:
इमं हत्वा गृहीत्वा च यास्येऽहं समभिद्रुतम् ||
३१ ख