युधिष्ठिर उवाच:
धनिनो वाधना ये च वर्तय़न्ति स्वतन्त्रिणः |
१ क
युधिष्ठिर उवाच:
सुखदुःखागमस्तेषां कः कथं वा पितामह ||
१ ख
भीष्म उवाच:
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् |
२ क
भीष्म उवाच:
शम्याकेन विमुक्तेन गीतं शान्तिगतेन ह ||
२ ख
भीष्म उवाच:
अव्रवीन्मां पुरा कश्चिद्व्राह्मणस्त्यागमास्थितः |
३ क
भीष्म उवाच:
क्लिश्यमानः कुदारेण कुचैलेन वुभुक्षय़ा ||
३ ख
भीष्म उवाच:
उत्पन्नमिह लोके वै जन्मप्रभृति मानवम् |
४ क
भीष्म उवाच:
विविधान्युपवर्तन्ते दुःखानि च सुखानि च ||
४ ख
भीष्म उवाच:
तय़ोरेकतरे मार्गे यद्येनमभिसंनय़ेत् |
५ क
भीष्म उवाच:
न सुखं प्राप्य संहृष्येन्न दुःखं प्राप्य सञ्ज्वरेत् ||
५ ख
भीष्म उवाच:
न वै चरसि यच्छ्रेय़ आत्मनो वा यदीहसे |
६ क
भीष्म उवाच:
अकामात्मापि हि सदा धुरमुद्यम्य चैव हि ||
६ ख
भीष्म उवाच:
अकिञ्चनः परिपतन्सुखमास्वादय़िष्यसि |
७ क
भीष्म उवाच:
अकिञ्चनः सुखं शेते समुत्तिष्ठति चैव हि ||
७ ख
भीष्म उवाच:
आकिञ्चन्यं सुखं लोके पथ्यं शिवमनामय़म् |
८ क
भीष्म उवाच:
अनमित्रमथो ह्येतद्दुर्लभं सुलभं सताम् ||
८ ख
भीष्म उवाच:
अकिञ्चनस्य शुद्धस्य उपपन्नस्य सर्वशः |
९ क
भीष्म उवाच:
अवेक्षमाणस्त्रीँल्लोकान्न तुल्यमुपलक्षय़े ||
९ ख
भीष्म उवाच:
आकिञ्चन्यं च राज्यं च तुलय़ा समतोलय़म् |
१० क
भीष्म उवाच:
अत्यरिच्यत दारिद्र्यं राज्यादपि गुणाधिकम् ||
१० ख
भीष्म उवाच:
आकिञ्चन्ये च राज्ये च विशेषः सुमहानय़म् |
११ क
भीष्म उवाच:
नित्योद्विग्नो हि धनवान्मृत्योरास्यगतो यथा ||
११ ख
भीष्म उवाच:
नैवास्याग्निर्न चादित्यो न मृत्युर्न च दस्यवः |
१२ क
भीष्म उवाच:
प्रभवन्ति धनज्यानिनिर्मुक्तस्य निराशिषः ||
१२ ख
भीष्म उवाच:
तं वै सदा कामचरमनुपस्तीर्णशाय़िनम् |
१३ क
भीष्म उवाच:
वाहूपधानं शाम्यन्तं प्रशंसन्ति दिवौकसः ||
१३ ख
भीष्म उवाच:
धनवान्क्रोधलोभाभ्यामाविष्टो नष्टचेतनः |
१४ क
भीष्म उवाच:
तिर्यगीक्षः शुष्कमुखः पापको भ्रुकुटीमुखः ||
१४ ख
भीष्म उवाच:
निर्दशंश्चाधरोष्ठं च क्रुद्धो दारुणभाषिता |
१५ क
भीष्म उवाच:
कस्तमिच्छेत्परिद्रष्टुं दातुमिच्छति चेन्महीम् ||
१५ ख
भीष्म उवाच:
श्रिय़ा ह्यभीक्ष्णं संवासो मोहय़त्यविचक्षणम् |
१६ क
भीष्म उवाच:
सा तस्य चित्तं हरति शारदाभ्रमिवानिलः ||
१६ ख
भीष्म उवाच:
अथैनं रूपमानश्च धनमानश्च विन्दति |
१७ क
भीष्म उवाच:
अभिजातोऽस्मि सिद्धोऽस्मि नास्मि केवलमानुषः |
१७ ख
भीष्म उवाच:
इत्येभिः कारणैस्तस्य त्रिभिश्चित्तं प्रसिच्यते ||
१७ ग
भीष्म उवाच:
स प्रसिक्तमना भोगान्विसृज्य पितृसञ्चितान् |
१८ क
भीष्म उवाच:
परिक्षीणः परस्वानामादानं साधु मन्यते ||
१८ ख
भीष्म उवाच:
तमतिक्रान्तमर्यादमाददानं ततस्ततः |
१९ क
भीष्म उवाच:
प्रतिषेधन्ति राजानो लुव्धा मृगमिवेषुभिः ||
१९ ख
भीष्म उवाच:
एवमेतानि दुःखानि तानि तानीह मानवम् |
२० क
भीष्म उवाच:
विविधान्युपवर्तन्ते गात्रसंस्पर्शजानि च ||
२० ख
भीष्म उवाच:
तेषां परमदुःखानां वुद्ध्या भैषज्यमाचरेत् |
२१ क
भीष्म उवाच:
लोकधर्मं समाज्ञाय़ ध्रुवाणामध्रुवैः सह ||
२१ ख
भीष्म उवाच:
नात्यक्त्वा सुखमाप्नोति नात्यक्त्वा विन्दते परम् |
२२ क
भीष्म उवाच:
नात्यक्त्वा चाभय़ः शेते त्यक्त्वा सर्वं सुखी भव ||
२२ ख
भीष्म उवाच:
इत्येतद्धास्तिनपुरे व्राह्मणेनोपवर्णितम् |
२३ क
भीष्म उवाच:
शम्याकेन पुरा मह्यं तस्मात्त्यागः परो मतः ||
२३ ख