मार्कण्डेय़ उवाच:
गुरू निवेद्य विप्राय़ तौ मातापितरावुभौ |
१ क
मार्कण्डेय़ उवाच:
पुनरेव स धर्मात्मा व्याधो व्राह्मणमव्रवीत् ||
१ ख
मार्कण्डेय़ उवाच:
प्रवृत्तचक्षुर्जातोऽस्मि सम्पश्य तपसो वलम् |
२ क
मार्कण्डेय़ उवाच:
यदर्थमुक्तोऽसि तय़ा गच्छस्व मिथिलामिति ||
२ ख
मार्कण्डेय़ उवाच:
पतिशुश्रूषपरय़ा दान्तय़ा सत्यशीलय़ा |
३ क
मार्कण्डेय़ उवाच:
मिथिलाय़ां वसन्व्याधः स ते धर्मान्प्रवक्ष्यति ||
३ ख
व्राह्मण उवाच:
पतिव्रताय़ाः सत्याय़ाः शीलाढ्याय़ा यतव्रत |
४ क
व्राह्मण उवाच:
संस्मृत्य वाक्यं धर्मज्ञ गुणवानसि मे मतः ||
४ ख
व्याध उवाच:
यत्तदा त्वं द्विजश्रेष्ठ तय़ोक्तो मां प्रति प्रभो |
५ क
व्याध उवाच:
दृष्टमेतत्तय़ा सम्यगेकपत्न्या न संशय़ः ||
५ ख
व्याध उवाच:
त्वदनुग्रहवुद्ध्या तु विप्रैतद्दर्शितं मय़ा |
६ क
व्याध उवाच:
वाक्यं च शृणु मे तात यत्ते वक्ष्ये हितं द्विज ||
६ ख
व्याध उवाच:
त्वय़ा विनिकृता माता पिता च द्विजसत्तम |
७ क
व्याध उवाच:
अनिसृष्टोऽसि निष्क्रान्तो गृहात्ताभ्यामनिन्दित |
७ ख
व्याध उवाच:
वेदोच्चारणकार्यार्थमय़ुक्तं तत्त्वय़ा कृतम् ||
७ ग
व्याध उवाच:
तव शोकेन वृद्धौ तावन्धौ जातौ तपस्विनौ |
८ क
व्याध उवाच:
तौ प्रसादय़ितुं गच्छ मा त्वा धर्मोऽत्यगान्महान् ||
८ ख
व्याध उवाच:
तपस्वी त्वं महात्मा च धर्मे च निरतः सदा |
९ क
व्याध उवाच:
सर्वमेतदपार्थं ते क्षिप्रं तौ सम्प्रसादय़ ||
९ ख
व्याध उवाच:
श्रद्दधस्व मम व्रह्मन्नान्यथा कर्तुमर्हसि |
१० क
व्याध उवाच:
गम्यतामद्य विप्रर्षे श्रेय़स्ते कथय़ाम्यहम् ||
१० ख
व्राह्मण उवाच:
यदेतदुक्तं भवता सर्वं सत्यमसंशय़म् |
११ क
व्राह्मण उवाच:
प्रीतोऽस्मि तव धर्मज्ञ साध्वाचार गुणान्वित ||
११ ख
व्याध उवाच:
दैवतप्रतिमो हि त्वं यस्त्वं धर्ममनुव्रतः |
१२ क
व्याध उवाच:
पुराणं शाश्वतं दिव्यं दुष्प्रापमकृतात्मभिः ||
१२ ख
व्याध उवाच:
अतन्द्रितः कुरु क्षिप्रं मातापित्रोर्हि पूजनम् |
१३ क
व्याध उवाच:
अतः परमहं धर्मं नान्यं पश्यामि कञ्चन ||
१३ ख
व्राह्मण उवाच:
इहाहमागतो दिष्ट्या दिष्ट्या मे सङ्गतं त्वय़ा |
१४ क
व्राह्मण उवाच:
ईदृशा दुर्लभा लोके नरा धर्मप्रदर्शकाः ||
१४ ख
व्राह्मण उवाच:
एको नरसहस्रेषु धर्मविद्विद्यते न वा |
१५ क
व्राह्मण उवाच:
प्रीतोऽस्मि तव सत्येन भद्रं ते पुरुषोत्तम ||
१५ ख
व्राह्मण उवाच:
पतमानो हि नरके भवतास्मि समुद्धृतः |
१६ क
व्राह्मण उवाच:
भवितव्यमथैवं च यद्दृष्टोऽसि मय़ानघ ||
१६ ख
व्राह्मण उवाच:
राजा यय़ातिर्दौहित्रैः पतितस्तारितो यथा |
१७ क
व्राह्मण उवाच:
सद्भिः पुरुषशार्दूल तथाहं भवता त्विह ||
१७ ख
व्राह्मण उवाच:
मातापितृभ्यां शुश्रूषां करिष्ये वचनात्तव |
१८ क
व्राह्मण उवाच:
नाकृतात्मा वेदय़ति धर्माधर्मविनिश्चय़म् ||
१८ ख
व्राह्मण उवाच:
दुर्ज्ञेय़ः शाश्वतो धर्मः शूद्रय़ोनौ हि वर्तता |
१९ क
व्राह्मण उवाच:
न त्वां शूद्रमहं मन्ये भवितव्यं हि कारणम् |
१९ ख
व्राह्मण उवाच:
येन कर्मविपाकेन प्राप्तेय़ं शूद्रता त्वय़ा ||
१९ ग
व्राह्मण उवाच:
एतदिच्छामि विज्ञातुं तत्त्वेन हि महामते |
२० क
व्राह्मण उवाच:
कामय़ा व्रूहि मे तथ्यं सर्वं त्वं प्रय़तात्मवान् ||
२० ख
व्याध उवाच:
अनतिक्रमणीय़ा हि व्राह्मणा वै द्विजोत्तम |
२१ क
व्याध उवाच:
शृणु सर्वमिदं वृत्तं पूर्वदेहे ममानघ ||
२१ ख
व्याध उवाच:
अहं हि व्राह्मणः पूर्वमासं द्विजवरात्मज |
२२ क
व्याध उवाच:
वेदाध्याय़ी सुकुशलो वेदाङ्गानां च पारगः |
२२ ख
व्याध उवाच:
आत्मदोषकृतैर्व्रह्मन्नवस्थां प्राप्तवानिमाम् ||
२२ ग
व्याध उवाच:
कश्चिद्राजा मम सखा धनुर्वेदपराय़णः |
२३ क
व्याध उवाच:
संसर्गाद्धनुषि श्रेष्ठस्ततोऽहमभवं द्विज ||
२३ ख
व्याध उवाच:
एतस्मिन्नेव काले तु मृगय़ां निर्गतो नृपः |
२४ क
व्याध उवाच:
सहितो योधमुख्यैश्च मन्त्रिभिश्च सुसंवृतः |
२४ ख
व्याध उवाच:
ततोऽभ्यहन्मृगांस्तत्र सुवहूनाश्रमं प्रति ||
२४ ग
व्याध उवाच:
अथ क्षिप्तः शरो घोरो मय़ापि द्विजसत्तम |
२५ क
व्याध उवाच:
ताडितश्च मुनिस्तेन शरेणानतपर्वणा ||
२५ ख
व्याध उवाच:
भूमौ निपतितो व्रह्मन्नुवाच प्रतिनादय़न् |
२६ क
व्याध उवाच:
नापराध्याम्यहं किञ्चित्केन पापमिदं कृतम् ||
२६ ख
व्याध उवाच:
मन्वानस्तं मृगं चाहं सम्प्राप्तः सहसा मुनिम् |
२७ क
व्याध उवाच:
अपश्यं तमृषिं विद्धं शरेणानतपर्वणा |
२७ ख
व्याध उवाच:
तमुग्रतपसं विप्रं निष्टनन्तं महीतले ||
२७ ग
व्याध उवाच:
अकार्यकरणाच्चापि भृशं मे व्यथितं मनः |
२८ क
व्याध उवाच:
अजानता कृतमिदं मय़ेत्यथ तमव्रुवम् |
२८ ख
व्याध उवाच:
क्षन्तुमर्हसि मे व्रह्मन्निति चोक्तो मय़ा मुनिः ||
२८ ग
व्याध उवाच:
ततः प्रत्यव्रवीद्वाक्यमृषिर्मां क्रोधमूर्छितः |
२९ क
व्याध उवाच:
व्याधस्त्वं भविता क्रूर शूद्रय़ोनाविति द्विज ||
२९ ख