वैशम्पाय़न उवाच:
काम्यकं प्राप्य कौन्तेय़ा युधिष्ठिरपुरोगमाः |
१ क
वैशम्पाय़न उवाच:
कृतातिथ्या मुनिगणैर्निषेदुः सह कृष्णय़ा ||
१ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
ततस्तान्परिविश्वस्तान्वसतः पाण्डुनन्दनान् |
२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
व्राह्मणा वहवस्तत्र समन्तात्पर्यवारय़न् ||
२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
अथाव्रवीद्द्विजः कश्चिदर्जुनस्य प्रिय़ः सखा |
३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
एष्यतीह महावाहुर्वशी शौरिरुदारधीः ||
३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
विदिता हि हरेर्यूय़मिहाय़ाताः कुरूद्वहाः |
४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
सदा हि दर्शनाकाङ्क्षी श्रेय़ोऽन्वेषी च वो हरिः ||
४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
वहुवत्सरजीवी च मार्कण्डेय़ो महातपाः |
५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
स्वाध्याय़तपसा युक्तः क्षिप्रं युष्मान्समेष्यति ||
५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तथैव तस्य व्रुवतः प्रत्यदृष्यत केशवः |
६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
सैन्यसुग्रीवय़ुक्तेन रथेन रथिनां वरः ||
६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
मघवानिव पौलोम्या सहितः सत्यभामय़ा |
७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
उपाय़ाद्देवकीपुत्रो दिदृक्षुः कुरुसत्तमान् ||
७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
अवतीर्य रथात्कृष्णो धर्मराजं यथाविधि |
८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
ववन्दे मुदितो धीमान्भीमं च वलिनां वरम् ||
८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
पूजय़ामास धौम्यं च यमाभ्यामभिवादितः |
९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
परिष्वज्य गुडाकेशं द्रौपदीं पर्यसान्त्वय़त् ||
९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
स दृष्ट्वा फल्गुनं वीरं चिरस्य प्रिय़मागतम् |
१० क
वैशम्पाय़न उवाच:
पर्यष्वजत दाशार्हः पुनः पुनररिन्दमम् ||
१० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तथैव सत्यभामापि द्रौपदीं परिषस्वजे |
११ क
वैशम्पाय़न उवाच:
पाण्डवानां प्रिय़ां भार्यां कृष्णस्य महिषी प्रिय़ा ||
११ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
ततस्ते पाण्डवाः सर्वे सभार्याः सपुरोहिताः |
१२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
आनर्चुः पुण्डरीकाक्षं परिवव्रुश्च सर्वशः ||
१२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
कृष्णस्तु पार्थेन समेत्य विद्वा; न्धनञ्जय़ेनासुरतर्जनेन |
१३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
वभौ यथा भूतपतिर्महात्मा; समेत्य साक्षाद्भगवान्गुहेन ||
१३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
ततः समस्तानि किरीटमाली; वनेषु वृत्तानि गदाग्रजाय़ |
१४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
उक्त्वा यथावत्पुनरन्वपृच्छ; त्कथं सुभद्रा च तथाभिमन्युः ||
१४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
स पूजय़ित्वा मधुहा यथाव; त्पार्थांश्च कृष्णां च पुरोहितं च |
१५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
उवाच राजानमभिप्रशंस; न्युधिष्ठिरं तत्र सहोपविश्य ||
१५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
धर्मः परः पाण्डव राज्यलाभा; त्तस्यार्थमाहुस्तप एव राजन् |
१६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
सत्यार्जवाभ्यां चरता स्वधर्मं; जितस्तवाय़ं च परश्च लोकः ||
१६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
अधीतमग्रे चरता व्रतानि; सम्यग्धनुर्वेदमवाप्य कृत्स्नम् |
१७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
क्षात्रेण धर्मेण वसूनि लव्ध्वा; सर्वे ह्यवाप्ताः क्रतवः पुराणाः ||
१७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
न ग्राम्यधर्मेषु रतिस्तवास्ति; कामान्न किञ्चित्कुरुषे नरेन्द्र |
१८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
न चार्थलोभात्प्रजहासि धर्मं; तस्मात्स्वभावादसि धर्मराजः ||
१८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
दानं च सत्यं च तपश्च राज; ञ्श्रद्धा च शान्तिश्च धृतिः क्षमा च |
१९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अवाप्य राष्ट्राणि वसूनि भोगा; नेषा परा पार्थ सदा रतिस्ते ||
१९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
यदा जनौघः कुरुजाङ्गलानां; कृष्णां सभाय़ामवशामपश्यत् |
२० क
वैशम्पाय़न उवाच:
अपेतधर्मव्यवहारवृत्तं; सहेत तत्पाण्डव कस्त्वदन्यः ||
२० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
असंशय़ं सर्वसमृद्धकामः; क्षिप्रं प्रजाः पालय़ितासि सम्यक् |
२१ क
वैशम्पाय़न उवाच:
इमे वय़ं निग्रहणे कुरूणां; यदि प्रतिज्ञा भवतः समाप्ता ||
२१ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
धौम्यं च कृष्णां च युधिष्ठिरं च; यमौ च भीमं च दशार्हसिंहः |
२२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
उवाच दिष्ट्या भवतां शिवेन; प्राप्तः किरीटी मुदितः कृतास्त्रः ||
२२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
प्रोवाच कृष्णामपि याज्ञसेनीं; दशार्हभर्ता सहितः सुहृद्भिः |
२३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
कृष्णे धनुर्वेदरतिप्रधानाः; सत्यव्रतास्ते शिशवः सुशीलाः |
२३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
सद्भिः सदैवाचरितं समाधिं; चरन्ति पुत्रास्तव याज्ञसेनि ||
२३ ग
वैशम्पाय़न उवाच:
राज्येन राष्ट्रैश्च निमन्त्र्यमाणाः; पित्रा च कृष्णे तव सोदरैश्च |
२४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
न यज्ञसेनस्य न मातुलानां; गृहेषु वाला रतिमाप्नुवन्ति ||
२४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
आनर्तमेवाभिमुखाः शिवेन; गत्वा धनुर्वेदरतिप्रधानाः |
२५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
तवात्मजा वृष्णिपुरं प्रविश्य; न दैवतेभ्यः स्पृहय़न्ति कृष्णे ||
२५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
यथा त्वमेवार्हसि तेषु वृत्तिं; प्रय़ोक्तुमार्या च यथैव कुन्ती |
२६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
तेष्वप्रमादेन सदा करोति; तथा च भूय़श्च तथा सुभद्रा ||
२६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
यथानिरुद्धस्य यथाभिमन्यो; र्यथा सुनीथस्य यथैव भानोः |
२७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
तथा विनेता च गतिश्च कृष्णे; तवात्मजानामपि रौक्मिणेय़ः ||
२७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
गदासिचर्मग्रहणेषु शूरा; नस्त्रेषु शिक्षासु रथाश्वय़ाने |
२८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
सम्यग्विनेता विनय़त्यतन्द्री; स्तांश्चाभिमन्युः सततं कुमारः ||
२८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
स चापि सम्यक्प्रणिधाय़ शिक्षा; मस्त्राणि चैषां गुरुवत्प्रदाय़ |
२९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
तवात्मजानां च तथाभिमन्योः; पराक्रमैस्तुष्यति रौक्मिणेय़ः ||
२९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
यदा विहारं प्रसमीक्षमाणाः; प्रय़ान्ति पुत्रास्तव याज्ञसेनि |
३० क
वैशम्पाय़न उवाच:
एकैकमेषामनुय़ान्ति तत्र; रथाश्च यानानि च दन्तिनश्च ||
३० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
अथाव्रवीद्धर्मराजं तु कृष्णो; दशार्हय़ोधाः कुकुरान्धकाश्च |
३१ क
वैशम्पाय़न उवाच:
एते निदेशं तव पालय़न्ति; तिष्ठन्ति यत्रेच्छसि तत्र राजन् ||
३१ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
आवर्ततां कार्मुकवेगवाता; हलाय़ुधप्रग्रहणा मधूनाम् |
३२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
सेना तवार्थेषु नरेन्द्र यत्ता; ससादिपत्त्यश्वरथा सनागा ||
३२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
प्रस्थाप्यतां पाण्डव धार्तराष्ट्रः; सुय़ोधनः पापकृतां वरिष्ठः |
३३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
स सानुवन्धः ससुहृद्गणश्च; सौभस्य सौभाधिपतेश्च मार्गम् ||
३३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
कामं तथा तिष्ठ नरेन्द्र तस्मि; न्यथा कृतस्ते समय़ः सभाय़ाम् |
३४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
दाशार्हय़ोधैस्तु ससादिय़ोधं; प्रतीक्षतां नागपुरं भवन्तम् ||
३४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
व्यपेतमन्युर्व्यपनीतपाप्मा; विहृत्य यत्रेच्छसि तत्र कामम् |
३५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
ततः समृद्धं प्रथमं विशोकः; प्रपत्स्यसे नागपुरं सराष्ट्रम् ||
३५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
ततस्तदाज्ञाय़ मतं महात्मा; यथावदुक्तं पुरुषोत्तमेन |
३६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
प्रशस्य विप्रेक्ष्य च धर्मराजः; कृताञ्जलिः केशवमित्युवाच ||
३६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
असंशय़ं केशव पाण्डवानां; भवान्गतिस्त्वच्छरणा हि पार्थाः |
३७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
कालोदय़े तच्च ततश्च भूय़ः; कर्ता भवान्कर्म न संशय़ोऽस्ति ||
३७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
यथाप्रतिज्ञं विहृतश्च कालः; सर्वाः समा द्वादश निर्जनेषु |
३८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अज्ञातचर्यां विधिवत्समाप्य; भवद्गताः केशव पाण्डवेय़ाः ||
३८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तथा वदति वार्ष्णेय़े धर्मराजे च भारत |
३९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अथ पश्चात्तपोवृद्धो वहुवर्षसहस्रधृक् |
३९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
प्रत्यदृष्यत धर्मात्मा मार्कण्डेय़ो महातपाः ||
३९ ग
वैशम्पाय़न उवाच:
तमागतमृषिं वृद्धं वहुवर्षसहस्रिणम् |
४० क
वैशम्पाय़न उवाच:
आनर्चुर्व्राह्मणाः सर्वे कृष्णश्च सह पाण्डवैः ||
४० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तमर्चितं सुविष्वस्तमासीनमृषिसत्तमम् |
४१ क
वैशम्पाय़न उवाच:
व्राह्मणानां मतेनाह पाण्डवानां च केशवः ||
४१ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
शुश्रूषवः पाण्डवास्ते व्राह्मणाश्च समागताः |
४२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
द्रौपदी सत्यभामा च तथाहं परमं वचः ||
४२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
पुरावृत्ताः कथाः पुण्याः सदाचाराः सनातनाः |
४३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
राज्ञां स्त्रीणामृषीणां च मार्कण्डेय़ विचक्ष्व नः ||
४३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तेषु तत्रोपविष्टेषु देवर्षिरपि नारदः |
४४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
आजगाम विशुद्धात्मा पाण्डवानवलोककः ||
४४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तमप्यथ महात्मानं सर्वे तु पुरुषर्षभाः |
४५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
पाद्यार्घ्याभ्यां यथान्याय़मुपतस्थुर्मनीषिणम् ||
४५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
नारदस्त्वथ देवर्षिर्ज्ञात्वा तांस्तु कृतक्षणान् |
४६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
मार्कण्डेय़स्य वदतस्तां कथामन्वमोदत ||
४६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
उवाच चैनं कालज्ञः स्मय़न्निव स नारदः |
४७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
व्रह्मर्षे कथ्यतां यत्ते पाण्डवेषु विवक्षितम् ||
४७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
एवमुक्तः प्रत्युवाच मार्कण्डेय़ो महातपाः |
४८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
क्षणं कुरुध्वं विपुलमाख्यातव्यं भविष्यति ||
४८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
एवमुक्ताः क्षणं चक्रुः पाण्डवाः सह तैर्द्विजैः |
४९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
मध्यन्दिने यथादित्यं प्रेक्षन्तस्तं महामुनिम् ||
४९ ख