भीष्म उवाच:
हन्त वक्ष्यामि ते पार्थ ध्यानय़ोगं चतुर्विधम् |
१ क
भीष्म उवाच:
यं ज्ञात्वा शाश्वतीं सिद्धिं गच्छन्ति परमर्षय़ः ||
१ ख
भीष्म उवाच:
यथा स्वनुष्ठितं ध्यानं तथा कुर्वन्ति योगिनः |
२ क
भीष्म उवाच:
महर्षय़ो ज्ञानतृप्ता निर्वाणगतमानसाः ||
२ ख
भीष्म उवाच:
नावर्तन्ते पुनः पार्थ मुक्ताः संसारदोषतः |
३ क
भीष्म उवाच:
जन्मदोषपरिक्षीणाः स्वभावे पर्यवस्थिताः ||
३ ख
भीष्म उवाच:
निर्द्वन्द्वा नित्यसत्त्वस्था विमुक्ता नित्यमाश्रिताः |
४ क
भीष्म उवाच:
असङ्गीन्यविवादीनि मनःशान्तिकराणि च ||
४ ख
भीष्म उवाच:
तत्र स्वाध्याय़संश्लिष्टमेकाग्रं धारय़ेन्मनः |
५ क
भीष्म उवाच:
पिण्डीकृत्येन्द्रिय़ग्राममासीनः काष्ठवन्मुनिः ||
५ ख
भीष्म उवाच:
शव्दं न विन्देच्छ्रोत्रेण स्पर्शं त्वचा न वेदय़ेत् |
६ क
भीष्म उवाच:
रूपं न चक्षुषा विद्याज्जिह्वय़ा न रसांस्तथा ||
६ ख
भीष्म उवाच:
घ्रेय़ाण्यपि च सर्वाणि जह्याद्ध्यानेन योगवित् |
७ क
भीष्म उवाच:
पञ्चवर्गप्रमाथीनि नेच्छेच्चैतानि वीर्यवान् ||
७ ख
भीष्म उवाच:
ततो मनसि संसज्य पञ्चवर्गं विचक्षणः |
८ क
भीष्म उवाच:
समादध्यान्मनो भ्रान्तमिन्द्रिय़ैः सह पञ्चभिः ||
८ ख
भीष्म उवाच:
विसञ्चारि निरालम्वं पञ्चद्वारं चलाचलम् |
९ क
भीष्म उवाच:
पूर्वे ध्यानपथे धीरः समादध्यान्मनोऽन्तरम् ||
९ ख
भीष्म उवाच:
इन्द्रिय़ाणि मनश्चैव यदा पिण्डीकरोत्ययम् |
१० क
भीष्म उवाच:
एष ध्यानपथः पूर्वो मय़ा समनुवर्णितः ||
१० ख
भीष्म उवाच:
तस्य तत्पूर्वसंरुद्धं मनःषष्ठमनन्तरम् |
११ क
भीष्म उवाच:
स्फुरिष्यति समुद्भ्रान्तं विद्युदम्वुधरे यथा ||
११ ख
भीष्म उवाच:
जलविन्दुर्यथा लोलः पर्णस्थः सर्वतश्चलः |
१२ क
भीष्म उवाच:
एवमेवास्य तच्चित्तं भवति ध्यानवर्त्मनि ||
१२ ख
भीष्म उवाच:
समाहितं क्षणं किञ्चिद्ध्यानवर्त्मनि तिष्ठति |
१३ क
भीष्म उवाच:
पुनर्वाय़ुपथं भ्रान्तं मनो भवति वाय़ुवत् ||
१३ ख
भीष्म उवाच:
अनिर्वेदो गतक्लेशो गततन्द्रीरमत्सरः |
१४ क
भीष्म उवाच:
समादध्यात्पुनश्चेतो ध्यानेन ध्यानय़ोगवित् ||
१४ ख
भीष्म उवाच:
विचारश्च वितर्कश्च विवेकश्चोपजाय़ते |
१५ क
भीष्म उवाच:
मुनेः समादधानस्य प्रथमं ध्यानमादितः ||
१५ ख
भीष्म उवाच:
मनसा क्लिश्यमानस्तु समाधानं च कारय़ेत् |
१६ क
भीष्म उवाच:
न निर्वेदं मुनिर्गच्छेत्कुर्यादेवात्मनो हितम् ||
१६ ख
भीष्म उवाच:
पांसुभस्मकरीषाणां यथा वै राशय़श्चिताः |
१७ क
भीष्म उवाच:
सहसा वारिणा सिक्ता न यान्ति परिभावनाम् ||
१७ ख
भीष्म उवाच:
किञ्चित्स्निग्धं यथा च स्याच्छुष्कचूर्णमभावितम् |
१८ क
भीष्म उवाच:
क्रमशस्तु शनैर्गच्छेत्सर्वं तत्परिभावनम् ||
१८ ख
भीष्म उवाच:
एवमेवेन्द्रिय़ग्रामं शनैः सम्परिभावय़ेत् |
१९ क
भीष्म उवाच:
संहरेत्क्रमशश्चैव स सम्यक्प्रशमिष्यति ||
१९ ख
भीष्म उवाच:
स्वय़मेव मनश्चैव पञ्चवर्गश्च भारत |
२० क
भीष्म उवाच:
पूर्वं ध्यानपथं प्राप्य नित्ययोगेन शाम्यति ||
२० ख
भीष्म उवाच:
न तत्पुरुषकारेण न च दैवेन केनचित् |
२१ क
भीष्म उवाच:
सुखमेष्यति तत्तस्य यदेवं संय़तात्मनः ||
२१ ख
भीष्म उवाच:
सुखेन तेन संय़ुक्तो रंस्यते ध्यानकर्मणि |
२२ क
भीष्म उवाच:
गच्छन्ति योगिनो ह्येवं निर्वाणं तन्निरामय़म् ||
२२ ख