धृतराष्ट्र उवाच:
प्राप्तानाहुः सञ्जय़ पाण्डुपुत्रा; नुपप्लव्ये तान्विजानीहि गत्वा |
१ क
धृतराष्ट्र उवाच:
अजातशत्रुं च सभाजय़ेथा; दिष्ट्यानघ ग्राममुपस्थितस्त्वम् ||
१ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
सर्वान्वदेः सञ्जय़ स्वस्तिमन्तः; कृच्छ्रं वासमतदर्हा निरुष्य |
२ क
धृतराष्ट्र उवाच:
तेषां शान्तिर्विद्यतेऽस्मासु शीघ्रं; मिथ्योपेतानामुपकारिणां सताम् ||
२ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
नाहं क्वचित्सञ्जय़ पाण्डवानां; मिथ्यावृत्तिं काञ्चन जात्वपश्यम् |
३ क
धृतराष्ट्र उवाच:
सर्वां श्रिय़ं ह्यात्मवीर्येण लव्ध्वा; पर्याकार्षुः पाण्डवा मह्यमेव ||
३ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
दोषं ह्येषां नाधिगच्छे परिक्ष; न्नित्यं कञ्चिद्येन गर्हेय़ पार्थान् |
४ क
धृतराष्ट्र उवाच:
धर्मार्थाभ्यां कर्म कुर्वन्ति नित्यं; सुखप्रिय़ा नानुरुध्यन्ति कामान् ||
४ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
घर्मं शीतं क्षुत्पिपासे तथैव; निद्रां तन्द्रीं क्रोधहर्षौ प्रमादम् |
५ क
धृतराष्ट्र उवाच:
धृत्या चैव प्रज्ञय़ा चाभिभूय़; धर्मार्थय़ोगान्प्रय़तन्ति पार्थाः ||
५ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
त्यजन्ति मित्रेषु धनानि काले; न संवासाज्जीर्यति मैत्रमेषाम् |
६ क
धृतराष्ट्र उवाच:
यथार्हमानार्थकरा हि पार्था; स्तेषां द्वेष्टा नास्त्याजमीढस्य पक्षे ||
६ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
अन्यत्र पापाद्विषमान्मन्दवुद्धे; र्दुर्योधनात्क्षुद्रतराच्च कर्णात् |
७ क
धृतराष्ट्र उवाच:
तेषां हीमे हीनसुखप्रिय़ाणां; महात्मनां सञ्जनय़न्ति तेजः ||
७ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
उत्थानवीर्यः सुखमेधमानो; दुर्योधनः सुकृतं मन्यते तत् |
८ क
धृतराष्ट्र उवाच:
तेषां भागं यच्च मन्येत वालः; शक्यं हर्तुं जीवतां पाण्डवानाम् ||
८ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
यस्यार्जुनः पदवीं केशवश्च; वृकोदरः सात्यकोऽजातशत्रोः |
९ क
धृतराष्ट्र उवाच:
माद्रीपुत्रौ सृञ्जय़ाश्चापि सर्वे; पुरा युद्धात्साधु तस्य प्रदानम् ||
९ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
स ह्येवैकः पृथिवीं सव्यसाची; गाण्डीवधन्वा प्रणुदेद्रथस्थः |
१० क
धृतराष्ट्र उवाच:
तथा विष्णुः केशवोऽप्यप्रधृष्यो; लोकत्रय़स्याधिपतिर्महात्मा ||
१० ख
धृतराष्ट्र उवाच:
तिष्ठेत कस्तस्य मर्त्यः पुरस्ता; द्यः सर्वदेवेषु वरेण्य ईड्यः |
११ क
धृतराष्ट्र उवाच:
पर्जन्यघोषान्प्रवपञ्शरौघा; न्पतङ्गसङ्घानिव शीघ्रवेगान् ||
११ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
दिशं ह्युदीचीमपि चोत्तरान्कुरू; न्गाण्डीवधन्वैकरथो जिगाय़ |
१२ क
धृतराष्ट्र उवाच:
धनं चैषामाहरत्सव्यसाची; सेनानुगान्वलिदांश्चैव चक्रे ||
१२ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
यश्चैव देवान्खाण्डवे सव्यसाची; गाण्डीवधन्वा प्रजिगाय़ सेन्द्रान् |
१३ क
धृतराष्ट्र उवाच:
उपाहरत्फल्गुनो जातवेदसे; यशो मानं वर्धय़न्पाण्डवानाम् ||
१३ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
गदाभृतां नाद्य समोऽस्ति भीमा; द्धस्त्यारोहो नास्ति समश्च तस्य |
१४ क
धृतराष्ट्र उवाच:
रथेऽर्जुनादाहुरहीनमेनं; वाह्वोर्वले चाय़ुतनागवीर्यम् ||
१४ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
सुशिक्षितः कृतवैरस्तरस्वी; दहेत्क्रुद्धस्तरसा धार्तराष्ट्रान् |
१५ क
धृतराष्ट्र उवाच:
सदात्यमर्षी वलवान्न शक्यो; युद्धे जेतुं वासवेनापि साक्षात् ||
१५ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
सुचेतसौ वलिनौ शीघ्रहस्तौ; सुशिक्षितौ भ्रातरौ फल्गुनेन |
१६ क
धृतराष्ट्र उवाच:
श्येनौ यथा पक्षिपूगान्रुजन्तौ; माद्रीपुत्रौ नेह कुरून्विशेताम् ||
१६ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
तेषां मध्ये वर्तमानस्तरस्वी; धृष्टद्युम्नः पाण्डवानामिहैकः |
१७ क
धृतराष्ट्र उवाच:
सहामात्यः सोमकानां प्रवर्हः; सन्त्यक्तात्मा पाण्डवानां जय़ाय़ ||
१७ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
सहोषितश्चरितार्थो वय़ःस्थः; शाल्वेय़ानामधिपो वै विराटः |
१८ क
धृतराष्ट्र उवाच:
सह पुत्रैः पाण्डवार्थे च शश्व; द्युधिष्ठिरं भक्त इति श्रुतं मे ||
१८ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
अवरुद्धा वलिनः केकय़ेभ्यो; महेष्वासा भ्रातरः पञ्च सन्ति |
१९ क
धृतराष्ट्र उवाच:
केकय़ेभ्यो राज्यमाकाङ्क्षमाणा; युद्धार्थिनश्चानुवसन्ति पार्थान् ||
१९ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
सर्वे च वीराः पृथिवीपतीनां; समानीताः पाण्डवार्थे निविष्टाः |
२० क
धृतराष्ट्र उवाच:
शूरानहं भक्तिमतः शृणोमि; प्रीत्या युक्तान्संश्रितान्धर्मराजम् ||
२० ख
धृतराष्ट्र उवाच:
गिर्याश्रय़ा दुर्गनिवासिनश्च; योधाः पृथिव्यां कुलजा विशुद्धाः |
२१ क
धृतराष्ट्र उवाच:
म्लेच्छाश्च नानाय़ुधवीर्यवन्तः; समागताः पाण्डवार्थे निविष्टाः ||
२१ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
पाण्ड्यश्च राजामित इन्द्रकल्पो; युधि प्रवीरैर्वहुभिः समेतः |
२२ क
धृतराष्ट्र उवाच:
समागतः पाण्डवार्थे महात्मा; लोकप्रवीरोऽप्रतिवीर्यतेजाः ||
२२ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
अस्त्रं द्रोणादर्जुनाद्वासुदेवा; त्कृपाद्भीष्माद्येन कृतं शृणोमि |
२३ क
धृतराष्ट्र उवाच:
यं तं कार्ष्णिप्रतिमं प्राहुरेकं; स सात्यकिः पाण्डवार्थे निविष्टः ||
२३ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
अपाश्रिताश्चेदिकरूषकाश्च; सर्वोत्साहैर्भूमिपालैः समेताः |
२४ क
धृतराष्ट्र उवाच:
तेषां मध्ये सूर्यमिवातपन्तं; श्रिय़ा वृतं चेदिपतिं ज्वलन्तम् ||
२४ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
अस्तम्भनीय़ं युधि मन्यमानं; ज्याकर्षतां श्रेष्ठतमं पृथिव्याम् |
२५ क
धृतराष्ट्र उवाच:
सर्वोत्साहं क्षत्रिय़ाणां निहत्य; प्रसह्य कृष्णस्तरसा ममर्द ||
२५ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
यशोमानौ वर्धय़न्यादवानां; पुराभिनच्छिशुपालं समीके |
२६ क
धृतराष्ट्र उवाच:
यस्य सर्वे वर्धय़न्ति स्म मानं; करूषराजप्रमुखा नरेन्द्राः ||
२६ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
तमसह्यं केशवं तत्र मत्वा; सुग्रीवय़ुक्तेन रथेन कृष्णम् |
२७ क
धृतराष्ट्र उवाच:
सम्प्राद्रवंश्चेदिपतिं विहाय़; सिंहं दृष्ट्वा क्षुद्रमृगा इवान्ये ||
२७ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
यस्तं प्रतीपस्तरसा प्रत्युदीय़ा; दाशंसमानो द्वैरथे वासुदेवम् |
२८ क
धृतराष्ट्र उवाच:
सोऽशेत कृष्णेन हतः परासु; र्वातेनेवोन्मथितः कर्णिकारः ||
२८ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
पराक्रमं मे यदवेदय़न्त; तेषामर्थे सञ्जय़ केशवस्य |
२९ क
धृतराष्ट्र उवाच:
अनुस्मरंस्तस्य कर्माणि विष्णो; र्गावल्गणे नाधिगच्छामि शान्तिम् ||
२९ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
न जातु ताञ्शत्रुरन्यः सहेत; येषां स स्यादग्रणीर्वृष्णिसिंहः |
३० क
धृतराष्ट्र उवाच:
प्रवेपते मे हृदय़ं भय़ेन; श्रुत्वा कृष्णावेकरथे समेतौ ||
३० ख
धृतराष्ट्र उवाच:
नो चेद्गच्छेत्सङ्गरं मन्दवुद्धि; स्ताभ्यां सुतो मे विपरीतचेताः |
३१ क
धृतराष्ट्र उवाच:
नो चेत्कुरून्सञ्जय़ निर्दहेता; मिन्द्राविष्णू दैत्यसेनां यथैव |
३१ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
मतो हि मे शक्रसमो धनञ्जय़ः; सनातनो वृष्णिवीरश्च विष्णुः ||
३१ ग
धृतराष्ट्र उवाच:
धर्मारामो ह्रीनिषेधस्तरस्वी; कुन्तीपुत्रः पाण्डवोऽजातशत्रुः |
३२ क
धृतराष्ट्र उवाच:
दुर्योधनेन निकृतो मनस्वी; नो चेत्क्रुद्धः प्रदहेद्धार्तराष्ट्रान् ||
३२ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
नाहं तथा ह्यर्जुनाद्वासुदेवा; द्भीमाद्वापि यमय़ोर्वा विभेमि |
३३ क
धृतराष्ट्र उवाच:
यथा राज्ञः क्रोधदीप्तस्य सूत; मन्योरहं भीततरः सदैव ||
३३ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
अलं तपोव्रह्मचर्येण युक्तः; सङ्कल्पोऽय़ं मानसस्तस्य सिध्येत् |
३४ क
धृतराष्ट्र उवाच:
तस्य क्रोधं सञ्जय़ाहं समीके; स्थाने जानन्भृशमस्म्यद्य भीतः ||
३४ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
स गच्छ शीघ्रं प्रहितो रथेन; पाञ्चालराजस्य चमूं परेत्य |
३५ क
धृतराष्ट्र उवाच:
अजातशत्रुं कुशलं स्म पृच्छेः; पुनः पुनः प्रीतिय़ुक्तं वदेस्त्वम् ||
३५ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
जनार्दनं चापि समेत्य तात; महामात्रं वीर्यवतामुदारम् |
३६ क
धृतराष्ट्र उवाच:
अनामय़ं मद्वचनेन पृच्छे; र्धृतराष्ट्रः पाण्डवैः शान्तिमीप्सुः ||
३६ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
न तस्य किञ्चिद्वचनं न कुर्या; त्कुन्तीपुत्रो वासुदेवस्य सूत |
३७ क
धृतराष्ट्र उवाच:
प्रिय़श्चैषामात्मसमश्च कृष्णो; विद्वांश्चैषां कर्मणि नित्ययुक्तः ||
३७ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
समानीय़ पाण्डवान्सृञ्जय़ांश्च; जनार्दनं युय़ुधानं विराटम् |
३८ क
धृतराष्ट्र उवाच:
अनामय़ं मद्वचनेन पृच्छेः; सर्वांस्तथा द्रौपदेय़ांश्च पञ्च ||
३८ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
यद्यत्तत्र प्राप्तकालं परेभ्य; स्त्वं मन्येथा भारतानां हितं च |
३९ क
धृतराष्ट्र उवाच:
तत्तद्भाषेथाः सञ्जय़ राजमध्ये; न मूर्छय़ेद्यन्न भवेच्च युद्धम् ||
३९ ख