भीष्म उवाच:
सत्येषुरृषभो राहुः कपिलाश्वो विरूपकः |
५१ क
भीष्म उवाच:
वाणः कार्तस्वरो वह्निर्विश्वदंष्ट्रोऽथ नैरृतः ||
५१ ख
भीष्म उवाच:
रित्थाहुत्थौ वीरताम्रौ वराहाश्वो रुचिः प्रभुः |
५२ क
भीष्म उवाच:
विश्वजित्प्रतिशौरिश्च वृषाण्डो विष्करो मधुः ||
५२ ख
भीष्म उवाच:
हिरण्यकशिपुश्चैव कैटभश्चैव दानवः |
५३ क
भीष्म उवाच:
दैत्याश्च कालखञ्जाश्च सर्वे ते नैरृतैः सह ||
५३ ख
भीष्म उवाच:
एते चान्ये च वहवः पूर्वे पूर्वतराश्च ये |
५४ क
भीष्म उवाच:
दैत्येन्द्रा दानवेन्द्राश्च यांश्चान्याननुशुश्रुम ||
५४ ख
भीष्म उवाच:
वहवः पूर्वदैत्येन्द्राः सन्त्यज्य पृथिवीं गताः |
५५ क
भीष्म उवाच:
कालेनाभ्याहताः सर्वे कालो हि वलवत्तरः ||
५५ ख
भीष्म उवाच:
सर्वैः क्रतुशतैरिष्टं न त्वमेकः शतक्रतुः |
५६ क
भीष्म उवाच:
सर्वे धर्मपराश्चासन्सर्वे सततसत्रिणः ||
५६ ख
भीष्म उवाच:
अन्तरिक्षचराः सर्वे सर्वेऽभिमुखय़ोधिनः |
५७ क
भीष्म उवाच:
सर्वे संहननोपेताः सर्वे परिघवाहवः ||
५७ ख
भीष्म उवाच:
सर्वे माय़ाशतधराः सर्वे ते कामचारिणः |
५८ क
भीष्म उवाच:
सर्वे समरमासाद्य न श्रूय़न्ते पराजिताः ||
५८ ख
भीष्म उवाच:
सर्वे सत्यव्रतपराः सर्वे कामविहारिणः |
५९ क
भीष्म उवाच:
सर्वे वेदव्रतपराः सर्वे चासन्वहुश्रुताः ||
५९ ख
भीष्म उवाच:
सर्वे संहतमैश्वर्यमीश्वराः प्रतिपेदिरे |
६० क
भीष्म उवाच:
न चैश्वर्यमदस्तेषां भूतपूर्वो महात्मनाम् ||
६० ख
भीष्म उवाच:
सर्वे यथार्थदातारः सर्वे विगतमत्सराः |
६१ क
भीष्म उवाच:
सर्वे सर्वेषु भूतेषु यथावत्प्रतिपेदिरे ||
६१ ख
भीष्म उवाच:
सर्वे दाक्षाय़णीपुत्राः प्राजापत्या महावलाः |
६२ क
भीष्म उवाच:
ज्वलन्तः प्रतपन्तश्च कालेन प्रतिसंहृताः ||
६२ ख
भीष्म उवाच:
त्वं चैवेमां यदा भुक्त्वा पृथिवीं त्यक्ष्यसे पुनः |
६३ क
भीष्म उवाच:
न शक्ष्यसि तदा शक्र निय़न्तुं शोकमात्मनः ||
६३ ख
भीष्म उवाच:
मुञ्चेच्छां कामभोगेषु मुञ्चेमं श्रीभवं मदम् |
६४ क
भीष्म उवाच:
एवं स्वराज्यनाशे त्वं शोकं सम्प्रसहिष्यसि ||
६४ ख
भीष्म उवाच:
शोककाले शुचो मा त्वं हर्षकाले च मा हृषः |
६५ क
भीष्म उवाच:
अतीतानागते हित्वा प्रत्युत्पन्नेन वर्तय़ ||
६५ ख
भीष्म उवाच:
मां चेदभ्यागतः कालः सदाय़ुक्तमतन्द्रितम् |
६६ क
भीष्म उवाच:
क्षमस्व नचिरादिन्द्र त्वामप्युपगमिष्यति ||
६६ ख
भीष्म उवाच:
त्रासय़न्निव देवेन्द्र वाग्भिस्तक्षसि मामिह |
६७ क
भीष्म उवाच:
संय़ते मय़ि नूनं त्वमात्मानं वहु मन्यसे ||
६७ ख
भीष्म उवाच:
कालः प्रथममाय़ान्मां पश्चात्त्वामनुधावति |
६८ क
भीष्म उवाच:
तेन गर्जसि देवेन्द्र पूर्वं कालहते मय़ि ||
६८ ख
भीष्म उवाच:
को हि स्थातुमलं लोके क्रुद्धस्य मम संय़ुगे |
६९ क
भीष्म उवाच:
कालस्तु वलवान्प्राप्तस्तेन तिष्ठसि वासव ||
६९ ख
भीष्म उवाच:
यत्तद्वर्षसहस्रान्तं पूर्णं भवितुमर्हति |
७० क
भीष्म उवाच:
यथा मे सर्वगात्राणि नस्वस्थानि हतौजसः ||
७० ख
भीष्म उवाच:
अहमैन्द्रच्च्युतः स्थानात्त्वमिन्द्रः प्रकृतो दिवि |
७१ क
भीष्म उवाच:
सुचित्रे जीवलोकेऽस्मिन्नुपास्यः कालपर्ययात् ||
७१ ख
भीष्म उवाच:
किं हि कृत्वा त्वमिन्द्रोऽद्य किं हि कृत्वा च्युता वय़म् |
७२ क
भीष्म उवाच:
कालः कर्ता विकर्ता च सर्वमन्यदकारणम् ||
७२ ख
भीष्म उवाच:
नाशं विनाशमैश्वर्यं सुखदुःखे भवाभवौ |
७३ क
भीष्म उवाच:
विद्वान्प्राप्यैवमत्यर्थं न प्रहृष्येन्न च व्यथेत् ||
७३ ख
भीष्म उवाच:
त्वमेव हीन्द्र वेत्थास्मान्वेदाहं त्वां च वासव |
७४ क
भीष्म उवाच:
विकत्थसे मां किं वद्धं कालेन निरपत्रप ||
७४ ख
भीष्म उवाच:
त्वमेव हि पुरा वेत्थ यत्तदा पौरुषं मम |
७५ क
भीष्म उवाच:
समरेषु च विक्रान्तं पर्याप्तं तन्निदर्शनम् ||
७५ ख
भीष्म उवाच:
आदित्याश्चैव रुद्राश्च साध्याश्च वसुभिः सह |
७६ क
भीष्म उवाच:
मय़ा विनिर्जिताः सर्वे मरुतश्च शचीपते ||
७६ ख
भीष्म उवाच:
त्वमेव शक्र जानासि देवासुरसमागमे |
७७ क
भीष्म उवाच:
समेता विवुधा भग्नास्तरसा समरे मय़ा ||
७७ ख
भीष्म उवाच:
पर्वताश्चासकृत्क्षिप्ताः सवनाः सवनौकसः |
७८ क
भीष्म उवाच:
सटङ्कशिखरा घोराः समरे मूर्ध्नि ते मय़ा ||
७८ ख
भीष्म उवाच:
किं नु शक्यं मय़ा कर्तुं यत्कालो दुरतिक्रमः |
७९ क
भीष्म उवाच:
न हि त्वां नोत्सहे हन्तुं सवज्रमपि मुष्टिना ||
७९ ख
भीष्म उवाच:
न तु विक्रमकालोऽय़ं क्षमाकालोऽय़मागतः |
८० क
भीष्म उवाच:
तेन त्वा मर्षय़े शक्र दुर्मर्षणतरस्त्वय़ा ||
८० ख
भीष्म उवाच:
त्वं मा परिणते काले परीतं कालवह्निना |
८१ क
भीष्म उवाच:
निय़तं कालपाशेन वद्धं शक्र विकत्थसे ||
८१ ख
भीष्म उवाच:
अय़ं स पुरुषः श्यामो लोकस्य दुरतिक्रमः |
८२ क
भीष्म उवाच:
वद्ध्वा तिष्ठति मां रौद्रः पशुं रशनय़ा यथा ||
८२ ख
भीष्म उवाच:
लाभालाभौ सुखं दुःखं कामक्रोधौ भवाभवौ |
८३ क
भीष्म उवाच:
वधो वन्धः प्रमोक्षश्च सर्वं कालेन लभ्यते ||
८३ ख
भीष्म उवाच:
नाहं कर्ता न कर्ता त्वं कर्ता यस्तु सदा प्रभुः |
८४ क
भीष्म उवाच:
सोऽय़ं पचति कालो मां वृक्षे फलमिवागतम् ||
८४ ख
भीष्म उवाच:
यान्येव पुरुषः कुर्वन्सुखैः कालेन युज्यते |
८५ क
भीष्म उवाच:
पुनस्तान्येव कुर्वाणो दुःखैः कालेन युज्यते ||
८५ ख
भीष्म उवाच:
न च कालेन कालज्ञः स्पृष्टः शोचितुमर्हति |
८६ क
भीष्म उवाच:
तेन शक्र न शोचामि नास्ति शोके सहाय़ता ||
८६ ख
भीष्म उवाच:
यदा हि शोचतां शोको व्यसनं नापकर्षति |
८७ क
भीष्म उवाच:
सामर्थ्यं शोचतो नास्ति नाद्य शोचाम्यहं ततः ||
८७ ख
भीष्म उवाच:
एवमुक्तः सहस्राक्षो भगवान्पाकशासनः |
८८ क
भीष्म उवाच:
प्रतिसंहृत्य संरम्भमित्युवाच शतक्रतुः ||
८८ ख
भीष्म उवाच:
सवज्रमुद्यतं वाहुं दृष्ट्वा पाशांश्च वारुणान् |
८९ क
भीष्म उवाच:
कस्येह न व्यथेद्वुद्धिर्मृत्योरपि जिघांसतः ||
८९ ख
भीष्म उवाच:
सा ते न व्यथते वुद्धिरचला तत्त्वदर्शिनी |
९० क
भीष्म उवाच:
व्रुवन्न व्यथसे स त्वं वाक्यं सत्यपराक्रम ||
९० ख
भीष्म उवाच:
हो हि विश्वासमर्थेषु शरीरे वा शरीरभृत् |
९१ क
भीष्म उवाच:
कर्तुमुत्सहते लोके दृष्ट्वा सम्प्रस्थितं जगत् ||
९१ ख
भीष्म उवाच:
अहमप्येवमेवैनं लोकं जानाम्यशाश्वतम् |
९२ क
भीष्म उवाच:
कालाग्नावाहितं घोरे गुह्ये सततगेऽक्षरे ||
९२ ख
भीष्म उवाच:
न चात्र परिहारोऽस्ति कालस्पृष्टस्य कस्यचित् |
९३ क
भीष्म उवाच:
सूक्ष्माणां महतां चैव भूतानां परिपच्यताम् ||
९३ ख
भीष्म उवाच:
अनीशस्याप्रमत्तस्य भूतानि पचतः सदा |
९४ क
भीष्म उवाच:
अनिवृत्तस्य कालस्य क्षय़ं प्राप्तो न मुच्यते ||
९४ ख
भीष्म उवाच:
अप्रमत्तः प्रमत्तेषु कालो जागर्ति देहिषु |
९५ क
भीष्म उवाच:
प्रय़त्नेनाप्यतिक्रान्तो दृष्टपूर्वो न केनचित् ||
९५ ख
भीष्म उवाच:
पुराणः शाश्वतो धर्मः सर्वप्राणभृतां समः |
९६ क
भीष्म उवाच:
कालो न परिहार्यश्च न चास्यास्ति व्यतिक्रमः ||
९६ ख
भीष्म उवाच:
अहोरात्रांश्च मासांश्च क्षणान्काष्ठाः कला लवान् |
९७ क
भीष्म उवाच:
सम्पिण्डय़ति नः कालो वृद्धिं वार्धुषिको यथा ||
९७ ख
भीष्म उवाच:
इदमद्य करिष्यामि श्वः कर्तास्मीति वादिनम् |
९८ क
भीष्म उवाच:
कालो हरति सम्प्राप्तो नदीवेग इवोडुपम् ||
९८ ख
भीष्म उवाच:
इदानीं तावदेवासौ मय़ा दृष्टः कथं मृतः |
९९ क
भीष्म उवाच:
इति कालेन ह्रिय़तां प्रलापः श्रूय़ते नृणाम् ||
९९ ख
भीष्म उवाच:
नश्यन्त्यर्थास्तथा भोगाः स्थानमैश्वर्यमेव च |
१०० क
भीष्म उवाच:
अनित्यमध्रुवं सर्वं व्यवसाय़ो हि दुष्करः |
१०० ख