वैशम्पाय़न उवाच:
उपासीनेषु विप्रेषु पाण्डवेषु महात्मसु |
१ क
वैशम्पाय़न उवाच:
द्रौपदी सत्यभामा च विविशाते तदा समम् |
१ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
जाहस्यमाने सुप्रीते सुखं तत्र निषीदतुः ||
१ ग
वैशम्पाय़न उवाच:
चिरस्य दृष्ट्वा राजेन्द्र तेऽन्योन्यस्य प्रिय़ंवदे |
२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
कथय़ामासतुश्चित्राः कथाः कुरुय़दुक्षिताम् ||
२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
अथाव्रवीत्सत्यभामा कृष्णस्य महिषी प्रिय़ा |
३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
सात्राजिती याज्ञसेनीं रहसीदं सुमध्यमा ||
३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
केन द्रौपदि वृत्तेन पाण्डवानुपतिष्ठसि |
४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
लोकपालोपमान्वीरान्यूनः परमसंमतान् |
४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
कथं च वशगास्तुभ्यं न कुप्यन्ति च ते शुभे ||
४ ग
वैशम्पाय़न उवाच:
तव वश्या हि सततं पाण्डवाः प्रिय़दर्शने |
५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
मुखप्रेक्षाश्च ते सर्वे तत्त्वमेतद्व्रवीहि मे ||
५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
व्रतचर्या तपो वापि स्नानमन्त्रौषधानि वा |
६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
विद्यावीर्यं मूलवीर्यं जपहोमस्तथागदाः ||
६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
मम आचक्ष्व पाञ्चालि यशस्यं भगवेदनम् |
७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
येन कृष्णे भवेन्नित्यं मम कृष्णो वशानुगः ||
७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
एवमुक्त्वा सत्यभामा विरराम यशस्विनी |
८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
पतिव्रता महाभागा द्रौपदी प्रत्युवाच ताम् ||
८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
असत्स्त्रीणां समाचारं सत्ये मामनुपृच्छसि |
९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
असदाचरिते मार्गे कथं स्यादनुकीर्तनम् ||
९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
अनुप्रश्नः संशय़ो वा नैतत्त्वय़्युपपद्यते |
१० क
वैशम्पाय़न उवाच:
तथा ह्युपेता वुद्ध्या त्वं कृष्णस्य महिषी प्रिय़ा ||
१० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
यदैव भर्ता जानीय़ान्मन्त्रमूलपरां स्त्रिय़म् |
११ क
वैशम्पाय़न उवाच:
उद्विजेत तदैवास्याः सर्पाद्वेश्मगतादिव ||
११ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
उद्विग्नस्य कुतः शान्तिरशान्तस्य कुतः सुखम् |
१२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
न जातु वशगो भर्ता स्त्रिय़ाः स्यान्मन्त्रकारणात् ||
१२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
अमित्रप्रहितांश्चापि गदान्परमदारुणान् |
१३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
मूलप्रवादैर्हि विषं प्रय़च्छन्ति जिघांसवः ||
१३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
जिह्वय़ा यानि पुरुषस्त्वचा वाप्युपसेवते |
१४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
तत्र चूर्णानि दत्तानि हन्युः क्षिप्रमसंशय़म् ||
१४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
जलोदरसमाय़ुक्ताः श्वित्रिणः पलितास्तथा |
१५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अपुमांसः कृताः स्त्रीभिर्जडान्धवधिरास्तथा ||
१५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
पापानुगास्तु पापास्ताः पतीनुपसृजन्त्युत |
१६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
न जातु विप्रिय़ं भर्तुः स्त्रिय़ा कार्यं कथञ्चन ||
१६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
वर्ताम्यहं तु यां वृत्तिं पाण्डवेषु महात्मसु |
१७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
तां सर्वां शृणु मे सत्यां सत्यभामे यशस्विनि ||
१७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
अहङ्कारं विहाय़ाहं कामक्रोधौ च सर्वदा |
१८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
सदारान्पाण्डवान्नित्यं प्रय़तोपचराम्यहम् ||
१८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
प्रणय़ं प्रतिसङ्गृह्य निधाय़ात्मानमात्मनि |
१९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
शुश्रूषुर्निरभीमाना पतीनां चित्तरक्षिणी ||
१९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
दुर्व्याहृताच्छङ्कमाना दुःस्थिताद्दुरवेक्षितात् |
२० क
वैशम्पाय़न उवाच:
दुरासिताद्दुर्व्रजितादिङ्गिताध्यासितादपि ||
२० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
सूर्यवैश्वानरनिभान्सोमकल्पान्महारथान् |
२१ क
वैशम्पाय़न उवाच:
सेवे चक्षुर्हणः पार्थानुग्रतेजःप्रतापिनः ||
२१ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
देवो मनुष्यो गन्धर्वो युवा चापि स्वलङ्कृतः |
२२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
द्रव्यवानभिरूपो वा न मेऽन्यः पुरुषो मतः ||
२२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
नाभुक्तवति नास्नाते नासंविष्टे च भर्तरि |
२३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
न संविशामि नाश्नामि सदा कर्मकरेष्वपि ||
२३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
क्षेत्राद्वनाद्वा ग्रामाद्वा भर्तारं गृहमागतम् |
२४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
प्रत्युत्थाय़ाभिनन्दामि आसनेनोदकेन च ||
२४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
प्रमृष्टभाण्डा मृष्टान्ना काले भोजनदाय़िनी |
२५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
संय़ता गुप्तधान्या च सुसंमृष्टनिवेशना ||
२५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
अतिरस्कृतसम्भाषा दुःस्त्रिय़ो नानुसेवती |
२६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अनुकूलवती नित्यं भवाम्यनलसा सदा ||
२६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
अनर्मे चापि हसनं द्वारि स्थानमभीक्ष्णशः |
२७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अवस्करे चिरस्थानं निष्कुटेषु च वर्जय़े ||
२७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
अतिहासातिरोषौ च क्रोधस्थानं च वर्जय़े |
२८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
निरताहं सदा सत्ये भर्तॄणामुपसेवने |
२८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
सर्वथा भर्तृरहितं न ममेष्टं कथञ्चन ||
२८ ग
वैशम्पाय़न उवाच:
यदा प्रवसते भर्ता कुटुम्वार्थेन केनचित् |
२९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
सुमनोवर्णकापेता भवामि व्रतचारिणी ||
२९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
यच्च भर्ता न पिवति यच्च भर्ता न खादति |
३० क
वैशम्पाय़न उवाच:
यच्च नाश्नाति मे भर्ता सर्वं तद्वर्जय़ाम्यहम् ||
३० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
यथोपदेशं निय़ता वर्तमाना वराङ्गने |
३१ क
वैशम्पाय़न उवाच:
स्वलङ्कृता सुप्रय़ता भर्तुः प्रिय़हिते रता ||
३१ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
ये च धर्माः कुटुम्वेषु श्वश्र्वा मे कथिताः पुरा |
३२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
भिक्षावलिश्राद्धमिति स्थालीपाकाश्च पर्वसु |
३२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
मान्यानां मानसत्कारा ये चान्ये विदिता मय़ा ||
३२ ग
वैशम्पाय़न उवाच:
तान्सर्वाननुवर्तामि दिवारात्रमतन्द्रिता |
३३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
विनय़ान्निय़मांश्चापि सदा सर्वात्मना श्रिता ||
३३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
मृदून्सतः सत्यशीलान्सत्यधर्मानुपालिनः |
३४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
आशीविषानिव क्रुद्धान्पतीन्परिचराम्यहम् ||
३४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
पत्याश्रय़ो हि मे धर्मो मतः स्त्रीणां सनातनः |
३५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
स देवः सा गतिर्नान्या तस्य का विप्रिय़ं चरेत् ||
३५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
अहं पतीन्नातिशय़े नात्यश्ने नातिभूषय़े |
३६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
नापि परिवदे श्वश्रूं सर्वदा परिय़न्त्रिता ||
३६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
अवधानेन सुभगे नित्योत्थानतय़ैव च |
३७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
भर्तारो वशगा मह्यं गुरुशुश्रूषणेन च ||
३७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
नित्यमार्यामहं कुन्तीं वीरसूं सत्यवादिनीम् |
३८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
स्वय़ं परिचराम्येका स्नानाच्छादनभोजनैः ||
३८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
नैतामतिशय़े जातु वस्त्रभूषणभोजनैः |
३९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
नापि परिवदे चाहं तां पृथां पृथिवीसमाम् ||
३९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
अष्टावग्रे व्राह्मणानां सहस्राणि स्म नित्यदा |
४० क
वैशम्पाय़न उवाच:
भुञ्जते रुक्मपात्रीषु युधिष्ठिरनिवेशने ||
४० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
अष्टाशीतिसहस्राणि स्नातका गृहमेधिनः |
४१ क
वैशम्पाय़न उवाच:
त्रिंशद्दासीक एकैको यान्विभर्ति युधिष्ठिरः ||
४१ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
दशान्यानि सहस्राणि येषामन्नं सुसंस्कृतम् |
४२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
ह्रिय़ते रुक्मपात्रीभिर्यतीनामूर्ध्वरेतसाम् ||
४२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तान्सर्वानग्रहारेण व्राह्मणान्व्रह्मवादिनः |
४३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
यथार्हं पूजय़ामि स्म पानाच्छादनभोजनैः ||
४३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
शतं दासीसहस्राणि कौन्तेय़स्य महात्मनः |
४४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
कम्वुकेय़ूरधारिण्यो निष्ककण्ठ्यः स्वलङ्कृताः ||
४४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
महार्हमाल्याभरणाः सुवर्णाश्चन्दनोक्षिताः |
४५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
मणीन्हेम च विभ्रत्यो नृत्यगीतविशारदाः ||
४५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तासां नाम च रूपं च भोजनाच्छादनानि च |
४६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
सर्वासामेव वेदाहं कर्म चैव कृताकृतम् ||
४६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
शतं दासीसहस्राणि कुन्तीपुत्रस्य धीमतः |
४७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
पात्रीहस्ता दिवारात्रमतिथीन्भोजय़न्त्युत ||
४७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
शतमश्वसहस्राणि दश नागाय़ुतानि च |
४८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
युधिष्ठिरस्यानुय़ात्रमिन्द्रप्रस्थनिवासिनः ||
४८ ख