भीष्म उवाच:
केचित्पुरुषकारं तु प्राहुः कर्मविदो जनाः |
५० क
भीष्म उवाच:
दैवमित्यपरे विप्राः स्वभावं भूतचिन्तकाः ||
५० ख
भीष्म उवाच:
पौरुषं कर्म दैवं च फलवृत्तिस्वभावतः |
५१ क
भीष्म उवाच:
त्रय़ एतेऽपृथग्भूता नविवेकं तु केचन ||
५१ ख
भीष्म उवाच:
एवमेतच्च नैवं च यद्भूतं सृजते जगत् |
५२ क
भीष्म उवाच:
कर्मस्था विषमं व्रूय़ुः सत्त्वस्थाः समदर्शिनः ||
५२ ख
भीष्म उवाच:
तपो निःश्रेय़सं जन्तोस्तस्य मूलं दमः शमः |
५३ क
भीष्म उवाच:
तेन सर्वानवाप्नोति यान्कामान्मनसेच्छति ||
५३ ख
भीष्म उवाच:
तपसा तदवाप्नोति यद्भूतं सृजते जगत् |
५४ क
भीष्म उवाच:
स तद्भूतश्च सर्वेषां भूतानां भवति प्रभुः ||
५४ ख
भीष्म उवाच:
ऋषय़स्तपसा वेदानध्यैषन्त दिवानिशम् |
५५ क
भीष्म उवाच:
अनादिनिधना नित्या वागुत्सृष्टा स्वय़म्भुवा ||
५५ ख
भीष्म उवाच:
ऋषीणां नामधेय़ानि याश्च वेदेषु सृष्टय़ः |
५६ क
भीष्म उवाच:
शर्वर्यन्तेषु जातानां तान्येवैभ्यो ददाति सः ||
५६ ख
भीष्म उवाच:
नामभेदस्तपःकर्मय़ज्ञाख्या लोकसिद्धय़ः |
५७ क
भीष्म उवाच:
आत्मसिद्धिस्तु वेदेषु प्रोच्यते दशभिः क्रमैः ||
५७ ख
भीष्म उवाच:
यदुक्तं वेदवादेषु गहनं वेददृष्टिभिः |
५८ क
भीष्म उवाच:
तदन्तेषु यथाय़ुक्तं क्रमय़ोगेन लक्ष्यते ||
५८ ख
भीष्म उवाच:
कर्मजोऽय़ं पृथग्भावो द्वन्द्वय़ुक्तो विय़ोगिनः |
५९ क
भीष्म उवाच:
आत्मसिद्धिस्तु विज्ञाता जहाति प्राय़शो वलम् ||
५९ ख
भीष्म उवाच:
द्वे व्रह्मणी वेदितव्ये शव्दव्रह्म परं च यत् |
६० क
भीष्म उवाच:
शव्दव्रह्मणि निष्णातः परं व्रह्माधिगच्छति ||
६० ख
भीष्म उवाच:
आरम्भय़ज्ञाः क्षत्रस्य हविर्यज्ञा विशस्तथा |
६१ क
भीष्म उवाच:
परिचारय़ज्ञाः शूद्रास्तु तपोय़ज्ञा द्विजातय़ः ||
६१ ख
भीष्म उवाच:
त्रेताय़ुगे विधिस्त्वेषां यज्ञानां न कृते युगे |
६२ क
भीष्म उवाच:
द्वापरे विप्लवं यान्ति यज्ञाः कलिय़ुगे तथा ||
६२ ख
भीष्म उवाच:
अपृथग्धर्मिणो मर्त्या ऋक्सामानि यजूंषि च |
६३ क
भीष्म उवाच:
काम्यां पुष्टिं पृथग्दृष्ट्वा तपोभिस्तप एव च ||
६३ ख
भीष्म उवाच:
त्रेताय़ां तु समस्तास्ते प्रादुरासन्महावलाः |
६४ क
भीष्म उवाच:
संय़न्तारः स्थावराणां जङ्गमानां च सर्वशः ||
६४ ख
भीष्म उवाच:
त्रेताय़ां संहता ह्येते यज्ञा वर्णास्तथैव च |
६५ क
भीष्म उवाच:
संरोधादाय़ुषस्त्वेते व्यस्यन्ते द्वापरे युगे ||
६५ ख
भीष्म उवाच:
दृश्यन्ते नापि दृश्यन्ते वेदाः कलिय़ुगेऽखिलाः |
६६ क
भीष्म उवाच:
उत्सीदन्ते सय़ज्ञाश्च केवला धर्मसेतवः ||
६६ ख
भीष्म उवाच:
कृते युगे यस्तु धर्मो व्राह्मणेषु प्रदृश्यते |
६७ क
भीष्म उवाच:
आत्मवत्सु तपोवत्सु श्रुतवत्सु प्रतिष्ठितः ||
६७ ख
भीष्म उवाच:
अधर्मव्रतसंय़ोगं यथाधर्मं युगे युगे |
६८ क
भीष्म उवाच:
विक्रिय़न्ते स्वधर्मस्था वेदवादा यथाय़ुगम् ||
६८ ख
भीष्म उवाच:
यथा विश्वानि भूतानि वृष्ट्या भूय़ांसि प्रावृषि |
६९ क
भीष्म उवाच:
सृज्यन्ते जङ्गमस्थानि तथा धर्मा युगे युगे ||
६९ ख
भीष्म उवाच:
यथर्तुष्वृतुलिङ्गानि नानारूपाणि पर्यये |
७० क
भीष्म उवाच:
दृश्यन्ते तानि तान्येव तथा व्रह्माहरात्रिषु ||
७० ख
भीष्म उवाच:
विहितं कालनानात्वमनादिनिधनं तथा |
७१ क
भीष्म उवाच:
कीर्तितं यत्पुरस्तात्ते तत्सूते चात्ति च प्रजाः ||
७१ ख
भीष्म उवाच:
दधाति प्रभवे स्थानं भूतानां संय़मो यमः |
७२ क
भीष्म उवाच:
स्वभावेनैव वर्तन्ते द्वन्द्वय़ुक्तानि भूरिशः ||
७२ ख
भीष्म उवाच:
सर्गः कालः क्रिय़ा वेदाः कर्ता कार्यं क्रिय़ा फलम् |
७३ क
भीष्म उवाच:
प्रोक्तं ते पुत्र सर्वं वै यन्मां त्वं परिपृच्छसि ||
७३ ख
भीष्म उवाच:
प्रत्याहारं तु वक्ष्यामि शर्वर्यादौ गतेऽहनि |
७४ क
भीष्म उवाच:
यथेदं कुरुतेऽध्यात्मं सुसूक्ष्मं विश्वमीश्वरः ||
७४ ख
भीष्म उवाच:
दिवि सूर्यास्तथा सप्त दहन्ति शिखिनोऽर्चिषा |
७५ क
भीष्म उवाच:
सर्वमेतत्तदार्चिर्भिः पूर्णं जाज्वल्यते जगत् ||
७५ ख