व्यास उवाच:
भूतग्रामे निय़ुक्तं यत्तदेतत्कीर्तितं मय़ा |
१ क
व्यास उवाच:
व्राह्मणस्य तु यत्कृत्यं तत्ते वक्ष्यामि पृच्छते ||
१ ख
व्यास उवाच:
जातकर्मप्रभृत्यस्य कर्मणां दक्षिणावताम् |
२ क
व्यास उवाच:
क्रिय़ा स्यादा समावृत्तेराचार्ये वेदपारगे ||
२ ख
व्यास उवाच:
अधीत्य वेदानखिलान्गुरुशुश्रूषणे रतः |
३ क
व्यास उवाच:
गुरूणामनृणो भूत्वा समावर्तेत यज्ञवित् ||
३ ख
व्यास उवाच:
आचार्येणाभ्यनुज्ञातश्चतुर्णामेकमाश्रमम् |
४ क
व्यास उवाच:
आ विमोक्षाच्छरीरस्य सोऽनुतिष्ठेद्यथाविधि ||
४ ख
व्यास उवाच:
प्रजासर्गेण दारैश्च व्रह्मचर्येण वा पुनः |
५ क
व्यास उवाच:
वने गुरुसकाशे वा यतिधर्मेण वा पुनः ||
५ ख
व्यास उवाच:
गृहस्थस्त्वेव सर्वेषां चतुर्णां मूलमुच्यते |
६ क
व्यास उवाच:
तत्र पक्वकषाय़ो हि दान्तः सर्वत्र सिध्यति ||
६ ख
व्यास उवाच:
प्रजावाञ्श्रोत्रिय़ो यज्वा मुक्तो दिव्यैस्त्रिभिरृणैः |
७ क
व्यास उवाच:
अथान्यानाश्रमान्पश्चात्पूतो गच्छति कर्मभिः ||
७ ख
व्यास उवाच:
यत्पृथिव्यां पुण्यतमं विद्यास्थानं तदावसेत् |
८ क
व्यास उवाच:
यतेत तस्मिन्प्रामाण्यं गन्तुं यशसि चोत्तमे ||
८ ख
व्यास उवाच:
तपसा वा सुमहता विद्यानां पारणेन वा |
९ क
व्यास उवाच:
इज्यया वा प्रदानैर्वा विप्राणां वर्धते यशः ||
९ ख
व्यास उवाच:
यावदस्य भवत्यस्मिँल्लोके कीर्तिर्यशस्करी |
१० क
व्यास उवाच:
तावत्पुण्यकृताँल्लोकाननन्तान्पुरुषोऽश्नुते ||
१० ख
व्यास उवाच:
अध्यापय़ेदधीय़ीत याजय़ेत यजेत च |
११ क
व्यास उवाच:
न वृथा प्रतिगृह्णीय़ान्न च दद्यात्कथञ्चन ||
११ ख
व्यास उवाच:
याज्यतः शिष्यतो वापि कन्यया वा धनं महत् |
१२ क
व्यास उवाच:
यद्यागच्छेद्यजेद्दद्यान्नैकोऽश्नीय़ात्कथञ्चन ||
१२ ख
व्यास उवाच:
गृहमावसतो ह्यस्य नान्यत्तीर्थं प्रतिग्रहात् |
१३ क
व्यास उवाच:
देवर्षिपितृगुर्वर्थं वृद्धातुरवुभुक्षताम् ||
१३ ख
व्यास उवाच:
अन्तर्हिताभितप्तानां यथाशक्ति वुभूषताम् |
१४ क
व्यास उवाच:
द्रव्याणामतिशक्त्यापि देय़मेषां कृतादपि ||
१४ ख
व्यास उवाच:
अर्हतामनुरूपाणां नादेय़ं ह्यस्ति किञ्चन |
१५ क
व्यास उवाच:
उच्चैःश्रवसमप्यश्वं प्रापणीय़ं सतां विदुः ||
१५ ख
व्यास उवाच:
अनुनीय़ तथा काव्यः सत्यसन्धो महाव्रतः |
१६ क
व्यास उवाच:
स्वैः प्राणैर्व्राह्मणप्राणान्परित्राय़ दिवं गतः ||
१६ ख
व्यास उवाच:
रन्तिदेवश्च साङ्कृत्यो वसिष्ठाय़ महात्मने |
१७ क
व्यास उवाच:
अपः प्रदाय़ शीतोष्णा नाकपृष्ठे महीय़ते ||
१७ ख
व्यास उवाच:
आत्रेय़श्चन्द्रदमय़ोरर्हतोर्विविधं धनम् |
१८ क
व्यास उवाच:
दत्त्वा लोकान्ययौ धीमाननन्तान्स महीपतिः ||
१८ ख
व्यास उवाच:
शिविरौशीनरोऽङ्गानि सुतं च प्रिय़मौरसम् |
१९ क
व्यास उवाच:
व्राह्मणार्थमुपाकृत्य नाकपृष्ठमितो गतः ||
१९ ख
व्यास उवाच:
प्रतर्दनः काशिपतिः प्रदाय़ नय़ने स्वके |
२० क
व्यास उवाच:
व्राह्मणाय़ातुलां कीर्तिमिह चामुत्र चाश्नुते ||
२० ख
व्यास उवाच:
दिव्यं मृष्टशलाकं तु सौवर्णं परमर्द्धिमत् |
२१ क
व्यास उवाच:
छत्रं देवावृधो दत्त्वा सराष्ट्रोऽभ्यपतद्दिवम् ||
२१ ख
व्यास उवाच:
साङ्कृतिश्च तथात्रेय़ः शिष्येभ्यो व्रह्म निर्गुणम् |
२२ क
व्यास उवाच:
उपदिश्य महातेजा गतो लोकाननुत्तमान् ||
२२ ख
व्यास उवाच:
अम्वरीषो गवां दत्त्वा व्राह्मणेभ्यः प्रतापवान् |
२३ क
व्यास उवाच:
अर्वुदानि दशैकं च सराष्ट्रोऽभ्यपतद्दिवम् ||
२३ ख
व्यास उवाच:
सावित्री कुण्डले दिव्ये शरीरं जनमेजय़ः |
२४ क
व्यास उवाच:
व्राह्मणार्थे परित्यज्य जग्मतुर्लोकमुत्तमम् ||
२४ ख
व्यास उवाच:
सर्वरत्नं वृषादर्भो युवनाश्वः प्रिय़ाः स्त्रिय़ः |
२५ क
व्यास उवाच:
रम्यमावसथं चैव दत्त्वामुं लोकमास्थितः ||
२५ ख
व्यास उवाच:
निमी राष्ट्रं च वैदेहो जामदग्न्यो वसुन्धराम् |
२६ क
व्यास उवाच:
व्राह्मणेभ्यो ददौ चापि गय़श्चोर्वीं सपत्तनाम् ||
२६ ख
व्यास उवाच:
अवर्षति च पर्जन्ये सर्वभूतानि चासकृत् |
२७ क
व्यास उवाच:
वसिष्ठो जीवय़ामास प्रजापतिरिव प्रजाः ||
२७ ख
व्यास उवाच:
करन्धमस्य पुत्रस्तु मरुत्तो नृपतिस्तथा |
२८ क
व्यास उवाच:
कन्यामङ्गिरसे दत्त्वा दिवमाशु जगाम ह ||
२८ ख
व्यास उवाच:
व्रह्मदत्तश्च पाञ्चाल्यो राजा वुद्धिमतां वरः |
२९ क
व्यास उवाच:
निधिं शङ्खं द्विजाग्र्येभ्यो दत्त्वा लोकानवाप्तवान् ||
२९ ख
व्यास उवाच:
राजा मित्रसहश्चापि वसिष्ठाय़ महात्मने |
३० क
व्यास उवाच:
मदय़न्तीं प्रिय़ां दत्त्वा तय़ा सह दिवं गतः ||
३० ख
व्यास उवाच:
सहस्रजिच्च राजर्षिः प्राणानिष्टान्महाय़शाः |
३१ क
व्यास उवाच:
व्राह्मणार्थे परित्यज्य गतो लोकाननुत्तमान् ||
३१ ख
व्यास उवाच:
सर्वकामैश्च सम्पूर्णं दत्त्वा वेश्म हिरण्मय़म् |
३२ क
व्यास उवाच:
मुद्गलाय़ गतः स्वर्गं शतद्युम्नो महीपतिः ||
३२ ख
व्यास उवाच:
नाम्ना च द्युतिमान्नाम शाल्वराजः प्रतापवान् |
३३ क
व्यास उवाच:
दत्त्वा राज्यमृचीकाय़ गतो लोकाननुत्तमान् ||
३३ ख
व्यास उवाच:
मदिराश्वश्च राजर्षिर्दत्त्वा कन्यां सुमध्यमाम् |
३४ क
व्यास उवाच:
हिरण्यहस्ताय़ गतो लोकान्देवैरभिष्टुतान् ||
३४ ख
व्यास उवाच:
लोमपादश्च राजर्षिः शान्तां दत्त्वा सुतां प्रभुः |
३५ क
व्यास उवाच:
ऋश्यशृङ्गाय़ विपुलैः सर्वकामैरय़ुज्यत ||
३५ ख
व्यास उवाच:
दत्त्वा शतसहस्रं तु गवां राजा प्रसेनजित् |
३६ क
व्यास उवाच:
सवत्सानां महातेजा गतो लोकाननुत्तमान् ||
३६ ख
व्यास उवाच:
एते चान्ये च वहवो दानेन तपसा च ह |
३७ क
व्यास उवाच:
महात्मानो गताः स्वर्गं शिष्टात्मानो जितेन्द्रिय़ाः ||
३७ ख
व्यास उवाच:
तेषां प्रतिष्ठिता कीर्तिर्यावत्स्थास्यति मेदिनी |
३८ क
व्यास उवाच:
दानय़ज्ञप्रजासर्गैरेते हि दिवमाप्नुवन् ||
३८ ख