व्यास उवाच:
त्रय़ीविद्यामवेक्षेत वेदेषूक्तामथाङ्गतः |
१ क
व्यास उवाच:
ऋक्सामवर्णाक्षरतो यजुषोऽथर्वणस्तथा ||
१ ख
व्यास उवाच:
वेदवादेषु कुशला ह्यध्यात्मकुशलाश्च ये |
२ क
व्यास उवाच:
सत्त्ववन्तो महाभागाः पश्यन्ति प्रभवाप्ययौ ||
२ ख
व्यास उवाच:
एवं धर्मेण वर्तेत क्रिय़ाः शिष्टवदाचरेत् |
३ क
व्यास उवाच:
असंरोधेन भूतानां वृत्तिं लिप्सेत वै द्विजः ||
३ ख
व्यास उवाच:
सद्भ्य आगतविज्ञानः शिष्टः शास्त्रविचक्षणः |
४ क
व्यास उवाच:
स्वधर्मेण क्रिय़ा लोके कुर्वाणः सत्यसङ्गरः ||
४ ख
व्यास उवाच:
तिष्ठत्येतेषु गृहवान्षट्सु कर्मसु स द्विजः |
५ क
व्यास उवाच:
पञ्चभिः सततं यज्ञैः श्रद्दधानो यजेत च ||
५ ख
व्यास उवाच:
धृतिमानप्रमत्तश्च दान्तो धर्मविदात्मवान् |
६ क
व्यास उवाच:
वीतहर्षभय़क्रोधो व्राह्मणो नावसीदति ||
६ ख
व्यास उवाच:
दानमध्ययनं यज्ञस्तपो ह्रीरार्जवं दमः |
७ क
व्यास उवाच:
एतैर्वर्धय़ते तेजः पाप्मानं चापकर्षति ||
७ ख
व्यास उवाच:
धूतपाप्मा तु मेधावी लघ्वाहारो जितेन्द्रिय़ः |
८ क
व्यास उवाच:
कामक्रोधौ वशे कृत्वा निनीषेद्व्रह्मणः पदम् ||
८ ख
व्यास उवाच:
अग्नींश्च व्राह्मणांश्चार्चेद्देवताः प्रणमेत च |
९ क
व्यास उवाच:
वर्जय़ेद्रुषतीं वाचं हिंसां चाधर्मसंहिताम् ||
९ ख
व्यास उवाच:
एषा पूर्वतरा वृत्तिर्व्राह्मणस्य विधीय़ते |
१० क
व्यास उवाच:
ज्ञानागमेन कर्माणि कुर्वन्कर्मसु सिध्यति ||
१० ख
व्यास उवाच:
पञ्चेन्द्रिय़जलां घोरां लोभकूलां सुदुस्तराम् |
११ क
व्यास उवाच:
मन्युपङ्कामनाधृष्यां नदीं तरति वुद्धिमान् ||
११ ख
व्यास उवाच:
काममन्यूद्धतं यत्स्यान्नित्यमत्यन्तमोहितम् |
१२ क
व्यास उवाच:
महता विधिदृष्टेन वलेनाप्रतिघातिना |
१२ ख
व्यास उवाच:
स्वभावस्रोतसा वृत्तमुह्यते सततं जगत् ||
१२ ग
व्यास उवाच:
कालोदकेन महता वर्षावर्तेन सन्ततम् |
१३ क
व्यास उवाच:
मासोर्मिणर्तुवेगेन पक्षोलपतृणेन च ||
१३ ख
व्यास उवाच:
निमेषोन्मेषफेनेन अहोरात्रजवेन च |
१४ क
व्यास उवाच:
कामग्राहेण घोरेण वेदय़ज्ञप्लवेन च ||
१४ ख
व्यास उवाच:
धर्मद्वीपेन भूतानां चार्थकामरवेण च |
१५ क
व्यास उवाच:
ऋतसोपानतीरेण विहिंसातरुवाहिना ||
१५ ख
व्यास उवाच:
युगह्रदौघमध्येन व्रह्मप्राय़भवेन च |
१६ क
व्यास उवाच:
धात्रा सृष्टानि भूतानि कृष्यन्ते यमसादनम् ||
१६ ख
व्यास उवाच:
एतत्प्रज्ञामय़ैर्धीरा निस्तरन्ति मनीषिणः |
१७ क
व्यास उवाच:
प्लवैरप्लववन्तो हि किं करिष्यन्त्यचेतसः ||
१७ ख
व्यास उवाच:
उपपन्नं हि यत्प्राज्ञो निस्तरेन्नेतरो जनः |
१८ क
व्यास उवाच:
दूरतो गुणदोषौ हि प्राज्ञः सर्वत्र पश्यति ||
१८ ख
व्यास उवाच:
संशय़ात्मा स कामात्मा चलचित्तोऽल्पचेतनः |
१९ क
व्यास उवाच:
अप्राज्ञो न तरत्येव यो ह्यास्ते न स गच्छति ||
१९ ख
व्यास उवाच:
अप्लवो हि महादोषमुह्यमानोऽधिगच्छति |
२० क
व्यास उवाच:
कामग्राहगृहीतस्य ज्ञानमप्यस्य न प्लवः ||
२० ख
व्यास उवाच:
तस्मादुन्मज्जनस्यार्थे प्रय़तेत विचक्षणः |
२१ क
व्यास उवाच:
एतदुन्मज्जनं तस्य यदय़ं व्राह्मणो भवेत् ||
२१ ख
व्यास उवाच:
त्र्यवदाते कुले जातस्त्रिसन्देहस्त्रिकर्मकृत् |
२२ क
व्यास उवाच:
तस्मादुन्मज्जनस्तिष्ठेन्निस्तरेत्प्रज्ञय़ा यथा ||
२२ ख
व्यास उवाच:
संस्कृतस्य हि दान्तस्य निय़तस्य कृतात्मनः |
२३ क
व्यास उवाच:
प्राज्ञस्यानन्तरा सिद्धिरिह लोके परत्र च ||
२३ ख
व्यास उवाच:
वर्तते तेषु गृहवानक्रुध्यन्ननसूय़कः |
२४ क
व्यास उवाच:
पञ्चभिः सततं यज्ञैर्विघसाशी यजेत च ||
२४ ख
व्यास उवाच:
सतां वृत्तेन वर्तेत क्रिय़ाः शिष्टवदाचरेत् |
२५ क
व्यास उवाच:
असंरोधेन धर्मस्य वृत्तिं लिप्सेदगर्हिताम् ||
२५ ख
व्यास उवाच:
श्रुतिविज्ञानतत्त्वज्ञः शिष्टाचारो विचक्षणः |
२६ क
व्यास उवाच:
स्वधर्मेण क्रिय़ावांश्च कर्मणा सोऽप्यसङ्करः ||
२६ ख
व्यास उवाच:
क्रिय़ावाञ्श्रद्दधानश्च दाता प्राज्ञोऽनसूय़कः |
२७ क
व्यास उवाच:
धर्माधर्मविशेषज्ञः सर्वं तरति दुस्तरम् ||
२७ ख
व्यास उवाच:
धृतिमानप्रमत्तश्च दान्तो धर्मविदात्मवान् |
२८ क
व्यास उवाच:
वीतहर्षभय़क्रोधो व्राह्मणो नावसीदति ||
२८ ख
व्यास उवाच:
एषा पूर्वतरा वृत्तिर्व्राह्मणस्य विधीय़ते |
२९ क
व्यास उवाच:
ज्ञानवित्त्वेन कर्माणि कुर्वन्सर्वत्र सिध्यति ||
२९ ख
व्यास उवाच:
अधर्मं धर्मकामो हि करोतीहाविचक्षणः |
३० क
व्यास उवाच:
धर्मं चाधर्मसङ्काशं शोचन्निव करोति सः ||
३० ख
व्यास उवाच:
धर्मं करोमीति करोत्यधर्म; मधर्मकामश्च करोति धर्मम् |
३१ क
व्यास उवाच:
उभे वालः कर्मणी न प्रजान; न्स जाय़ते म्रिय़ते चापि देही ||
३१ ख