व्यास उवाच:
द्वितीय़माय़ुषो भागं गृहमेधी गृहे वसेत् |
१ क
व्यास उवाच:
धर्मलव्धैर्युतो दारैरग्नीनुत्पाद्य सुव्रतः ||
१ ख
व्यास उवाच:
गृहस्थवृत्तय़श्चैव चतस्रः कविभिः स्मृताः |
२ क
व्यास उवाच:
कुसूलधान्यः प्रथमः कुम्भीधान्यस्त्वनन्तरम् ||
२ ख
व्यास उवाच:
अश्वस्तनोऽथ कापोतीमाश्रितो वृत्तिमाहरेत् |
३ क
व्यास उवाच:
तेषां परः परो ज्याय़ान्धर्मतो लोकजित्तमः ||
३ ख
व्यास उवाच:
षट्कर्मा वर्तय़त्येकस्त्रिभिरन्यः प्रवर्तते |
४ क
व्यास उवाच:
द्वाभ्यामेकश्चतुर्थस्तु व्रह्मसत्रे व्यवस्थितः |
४ ख
व्यास उवाच:
गृहमेधिव्रतान्यत्र महान्तीह प्रचक्षते ||
४ ग
व्यास उवाच:
नात्मार्थं पाचय़ेदन्नं न वृथा घातय़ेत्पशून् |
५ क
व्यास उवाच:
प्राणी वा यदि वाप्राणी संस्कारं यजुषार्हति ||
५ ख
व्यास उवाच:
न दिवा प्रस्वपेज्जातु न पूर्वापररात्रय़ोः |
६ क
व्यास उवाच:
न भुञ्जीतान्तराकाले नानृतावाह्वय़ेत्स्त्रिय़म् ||
६ ख
व्यास उवाच:
नास्यानश्नन्वसेद्विप्रो गृहे कश्चिदपूजितः |
७ क
व्यास उवाच:
तथास्यातिथय़ः पूज्या हव्यकव्यवहाः सदा ||
७ ख
व्यास उवाच:
वेदविद्याव्रतस्नाताः श्रोत्रिय़ा वेदपारगाः |
८ क
व्यास उवाच:
स्वधर्मजीविनो दान्ताः क्रिय़ावन्तस्तपस्विनः |
८ ख
व्यास उवाच:
तेषां हव्यं च कव्यं चाप्यर्हणार्थं विधीय़ते ||
८ ग
व्यास उवाच:
न खरैः सम्प्रय़ातस्य स्वधर्माज्ञानकस्य च |
९ क
व्यास उवाच:
अपविद्धाग्निहोत्रस्य गुरोर्वालीककारिणः ||
९ ख
व्यास उवाच:
संविभागोऽत्र भूतानां सर्वेषामेव शिष्यते |
१० क
व्यास उवाच:
तथैवापचमानेभ्यः प्रदेय़ं गृहमेधिना ||
१० ख
व्यास उवाच:
विघसाशी भवेन्नित्यं नित्यं चामृतभोजनः |
११ क
व्यास उवाच:
अमृतं यज्ञशेषं स्याद्भोजनं हविषा समम् |
११ ख
व्यास उवाच:
भृत्यशेषं तु योऽश्नाति तमाहुर्विघसाशिनम् ||
११ ग
व्यास उवाच:
स्वदारनिरतो दान्तो ह्यनसूय़ुर्जितेन्द्रिय़ः |
१२ क
व्यास उवाच:
ऋत्विक्पुरोहिताचार्यैर्मातुलातिथिसंश्रितैः ||
१२ ख
व्यास उवाच:
वृद्धवालातुरैर्वैद्यैर्ज्ञातिसम्वन्धिवान्धवैः |
१३ क
व्यास उवाच:
मातापितृभ्यां जामीभिर्भ्रात्रा पुत्रेण भार्यया ||
१३ ख
व्यास उवाच:
दुहित्रा दासवर्गेण विवादं न समाचरेत् |
१४ क
व्यास उवाच:
एतान्विमुच्य संवादान्सर्वपापैः प्रमुच्यते ||
१४ ख
व्यास उवाच:
एतैर्जितैस्तु जय़ति सर्वाँल्लोकान्न संशय़ः |
१५ क
व्यास उवाच:
आचार्यो व्रह्मलोकेशः प्राजापत्ये पिता प्रभुः ||
१५ ख
व्यास उवाच:
अतिथिस्त्विन्द्रलोकेशो देवलोकस्य चर्त्विजः |
१६ क
व्यास उवाच:
जामय़ोऽप्सरसां लोके वैश्वदेवे तु ज्ञातय़ः ||
१६ ख
व्यास उवाच:
सम्वन्धिवान्धवा दिक्षु पृथिव्यां मातृमातुलौ |
१७ क
व्यास उवाच:
वृद्धवालातुरकृशास्त्वाकाशे प्रभविष्णवः ||
१७ ख
व्यास उवाच:
भ्राता ज्येष्ठः समः पित्रा भार्या पुत्रः स्वका तनुः |
१८ क
व्यास उवाच:
छाय़ा स्वा दाशवर्गस्तु दुहिता कृपणं परम् ||
१८ ख
व्यास उवाच:
तस्मादेतैरधिक्षिप्तः सहेन्नित्यमसञ्ज्वरः |
१९ क
व्यास उवाच:
गृहधर्मरतो विद्वान्धर्मनित्यो जितक्लमः ||
१९ ख
व्यास उवाच:
न चार्थवद्धः कर्माणि धर्मं वा कञ्चिदाचरेत् |
२० क
व्यास उवाच:
गृहस्थवृत्तय़स्तिस्रस्तासां निःश्रेय़सं परम् ||
२० ख
व्यास उवाच:
परस्परं तथैवाहुश्चातुराश्रम्यमेव तत् |
२१ क
व्यास उवाच:
ये चोक्ता निय़मास्तेषां सर्वं कार्यं वुभूषता ||
२१ ख
व्यास उवाच:
कुम्भीधान्यैरुञ्छशिलैः कापोतीं चास्थितैस्तथा |
२२ क
व्यास उवाच:
यस्मिंश्चैते वसन्त्यर्हास्तद्राष्ट्रमभिवर्धते ||
२२ ख
व्यास उवाच:
दश पूर्वान्दश परान्पुनाति च पितामहान् |
२३ क
व्यास उवाच:
गृहस्थवृत्तय़स्त्वेता वर्तय़ेद्यो गतव्यथः ||
२३ ख
व्यास उवाच:
स चक्रचरलोकानां सदृशीं प्राप्नुय़ाद्गतिम् |
२४ क
व्यास उवाच:
यतेन्द्रिय़ाणामथ वा गतिरेषा विधीय़ते ||
२४ ख
व्यास उवाच:
स्वर्गलोको गृहस्थानामुदारमनसां हितः |
२५ क
व्यास उवाच:
स्वर्गो विमानसंय़ुक्तो वेददृष्टः सुपुष्पितः ||
२५ ख
व्यास उवाच:
स्वर्गलोके गृहस्थानां प्रतिष्ठा निय़तात्मनाम् |
२६ क
व्यास उवाच:
व्रह्मणा विहिता श्रेणिरेषा यस्मात्प्रमुच्यते |
२६ ख
व्यास उवाच:
द्वितीय़ं क्रमशः प्राप्य स्वर्गलोके महीय़ते ||
२६ ग
व्यास उवाच:
अतः परं परममुदारमाश्रमं; तृतीय़माहुस्त्यजतां कलेवरम् |
२७ क
व्यास उवाच:
वनौकसां गृहपतिनामनुत्तमं; शृणुष्वैतत्क्लिष्टशरीरकारिणाम् ||
२७ ख