दुर्योधन उवाच:
चित्रसेनं समागम्य प्रहसन्नर्जुनस्तदा |
१ क
दुर्योधन उवाच:
इदं वचनमक्लीवमव्रवीत्परवीरहा ||
१ ख
दुर्योधन उवाच:
भ्रातॄनर्हसि नो वीर मोक्तुं गन्धर्वसत्तम |
२ क
दुर्योधन उवाच:
अनर्हा धर्षणं हीमे जीवमानेषु पाण्डुषु ||
२ ख
दुर्योधन उवाच:
एवमुक्तस्तु गन्धर्वः पाण्डवेन महात्मना |
३ क
दुर्योधन उवाच:
उवाच यत्कर्ण वय़ं मन्त्रय़न्तो विनिर्गताः |
३ ख
दुर्योधन उवाच:
द्रष्टारः स्म सुखाद्धीनान्सदारान्पाण्डवानिति ||
३ ग
दुर्योधन उवाच:
तस्मिन्नुच्चार्यमाणे तु गन्धर्वेण वचस्यथ |
४ क
दुर्योधन उवाच:
भूमेर्विवरमन्वैच्छं प्रवेष्टुं व्रीडय़ान्वितः ||
४ ख
दुर्योधन उवाच:
युधिष्ठिरमथागम्य गन्धर्वाः सह पाण्डवैः |
५ क
दुर्योधन उवाच:
अस्मद्दुर्मन्त्रितं तस्मै वद्धांश्चास्मान्न्यवेदय़न् ||
५ ख
दुर्योधन उवाच:
स्त्रीसमक्षमहं दीनो वद्धः शत्रुवशं गतः |
६ क
दुर्योधन उवाच:
युधिष्ठिरस्योपहृतः किं नु दुःखमतः परम् ||
६ ख
दुर्योधन उवाच:
ये मे निराकृता नित्यं रिपुर्येषामहं सदा |
७ क
दुर्योधन उवाच:
तैर्मोक्षितोऽहं दुर्वुद्धिर्दत्तं तैर्जीवितं च मे ||
७ ख
दुर्योधन उवाच:
प्राप्तः स्यां यद्यहं वीर वधं तस्मिन्महारणे |
८ क
दुर्योधन उवाच:
श्रेय़स्तद्भविता मह्यमेवम्भूतं न जीवितम् ||
८ ख
दुर्योधन उवाच:
भवेद्यशः पृथिव्यां मे ख्यातं गन्धर्वतो वधात् |
९ क
दुर्योधन उवाच:
प्राप्ताश्च लोकाः पुण्याः स्युर्महेन्द्रसदनेऽक्षय़ाः ||
९ ख
दुर्योधन उवाच:
यत्त्वद्य मे व्यवसितं तच्छृणुध्वं नरर्षभाः |
१० क
दुर्योधन उवाच:
इह प्राय़मुपासिष्ये यूय़ं व्रजत वै गृहान् |
१० ख
दुर्योधन उवाच:
भ्रातरश्चैव मे सर्वे प्रय़ान्त्वद्य पुरं प्रति ||
१० ग
दुर्योधन उवाच:
कर्णप्रभृतय़श्चैव सुहृदो वान्धवाश्च ये |
११ क
दुर्योधन उवाच:
दुःशासनं पुरस्कृत्य प्रय़ान्त्वद्य पुरं प्रति ||
११ ख
दुर्योधन उवाच:
न ह्यहं प्रतिय़ास्यामि पुरं शत्रुनिराकृतः |
१२ क
दुर्योधन उवाच:
शत्रुमानापहो भूत्वा सुहृदां मानकृत्तथा ||
१२ ख
दुर्योधन उवाच:
स सुहृच्छोकदो भूत्वा शत्रूणां हर्षवर्धनः |
१३ क
दुर्योधन उवाच:
वारणाह्वय़मासाद्य किं वक्ष्यामि जनाधिपम् ||
१३ ख
दुर्योधन उवाच:
भीष्मो द्रोणः कृपो द्रौणिर्विदुरः सञ्जय़स्तथा |
१४ क
दुर्योधन उवाच:
वाह्लीकः सोमदत्तश्च ये चान्ये वृद्धसंमताः ||
१४ ख
दुर्योधन उवाच:
व्राह्मणाः श्रेणिमुख्याश्च तथोदासीनवृत्तय़ः |
१५ क
दुर्योधन उवाच:
किं मां वक्ष्यन्ति किं चापि प्रतिवक्ष्यामि तानहम् ||
१५ ख
दुर्योधन उवाच:
रिपूणां शिरसि स्थित्वा तथा विक्रम्य चोरसि |
१६ क
दुर्योधन उवाच:
आत्मदोषात्परिभ्रष्टः कथं वक्ष्यामि तानहम् ||
१६ ख
दुर्योधन उवाच:
दुर्विनीताः श्रिय़ं प्राप्य विद्यामैश्वर्यमेव च |
१७ क
दुर्योधन उवाच:
तिष्ठन्ति न चिरं भद्रे यथाहं मदगर्वितः ||
१७ ख
दुर्योधन उवाच:
अहो वत यथेदं मे कष्टं दुश्चरितं कृतम् |
१८ क
दुर्योधन उवाच:
स्वय़ं दुर्वुद्धिना मोहाद्येन प्राप्तोऽस्मि संशय़म् ||
१८ ख
दुर्योधन उवाच:
तस्मात्प्राय़मुपासिष्ये न हि शक्ष्यामि जीवितुम् |
१९ क
दुर्योधन उवाच:
चेतय़ानो हि को जीवेत्कृच्छ्राच्छत्रुभिरुद्धृतः ||
१९ ख
दुर्योधन उवाच:
शत्रुभिश्चावहसितो मानी पौरुषवर्जितः |
२० क
दुर्योधन उवाच:
पाण्डवैर्विक्रमाढ्यैश्च सावमानमवेक्षितः ||
२० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
एवं चिन्तापरिगतो दुःशासनमथाव्रवीत् |
२१ क
वैशम्पाय़न उवाच:
दुःशासन निवोधेदं वचनं मम भारत ||
२१ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
प्रतीच्छ त्वं मय़ा दत्तमभिषेकं नृपो भव |
२२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
प्रशाधि पृथिवीं स्फीतां कर्णसौवलपालिताम् ||
२२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
भ्रातॄन्पालय़ विस्रव्धं मरुतो वृत्रहा यथा |
२३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
वान्धवास्त्वोपजीवन्तु देवा इव शतक्रतुम् ||
२३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
व्राह्मणेषु सदा वृत्तिं कुर्वीथाश्चाप्रमादतः |
२४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
वन्धूनां सुहृदां चैव भवेथास्त्वं गतिः सदा ||
२४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
ज्ञातींश्चाप्यनुपश्येथा विष्णुर्देवगणानिव |
२५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
गुरवः पालनीय़ास्ते गच्छ पालय़ मेदिनीम् ||
२५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
नन्दय़न्सुहृदः सर्वाञ्शात्रवांश्चावभर्त्सय़न् |
२६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
कण्ठे चैनं परिष्वज्य गम्यतामित्युवाच ह ||
२६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा दीनो दुःशासनोऽव्रवीत् |
२७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अश्रुकण्ठः सुदुःखार्तः प्राञ्जलिः प्रणिपत्य च |
२७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
सगद्गदमिदं वाक्यं भ्रातरं ज्येष्ठमात्मनः ||
२७ ग
वैशम्पाय़न उवाच:
प्रसीदेत्यपतद्भूमौ दूय़मानेन चेतसा |
२८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
दुःखितः पादय़ोस्तस्य नेत्रजं जलमुत्सृजन् ||
२८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
उक्तवांश्च नरव्याघ्रो नैतदेवं भविष्यति |
२९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
विदीर्येत्सनगा भूमिर्द्यौश्चापि शकलीभवेत् |
२९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
रविरात्मप्रभां जह्यात्सोमः शीतांशुतां त्यजेत् ||
२९ ग
वैशम्पाय़न उवाच:
वाय़ुः शैघ्र्यमथो जह्याद्धिमवांश्च परिव्रजेत् |
३० क
वैशम्पाय़न उवाच:
शुष्येत्तोय़ं समुद्रेषु वह्निरप्युष्णतां त्यजेत् ||
३० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
न चाहं त्वदृते राजन्प्रशासेय़ं वसुन्धराम् |
३१ क
वैशम्पाय़न उवाच:
पुनः पुनः प्रसीदेति वाक्यं चेदमुवाच ह |
३१ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
त्वमेव नः कुले राजा भविष्यसि शतं समाः ||
३१ ग
वैशम्पाय़न उवाच:
एवमुक्त्वा स राजेन्द्र सस्वनं प्ररुरोद ह |
३२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
पादौ सङ्गृह्य मानार्हौ भ्रातुर्ज्येष्ठस्य भारत ||
३२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तथा तौ दुःखितौ दृष्ट्वा दुःशासनसुय़ोधनौ |
३३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अभिगम्य व्यथाविष्टः कर्णस्तौ प्रत्यभाषत ||
३३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
विषीदथः किं कौरव्यौ वालिश्यात्प्राकृताविव |
३४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
न शोकः शोचमानस्य विनिवर्तेत कस्यचित् ||
३४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
यदा च शोचतः शोको व्यसनं नापकर्षति |
३५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
सामर्थ्यं किं त्वतः शोके शोचमानौ प्रपश्यथः |
३५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
धृतिं गृह्णीत मा शत्रूञ्शोचन्तौ नन्दय़िष्यथः ||
३५ ग
वैशम्पाय़न उवाच:
कर्तव्यं हि कृतं राजन्पाण्डवैस्तव मोक्षणम् |
३६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
नित्यमेव प्रिय़ं कार्यं राज्ञो विषय़वासिभिः |
३६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
पाल्यमानास्त्वय़ा ते हि निवसन्ति गतज्वराः ||
३६ ग
वैशम्पाय़न उवाच:
नार्हस्येवङ्गते मन्युं कर्तुं प्राकृतवद्यथा |
३७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
विषण्णास्तव सोदर्यास्त्वय़ि प्राय़ं समास्थिते |
३७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
उत्तिष्ठ व्रज भद्रं ते समाश्वासय़ सोदरान् ||
३७ ग
वैशम्पाय़न उवाच:
राजन्नद्यावगच्छामि तवेह लघुसत्त्वताम् |
३८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
किमत्र चित्रं यद्वीर मोक्षितः पाण्डवैरसि |
३८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
सद्यो वशं समापन्नः शत्रूणां शत्रुकर्शन ||
३८ ग
वैशम्पाय़न उवाच:
सेनाजीवैश्च कौरव्य तथा विषय़वासिभिः |
३९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अज्ञातैर्यदि वा ज्ञातैः कर्तव्यं नृपतेः प्रिय़म् ||
३९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
प्राय़ः प्रधानाः पुरुषाः क्षोभय़न्त्यरिवाहिनीम् |
४० क
वैशम्पाय़न उवाच:
निगृह्यन्ते च युद्धेषु मोक्ष्यन्ते च स्वसैनिकैः ||
४० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
सेनाजीवाश्च ये राज्ञां विषय़े सन्ति मानवाः |
४१ क
वैशम्पाय़न उवाच:
तैः सङ्गम्य नृपार्थाय़ यतितव्यं यथातथम् ||
४१ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
यद्येवं पाण्डवै राजन्भवद्विषय़वासिभिः |
४२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
यदृच्छय़ा मोक्षितोऽद्य तत्र का परिदेवना ||
४२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
न चैतत्साधु यद्राजन्पाण्डवास्त्वां नृपोत्तम |
४३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
स्वसेनय़ा सम्प्रय़ान्तं नानुय़ान्ति स्म पृष्ठतः ||
४३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
शूराश्च वलवन्तश्च संय़ुगेष्वपलाय़िनः |
४४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
भवतस्ते सभाय़ां वै प्रेष्यतां पूर्वमागताः ||
४४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
पाण्डवेय़ानि रत्नानि त्वमद्याप्युपभुञ्जसे |
४५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
सत्त्वस्थान्पाण्डवान्पश्य न ते प्राय़मुपाविशन् |
४५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
उत्तिष्ठ राजन्भद्रं ते न चिन्तां कर्तुमर्हसि ||
४५ ग