शुक उवाच:
यस्माद्धर्मात्परो धर्मो विद्यते नेह कश्चन |
१ क
शुक उवाच:
यो विशिष्टश्च धर्मेभ्यस्तं भवान्प्रव्रवीतु मे ||
१ ख
व्यास उवाच:
धर्मं ते सम्प्रवक्ष्यामि पुराणमृषिसंस्तुतम् |
२ क
व्यास उवाच:
विशिष्टं सर्वधर्मेभ्यस्तमिहैकमनाः शृणु ||
२ ख
व्यास उवाच:
इन्द्रिय़ाणि प्रमाथीनि वुद्ध्या संय़म्य यत्नतः |
३ क
व्यास उवाच:
सर्वतो निष्पतिष्णूनि पिता वालानिवात्मजान् ||
३ ख
व्यास उवाच:
मनसश्चेन्द्रिय़ाणां च ह्यैकाग्र्यं परमं तपः |
४ क
व्यास उवाच:
तज्ज्याय़ः सर्वधर्मेभ्यः स धर्मः पर उच्यते ||
४ ख
व्यास उवाच:
तानि सर्वाणि सन्धाय़ मनःषष्ठानि मेधय़ा |
५ क
व्यास उवाच:
आत्मतृप्त इवासीत वहु चिन्त्यमचिन्तय़न् ||
५ ख
व्यास उवाच:
गोचरेभ्यो निवृत्तानि यदा स्थास्यन्ति वेश्मनि |
६ क
व्यास उवाच:
तदा त्वमात्मनात्मानं परं द्रक्ष्यसि शाश्वतम् ||
६ ख
व्यास उवाच:
सर्वात्मानं महात्मानं विधूममिव पावकम् |
७ क
व्यास उवाच:
तं पश्यन्ति महात्मानो व्राह्मणा ये मनीषिणः ||
७ ख
व्यास उवाच:
यथा पुष्पफलोपेतो वहुशाखो महाद्रुमः |
८ क
व्यास उवाच:
आत्मनो नाभिजानीते क्व मे पुष्पं क्व मे फलम् ||
८ ख
व्यास उवाच:
एवमात्मा न जानीते क्व गमिष्ये कुतो न्वहम् |
९ क
व्यास उवाच:
अन्यो ह्यत्रान्तरात्मास्ति यः सर्वमनुपश्यति ||
९ ख
व्यास उवाच:
ज्ञानदीपेन दीप्तेन पश्यत्यात्मानमात्मना |
१० क
व्यास उवाच:
दृष्ट्वा त्वमात्मनात्मानं निरात्मा भव सर्ववित् ||
१० ख
व्यास उवाच:
विमुक्तः सर्वपापेभ्यो मुक्तत्वच इवोरगः |
११ क
व्यास उवाच:
परां वुद्धिमवाप्येह विपाप्मा विगतज्वरः ||
११ ख
व्यास उवाच:
सर्वतःस्रोतसं घोरां नदीं लोकप्रवाहिनीम् |
१२ क
व्यास उवाच:
पञ्चेन्द्रिय़ग्राहवतीं मनःसङ्कल्परोधसम् ||
१२ ख
व्यास उवाच:
लोभमोहतृणच्छन्नां कामक्रोधसरीसृपाम् |
१३ क
व्यास उवाच:
सत्यतीर्थानृतक्षोभां क्रोधपङ्कां सरिद्वराम् ||
१३ ख
व्यास उवाच:
अव्यक्तप्रभवां शीघ्रां दुस्तरामकृतात्मभिः |
१४ क
व्यास उवाच:
प्रतरस्व नदीं वुद्ध्या कामग्राहसमाकुलाम् ||
१४ ख
व्यास उवाच:
संसारसागरगमां योनिपातालदुस्तराम् |
१५ क
व्यास उवाच:
आत्मजन्मोद्भवां तात जिह्वावर्तां दुरासदाम् ||
१५ ख
व्यास उवाच:
यां तरन्ति कृतप्रज्ञा धृतिमन्तो मनीषिणः |
१६ क
व्यास उवाच:
तां तीर्णः सर्वतोमुक्तो विपूतात्मात्मविच्छुचिः ||
१६ ख
व्यास उवाच:
उत्तमां वुद्धिमास्थाय़ व्रह्मभूय़ं गमिष्यसि |
१७ क
व्यास उवाच:
सन्तीर्णः सर्वसङ्क्लेशान्प्रसन्नात्मा विकल्मषः ||
१७ ख
व्यास उवाच:
भूमिष्ठानीव भूतानि पर्वतस्थो निशामय़ |
१८ क
व्यास उवाच:
अक्रुध्यन्नप्रहृष्यंश्च ननृशंसमतिस्तथा |
१८ ख
व्यास उवाच:
ततो द्रक्ष्यसि भूतानां सर्वेषां प्रभवाप्ययौ ||
१८ ग
व्यास उवाच:
एवं वै सर्वधर्मेभ्यो विशिष्टं मेनिरे वुधाः |
१९ क
व्यास उवाच:
धर्मं धर्मभृतां श्रेष्ठ मुनय़स्तत्त्वदर्शिनः ||
१९ ख
व्यास उवाच:
आत्मनोऽव्ययिनो ज्ञात्वा इदं पुत्रानुशासनम् |
२० क
व्यास उवाच:
प्रय़ताय़ प्रवक्तव्यं हिताय़ानुगताय़ च ||
२० ख
व्यास उवाच:
आत्मज्ञानमिदं गुह्यं सर्वगुह्यतमं महत् |
२१ क
व्यास उवाच:
अव्रुवं यदहं तात आत्मसाक्षिकमञ्जसा ||
२१ ख
व्यास उवाच:
नैव स्त्री न पुमानेतन्नैव चेदं नपुंसकम् |
२२ क
व्यास उवाच:
अदुःखमसुखं व्रह्म भूतभव्यभवात्मकम् ||
२२ ख
व्यास उवाच:
नैतज्ज्ञात्वा पुमान्स्त्री वा पुनर्भवमवाप्नुय़ात् |
२३ क
व्यास उवाच:
अभवप्रतिपत्त्यर्थमेतद्वर्त्म विधीय़ते ||
२३ ख
व्यास उवाच:
यथा मतानि सर्वाणि न चैतानि यथा तथा |
२४ क
व्यास उवाच:
कथितानि मय़ा पुत्र भवन्ति न भवन्ति च ||
२४ ख
व्यास उवाच:
तत्प्रीतिय़ुक्तेन गुणान्वितेन; पुत्रेण सत्पुत्रगुणान्वितेन |
२५ क
व्यास उवाच:
पृष्टो हीदं प्रीतिमता हितार्थं; व्रूय़ात्सुतस्येह यदुक्तमेतत् ||
२५ ख