chevron_left वन पर्व अध्याय २५५
वैशम्पाय़न उवाच:
सन्तिष्ठत प्रहरत तूर्णं विपरिधावत |
१ क
वैशम्पाय़न उवाच:
इति स्म सैन्धवो राजा चोदय़ामास तान्नृपान् ||
१ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
ततो घोरतरः शव्दो रणे समभवत्तदा |
२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
भीमार्जुनय़मान्दृष्ट्वा सैन्यानां सय़ुधिष्ठिरान् ||
२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
शिविसिन्धुत्रिगर्तानां विषादश्चाप्यजाय़त |
३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
तान्दृष्ट्वा पुरुषव्याघ्रान्व्याघ्रानिव वलोत्कटान् ||
३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
हेमचित्रसमुत्सेधां सर्वशैक्याय़सीं गदाम् |
४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
प्रगृह्याभ्यद्रवद्भीमः सैन्धवं कालचोदितम् ||
४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तदन्तरमथावृत्य कोटिकाश्योऽभ्यहारय़त् |
५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
महता रथवंशेन परिवार्य वृकोदरम् ||
५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
शक्तितोमरनाराचैर्वीरवाहुप्रचोदितैः |
६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
कीर्यमाणोऽपि वहुभिर्न स्म भीमोऽभ्यकम्पत ||
६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
गजं तु सगजारोहं पदातींश्च चतुर्दश |
७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
जघान गदय़ा भीमः सैन्धवध्वजिनीमुखे ||
७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
पार्थः पञ्चशताञ्शूरान्पार्वतीय़ान्महारथान् |
८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
परीप्समानः सौवीरं जघान ध्वजिनीमुखे ||
८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
राजा स्वय़ं सुवीराणां प्रवराणां प्रहारिणाम् |
९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
निमेषमात्रेण शतं जघान समरे तदा ||
९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
ददृशे नकुलस्तत्र रथात्प्रस्कन्द्य खड्गधृक् |
१० क
वैशम्पाय़न उवाच:
शिरांसि पादरक्षाणां वीजवत्प्रवपन्मुहुः ||
१० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
सहदेवस्तु संय़ाय़ रथेन गजय़ोधिनः |
११ क
वैशम्पाय़न उवाच:
पातय़ामास नाराचैर्द्रुमेभ्य इव वर्हिणः ||
११ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
ततस्त्रिगर्तः सधनुरवतीर्य महारथात् |
१२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
गदय़ा चतुरो वाहान्राज्ञस्तस्य तदावधीत् ||
१२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तमभ्याशगतं राजा पदातिं कुन्तिनन्दनः |
१३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अर्धचन्द्रेण वाणेन विव्याधोरसि धर्मराट् ||
१३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
स भिन्नहृदय़ो वीरो वक्त्राच्छोणितमुद्वमन् |
१४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
पपाताभिमुखः पार्थं छिन्नमूल इव द्रुमः ||
१४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
इन्द्रसेनद्वितीय़स्तु रथात्प्रस्कन्द्य धर्मराट् |
१५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
हताश्वः सहदेवस्य प्रतिपेदे महारथम् ||
१५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
नकुलं त्वभिसन्धाय़ क्षेमङ्करमहामुखौ |
१६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
उभावुभय़तस्तीक्ष्णैः शरवर्षैरवर्षताम् ||
१६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तौ शरैरभिवर्षन्तौ जीमूताविव वार्षिकौ |
१७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
एकैकेन विपाठेन जघ्ने माद्रवतीसुतः ||
१७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
त्रिगर्तराजः सुरथस्तस्याथ रथधूर्गतः |
१८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
रथमाक्षेपय़ामास गजेन गजय़ानवित् ||
१८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
नकुलस्त्वपभीस्तस्माद्रथाच्चर्मासिपाणिमान् |
१९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
उद्भ्रान्तं स्थानमास्थाय़ तस्थौ गिरिरिवाचलः ||
१९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
सुरथस्तं गजवरं वधाय़ नकुलस्य तु |
२० क
वैशम्पाय़न उवाच:
प्रेषय़ामास सक्रोधमभ्युच्छ्रितकरं ततः ||
२० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
नकुलस्तस्य नागस्य समीपपरिवर्तिनः |
२१ क
वैशम्पाय़न उवाच:
सविषाणं भुजं मूले खड्गेन निरकृन्तत ||
२१ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
स विनद्य महानादं गजः कङ्कणभूषणः |
२२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
पतन्नवाक्षिरा भूमौ हस्त्यारोहानपोथय़त् ||
२२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
स तत्कर्म महत्कृत्वा शूरो माद्रवतीसुतः |
२३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
भीमसेनरथं प्राप्य शर्म लेभे महारथः ||
२३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
भीमस्त्वापततो राज्ञः कोटिकाश्यस्य सङ्गरे |
२४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
सूतस्य नुदतो वाहान्क्षुरेणापाहरच्छिरः ||
२४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
न वुवोध हतं सूतं स राजा वाहुशालिना |
२५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
तस्याश्वा व्यद्रवन्सङ्ख्ये हतसूतास्ततस्ततः ||
२५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
विमुखं हतसूतं तं भीमः प्रहरतां वरः |
२६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
जघान तलय़ुक्तेन प्रासेनाभ्येत्य पाण्डवः ||
२६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
द्वादशानां तु सर्वेषां सौवीराणां धनञ्जय़ः |
२७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
चकर्त निषितैर्भल्लैर्धनूंषि च शिरांसि च ||
२७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
शिवीनिक्ष्वाकुमुख्यांश्च त्रिगर्तान्सैन्धवानपि |
२८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
जघानातिरथः सङ्ख्ये वाणगोचरमागतान् ||
२८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
सादिताः प्रत्यदृश्यन्त वहवः सव्यसाचिना |
२९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
सपताकाश्च मातङ्गाः सध्वजाश्च महारथाः ||
२९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
प्रच्छाद्य पृथिवीं तस्थुः सर्वमाय़ोधनं प्रति |
३० क
वैशम्पाय़न उवाच:
शरीराण्यशिरस्कानि विदेहानि शिरांसि च ||
३० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
श्वगृध्रकङ्ककाकोलभासगोमाय़ुवाय़साः |
३१ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अतृप्यंस्तत्र वीराणां हतानां मांसशोणितैः ||
३१ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
हतेषु तेषु वीरेषु सिन्धुराजो जय़द्रथः |
३२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
विमुच्य कृष्णां सन्त्रस्तः पलाय़नपरोऽभवत् ||
३२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
स तस्मिन्सङ्कुले सैन्ये द्रौपदीमवतार्य वै |
३३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
प्राणप्रेप्सुरुपाधावद्वनं येन नराधमः ||
३३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
द्रौपदीं धर्मराजस्तु दृष्ट्वा धौम्यपुरस्कृताम् |
३४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
माद्रीपुत्रेण वीरेण रथमारोपय़त्तदा ||
३४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
ततस्तद्विद्रुतं सैन्यमपय़ाते जय़द्रथे |
३५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
आदिश्यादिश्य नाराचैराजघान वृकोदरः ||
३५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
सव्यसाची तु तं दृष्ट्वा पलाय़न्तं जय़द्रथम् |
३६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
वारय़ामास निघ्नन्तं भीमं सैन्धवसैनिकान् ||
३६ ख
अर्जुन उवाच:
यस्यापचारात्प्राप्तोऽय़मस्मान्क्लेशो दुरासदः |
३७ क
अर्जुन उवाच:
तमस्मिन्समरोद्देशे न पश्यामि जय़द्रथम् ||
३७ ख
अर्जुन उवाच:
तमेवान्विष भद्रं ते किं ते योधैर्निपातितैः |
३८ क
अर्जुन उवाच:
अनामिषमिदं कर्म कथं वा मन्यते भवान् ||
३८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
इत्युक्तो भीमसेनस्तु गुडाकेशेन धीमता |
३९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
युधिष्ठिरमभिप्रेक्ष्य वाग्मी वचनमव्रवीत् ||
३९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
हतप्रवीरा रिपवो भूय़िष्ठं विद्रुता दिशः |
४० क
वैशम्पाय़न उवाच:
गृहीत्वा द्रौपदीं राजन्निवर्ततु भवानितः ||
४० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
यमाभ्यां सह राजेन्द्र धौम्येन च महात्मना |
४१ क
वैशम्पाय़न उवाच:
प्राप्याश्रमपदं राजन्द्रौपदीं परिसान्त्वय़ ||
४१ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
न हि मे मोक्ष्यते जीवन्मूढः सैन्धवको नृपः |
४२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
पातालतलसंस्थोऽपि यदि शक्रोऽस्य सारथिः ||
४२ ख
युधिष्ठिर उवाच:
न हन्तव्यो महावाहो दुरात्मापि स सैन्धवः |
४३ क
युधिष्ठिर उवाच:
दुःशलामभिसंस्मृत्य गान्धारीं च यशस्विनीम् ||
४३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तच्छ्रुत्वा द्रौपदी भीममुवाच व्याकुलेन्द्रिय़ा |
४४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
कुपिता ह्रीमती प्राज्ञा पती भीमार्जुनावुभौ ||
४४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
कर्तव्यं चेत्प्रिय़ं मह्यं वध्यः स पुरुषाधमः |
४५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
सैन्धवापसदः पापो दुर्मतिः कुलपांसनः ||
४५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
भार्याभिहर्ता निर्वैरो यश्च राज्यहरो रिपुः |
४६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
याचमानोऽपि सङ्ग्रामे न स जीवितुमर्हति ||
४६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
इत्युक्तौ तौ नरव्याघ्रौ यय़तुर्यत्र सैन्धवः |
४७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
राजा निववृते कृष्णामादाय़ सपुरोहितः ||
४७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
स प्रविश्याश्रमपदं व्यपविद्धवृसीघटम् |
४८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
मार्कण्डेय़ादिभिर्विप्रैरनुकीर्णं ददर्श ह ||
४८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
द्रौपदीमनुशोचद्भिर्व्राह्मणैस्तैः समागतैः |
४९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
समिय़ाय़ महाप्राज्ञः सभार्यो भ्रातृमध्यगः ||
४९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
ते स्म तं मुदिता दृष्ट्वा पुनरभ्यागतं नृपम् |
५० क
वैशम्पाय़न उवाच:
जित्वा तान्सिन्धुसौवीरान्द्रौपदीं चाहृतां पुनः ||
५० ख