सञ्जय़ उवाच:
युध्यतामेव तेषां तु भास्करेऽस्तमुपागते |
१ क
सञ्जय़ उवाच:
सन्ध्या समभवद्घोरा नापश्याम ततो रणम् ||
१ ख
सञ्जय़ उवाच:
ततो युधिष्ठिरो राजा सन्ध्यां सन्दृश्य भारत |
२ क
सञ्जय़ उवाच:
वध्यमानं वलं चापि भीष्मेणामित्रघातिना ||
२ ख
सञ्जय़ उवाच:
मुक्तशस्त्रं परावृत्तं पलाय़नपराय़णम् |
३ क
सञ्जय़ उवाच:
भीष्मं च युधि संरव्धमनुय़ान्तं महारथान् ||
३ ख
सञ्जय़ उवाच:
सोमकांश्च जितान्दृष्ट्वा निरुत्साहान्महारथान् |
४ क
सञ्जय़ उवाच:
चिन्तय़ित्वा चिरं ध्यात्वा अवहारमरोचय़त् ||
४ ख
सञ्जय़ उवाच:
ततोऽवहारं सैन्यानां चक्रे राजा युधिष्ठिरः |
५ क
सञ्जय़ उवाच:
तथैव तव सैन्यानामवहारो ह्यभूत्तदा ||
५ ख
सञ्जय़ उवाच:
ततोऽवहारं सैन्यानां कृत्वा तत्र महारथाः |
६ क
सञ्जय़ उवाच:
न्यविशन्त कुरुश्रेष्ठ सङ्ग्रामे क्षतविक्षताः ||
६ ख
सञ्जय़ उवाच:
भीष्मस्य समरे कर्म चिन्तय़ानास्तु पाण्डवाः |
७ क
सञ्जय़ उवाच:
नालभन्त तदा शान्तिं भृशं भीष्मेण पीडिताः ||
७ ख
सञ्जय़ उवाच:
भीष्मोऽपि समरे जित्वा पाण्डवान्सह सृञ्जय़ैः |
८ क
सञ्जय़ उवाच:
पूज्यमानस्तव सुतैर्वन्द्यमानश्च भारत ||
८ ख
सञ्जय़ उवाच:
न्यविशत्कुरुभिः सार्धं हृष्टरूपैः समन्ततः |
९ क
सञ्जय़ उवाच:
ततो रात्रिः समभवत्सर्वभूतप्रमोहिनी ||
९ ख
सञ्जय़ उवाच:
तस्मिन्रात्रिमुखे घोरे पाण्डवा वृष्णिभिः सह |
१० क
सञ्जय़ उवाच:
सृञ्जय़ाश्च दुराधर्षा मन्त्राय़ समुपाविशन् ||
१० ख
सञ्जय़ उवाच:
आत्मनिःश्रेय़सं सर्वे प्राप्तकालं महावलाः |
११ क
सञ्जय़ उवाच:
मन्त्रय़ामासुरव्यग्रा मन्त्रनिश्चय़कोविदाः ||
११ ख
सञ्जय़ उवाच:
ततो युधिष्ठिरो राजा मन्त्रय़ित्वा चिरं नृप |
१२ क
सञ्जय़ उवाच:
वासुदेवं समुद्वीक्ष्य वाक्यमेतदुवाच ह ||
१२ ख
सञ्जय़ उवाच:
पश्य कृष्ण महात्मानं भीष्मं भीमपराक्रमम् |
१३ क
सञ्जय़ उवाच:
गजं नलवनानीव विमृद्नन्तं वलं मम ||
१३ ख
सञ्जय़ उवाच:
न चैवैनं महात्मानमुत्सहामो निरीक्षितुम् |
१४ क
सञ्जय़ उवाच:
लेलिह्यमानं सैन्येषु प्रवृद्धमिव पावकम् ||
१४ ख
सञ्जय़ उवाच:
यथा घोरो महानागस्तक्षको वै विषोल्वणः |
१५ क
सञ्जय़ उवाच:
तथा भीष्मो रणे कृष्ण तीक्ष्णशस्त्रः प्रतापवान् ||
१५ ख
सञ्जय़ उवाच:
गृहीतचापः समरे विमुञ्चंश्च शिताञ्शरान् |
१६ क
सञ्जय़ उवाच:
शक्यो जेतुं यमः क्रुद्धो वज्रपाणिश्च देवराट् ||
१६ ख
सञ्जय़ उवाच:
वरुणः पाशभृद्वापि सगदो वा धनेश्वरः |
१७ क
सञ्जय़ उवाच:
न तु भीष्मः सुसङ्क्रुद्धः शक्यो जेतुं महाहवे ||
१७ ख
सञ्जय़ उवाच:
सोऽहमेवं गते कृष्ण निमग्नः शोकसागरे |
१८ क
सञ्जय़ उवाच:
आत्मनो वुद्धिदौर्वल्याद्भीष्ममासाद्य संय़ुगे ||
१८ ख
सञ्जय़ उवाच:
वनं यास्यामि दुर्धर्ष श्रेय़ो मे तत्र वै गतम् |
१९ क
सञ्जय़ उवाच:
न युद्धं रोचय़े कृष्ण हन्ति भीष्मो हि नः सदा ||
१९ ख
सञ्जय़ उवाच:
यथा प्रज्वलितं वह्निं पतङ्गः समभिद्रवन् |
२० क
सञ्जय़ उवाच:
एकतो मृत्युमभ्येति तथाहं भीष्ममीय़िवान् ||
२० ख
सञ्जय़ उवाच:
क्षय़ं नीतोऽस्मि वार्ष्णेय़ राज्यहेतोः पराक्रमी |
२१ क
सञ्जय़ उवाच:
भ्रातरश्चैव मे शूराः साय़कैर्भृशपीडिताः ||
२१ ख
सञ्जय़ उवाच:
मत्कृते भ्रातृसौहार्दाद्राज्यात्प्रभ्रंशनं गताः |
२२ क
सञ्जय़ उवाच:
परिक्लिष्टा तथा कृष्णा मत्कृते मधुसूदन ||
२२ ख
सञ्जय़ उवाच:
जीवितं वहु मन्येऽहं जीवितं ह्यद्य दुर्लभम् |
२३ क
सञ्जय़ उवाच:
जीवितस्याद्य शेषेण चरिष्ये धर्ममुत्तमम् ||
२३ ख
सञ्जय़ उवाच:
यदि तेऽहमनुग्राह्यो भ्रातृभिः सह केशव |
२४ क
सञ्जय़ उवाच:
स्वधर्मस्याविरोधेन तदुदाहर केशव ||
२४ ख
सञ्जय़ उवाच:
एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य कारुण्याद्वहुविस्तरम् |
२५ क
सञ्जय़ उवाच:
प्रत्युवाच ततः कृष्णः सान्त्वय़ानो युधिष्ठिरम् ||
२५ ख
सञ्जय़ उवाच:
धर्मपुत्र विषादं त्वं मा कृथाः सत्यसङ्गर |
२६ क
सञ्जय़ उवाच:
यस्य ते भ्रातरः शूरा दुर्जय़ाः शत्रुसूदनाः ||
२६ ख
सञ्जय़ उवाच:
अर्जुनो भीमसेनश्च वाय़्वग्निसमतेजसौ |
२७ क
सञ्जय़ उवाच:
माद्रीपुत्रौ च विक्रान्तौ त्रिदशानामिवेश्वरौ ||
२७ ख
सञ्जय़ उवाच:
मां वा निय़ुङ्क्ष्व सौहार्दाद्योत्स्ये भीष्मेण पाण्डव |
२८ क
सञ्जय़ उवाच:
त्वत्प्रय़ुक्तो ह्यहं राजन्किं न कुर्यां महाहवे ||
२८ ख
सञ्जय़ उवाच:
हनिष्यामि रणे भीष्ममाहूय़ पुरुषर्षभम् |
२९ क
सञ्जय़ उवाच:
पश्यतां धार्तराष्ट्राणां यदि नेच्छति फल्गुनः ||
२९ ख
सञ्जय़ उवाच:
यदि भीष्मे हते राजञ्जय़ं पश्यसि पाण्डव |
३० क
सञ्जय़ उवाच:
हन्तास्म्येकरथेनाद्य कुरुवृद्धं पितामहम् ||
३० ख
सञ्जय़ उवाच:
पश्य मे विक्रमं राजन्महेन्द्रस्येव संय़ुगे |
३१ क
सञ्जय़ उवाच:
विमुञ्चन्तं महास्त्राणि पातय़िष्यामि तं रथात् ||
३१ ख
सञ्जय़ उवाच:
यः शत्रुः पाण्डुपुत्राणां मच्छत्रुः स न संशय़ः |
३२ क
सञ्जय़ उवाच:
मदर्था भवदर्था ये ये मदीय़ास्तवैव ते ||
३२ ख
सञ्जय़ उवाच:
तव भ्राता मम सखा सम्वन्धी शिष्य एव च |
३३ क
सञ्जय़ उवाच:
मांसान्युत्कृत्य वै दद्यामर्जुनार्थे महीपते ||
३३ ख
सञ्जय़ उवाच:
एष चापि नरव्याघ्रो मत्कृते जीवितं त्यजेत् |
३४ क
सञ्जय़ उवाच:
एष नः समय़स्तात तारय़ेम परस्परम् |
३४ ख
सञ्जय़ उवाच:
स मां निय़ुङ्क्ष्व राजेन्द्र यावद्द्वीपो भवाम्यहम् ||
३४ ग
सञ्जय़ उवाच:
प्रतिज्ञातमुपप्लव्ये यत्तत्पार्थेन पूर्वतः |
३५ क
सञ्जय़ उवाच:
घातय़िष्यामि गाङ्गेय़मित्युलूकस्य संनिधौ ||
३५ ख
सञ्जय़ उवाच:
परिरक्ष्यं च मम तद्वचः पार्थस्य धीमतः |
३६ क
सञ्जय़ उवाच:
अनुज्ञातं तु पार्थेन मय़ा कार्यं न संशय़ः ||
३६ ख
सञ्जय़ उवाच:
अथ वा फल्गुनस्यैष भारः परिमितो रणे |
३७ क
सञ्जय़ उवाच:
निहनिष्यति सङ्ग्रामे भीष्मं परपुरञ्जय़म् ||
३७ ख
सञ्जय़ उवाच:
अशक्यमपि कुर्याद्धि रणे पार्थः समुद्यतः |
३८ क
सञ्जय़ उवाच:
त्रिदशान्वा समुद्युक्तान्सहितान्दैत्यदानवैः |
३८ ख
सञ्जय़ उवाच:
निहन्यादर्जुनः सङ्ख्ये किमु भीष्मं नराधिप ||
३८ ग
सञ्जय़ उवाच:
विपरीतो महावीर्यो गतसत्त्वोऽल्पजीवितः |
३९ क
सञ्जय़ उवाच:
भीष्मः शान्तनवो नूनं कर्तव्यं नाववुध्यते ||
३९ ख
युधिष्ठिर उवाच:
एवमेतन्महावाहो यथा वदसि माधव |
४० क
युधिष्ठिर उवाच:
सर्वे ह्येते न पर्याप्तास्तव वेगनिवारणे ||
४० ख
युधिष्ठिर उवाच:
निय़तं समवाप्स्यामि सर्वमेव यथेप्सितम् |
४१ क
युधिष्ठिर उवाच:
यस्य मे पुरुषव्याघ्र भवान्नाथो महावलः ||
४१ ख
युधिष्ठिर उवाच:
सेन्द्रानपि रणे देवाञ्जय़ेय़ं जय़तां वर |
४२ क
युधिष्ठिर उवाच:
त्वय़ा नाथेन गोविन्द किमु भीष्मं महाहवे ||
४२ ख
युधिष्ठिर उवाच:
न तु त्वामनृतं कर्तुमुत्सहे स्वार्थगौरवात् |
४३ क
युधिष्ठिर उवाच:
अय़ुध्यमानः साहाय़्यं यथोक्तं कुरु माधव ||
४३ ख
युधिष्ठिर उवाच:
समय़स्तु कृतः कश्चिद्भीष्मेण मम माधव |
४४ क
युधिष्ठिर उवाच:
मन्त्रय़िष्ये तवार्थाय़ न तु योत्स्ये कथञ्चन |
४४ ख
युधिष्ठिर उवाच:
दुर्योधनार्थे योत्स्यामि सत्यमेतदिति प्रभो ||
४४ ग
युधिष्ठिर उवाच:
स हि राज्यस्य मे दाता मन्त्रस्यैव च माधव |
४५ क
युधिष्ठिर उवाच:
तस्माद्देवव्रतं भूय़ो वधोपाय़ार्थमात्मनः |
४५ ख
युधिष्ठिर उवाच:
भवता सहिताः सर्वे पृच्छामो मधुसूदन ||
४५ ग
युधिष्ठिर उवाच:
तद्वय़ं सहिता गत्वा भीष्ममाशु नरोत्तमम् |
४६ क
युधिष्ठिर उवाच:
रुचिते तव वार्ष्णेय़ मन्त्रं पृच्छाम कौरवम् ||
४६ ख
युधिष्ठिर उवाच:
स वक्ष्यति हितं वाक्यं तथ्यं चैव जनार्दन |
४७ क
युधिष्ठिर उवाच:
यथा स वक्ष्यते कृष्ण तथा कर्तास्मि संय़ुगे ||
४७ ख
युधिष्ठिर उवाच:
स नो जय़स्य दाता च मन्त्रस्य च धृतव्रतः |
४८ क
युधिष्ठिर उवाच:
वालाः पित्रा विहीनाश्च तेन संवर्धिता वय़म् ||
४८ ख