धृतराष्ट्र उवाच:
कांस्तत्र सञ्जय़ापश्यः प्रत्यर्थेन समागतान् |
१ क
धृतराष्ट्र उवाच:
ये योत्स्यन्ते पाण्डवार्थे पुत्रस्य मम वाहिनीम् ||
१ ख
सञ्जय़ उवाच:
मुख्यमन्धकवृष्णीनामपश्यं कृष्णमागतम् |
२ क
सञ्जय़ उवाच:
चेकितानं च तत्रैव युय़ुधानं च सात्यकिम् ||
२ ख
सञ्जय़ उवाच:
पृथगक्षौहिणीभ्यां तौ पाण्डवानभिसंश्रितौ |
३ क
सञ्जय़ उवाच:
महारथौ समाख्यातावुभौ पुरुषमानिनौ ||
३ ख
सञ्जय़ उवाच:
अक्षौहिण्याथ पाञ्चाल्यो दशभिस्तनय़ैर्वृतः |
४ क
सञ्जय़ उवाच:
सत्यजित्प्रमुखैर्वीरैर्धृष्टद्युम्नपुरोगमैः ||
४ ख
सञ्जय़ उवाच:
द्रुपदो वर्धय़न्मानं शिखण्डिपरिपालितः |
५ क
सञ्जय़ उवाच:
उपाय़ात्सर्वसैन्यानां प्रतिच्छाद्य तदा वपुः ||
५ ख
सञ्जय़ उवाच:
विराटः सह पुत्राभ्यां शङ्खेनैवोत्तरेण च |
६ क
सञ्जय़ उवाच:
सूर्यदत्तादिभिर्वीरैर्मदिराश्वपुरोगमैः ||
६ ख
सञ्जय़ उवाच:
सहितः पृथिवीपालो भ्रातृभिस्तनय़ैस्तथा |
७ क
सञ्जय़ उवाच:
अक्षौहिण्यैव सैन्यस्य वृतः पार्थं समाश्रितः ||
७ ख
सञ्जय़ उवाच:
जारासन्धिर्मागधश्च धृष्टकेतुश्च चेदिराट् |
८ क
सञ्जय़ उवाच:
पृथक्पृथगनुप्राप्तौ पृथगक्षौहिणीवृतौ ||
८ ख
सञ्जय़ उवाच:
केकय़ा भ्रातरः पञ्च सर्वे लोहितकध्वजाः |
९ क
सञ्जय़ उवाच:
अक्षौहिणीपरिवृताः पाण्डवानभिसंश्रिताः ||
९ ख
सञ्जय़ उवाच:
एतानेतावतस्तत्र यानपश्यं समागतान् |
१० क
सञ्जय़ उवाच:
ये पाण्डवार्थे योत्स्यन्ति धार्तराष्ट्रस्य वाहिनीम् ||
१० ख
सञ्जय़ उवाच:
यो वेद मानुषं व्यूहं दैवं गान्धर्वमासुरम् |
११ क
सञ्जय़ उवाच:
स तस्य सेनाप्रमुखे धृष्टद्युम्नो महामनाः ||
११ ख
सञ्जय़ उवाच:
भीष्मः शान्तनवो राजन्भागः कॢप्तः शिखण्डिनः |
१२ क
सञ्जय़ उवाच:
तं विराटोऽनु संय़ाता सह मत्स्यैः प्रहारिभिः ||
१२ ख
सञ्जय़ उवाच:
ज्येष्ठस्य पाण्डुपुत्रस्य भागो मद्राधिपो वली |
१३ क
सञ्जय़ उवाच:
तौ तु तत्राव्रुवन्केचिद्विषमौ नो मताविति ||
१३ ख
सञ्जय़ उवाच:
दुर्योधनः सहसुतः सार्धं भ्रातृशतेन च |
१४ क
सञ्जय़ उवाच:
प्राच्याश्च दाक्षिणात्याश्च भीमसेनस्य भागतः ||
१४ ख
सञ्जय़ उवाच:
अर्जुनस्य तु भागेन कर्णो वैकर्तनो मतः |
१५ क
सञ्जय़ उवाच:
अश्वत्थामा विकर्णश्च सैन्धवश्च जय़द्रथः ||
१५ ख
सञ्जय़ उवाच:
अशक्याश्चैव ये केचित्पृथिव्यां शूरमानिनः |
१६ क
सञ्जय़ उवाच:
सर्वांस्तानर्जुनः पार्थः कल्पय़ामास भागतः ||
१६ ख
सञ्जय़ उवाच:
महेष्वासा राजपुत्रा भ्रातरः पञ्च केकय़ाः |
१७ क
सञ्जय़ उवाच:
केकय़ानेव भागेन कृत्वा योत्स्यन्ति संय़ुगे ||
१७ ख
सञ्जय़ उवाच:
तेषामेव कृतो भागो मालवाः शाल्वकेकय़ाः |
१८ क
सञ्जय़ उवाच:
त्रिगर्तानां च द्वौ मुख्यौ यौ तौ संशप्तकाविति ||
१८ ख
सञ्जय़ उवाच:
दुर्योधनसुताः सर्वे तथा दुःशासनस्य च |
१९ क
सञ्जय़ उवाच:
सौभद्रेण कृतो भागो राजा चैव वृहद्वलः ||
१९ ख
सञ्जय़ उवाच:
द्रौपदेय़ा महेष्वासाः सुवर्णविकृतध्वजाः |
२० क
सञ्जय़ उवाच:
धृष्टद्युम्नमुखा द्रोणमभिय़ास्यन्ति भारत ||
२० ख
सञ्जय़ उवाच:
चेकितानः सोमदत्तं द्वैरथे योद्धुमिच्छति |
२१ क
सञ्जय़ उवाच:
भोजं तु कृतवर्माणं युय़ुधानो युय़ुत्सति ||
२१ ख
सञ्जय़ उवाच:
सहदेवस्तु माद्रेय़ः शूरः सङ्क्रन्दनो युधि |
२२ क
सञ्जय़ उवाच:
स्वमंशं कल्पय़ामास श्यालं ते सुवलात्मजम् ||
२२ ख
सञ्जय़ उवाच:
उलूकं चापि कैतव्यं ये च सारस्वता गणाः |
२३ क
सञ्जय़ उवाच:
नकुलः कल्पय़ामास भागं माद्रवतीसुतः ||
२३ ख
सञ्जय़ उवाच:
ये चान्ये पार्थिवा राजन्प्रत्युद्यास्यन्ति संय़ुगे |
२४ क
सञ्जय़ उवाच:
समाह्वानेन तांश्चापि पाण्डुपुत्रा अकल्पय़न् ||
२४ ख
सञ्जय़ उवाच:
एवमेषामनीकानि प्रविभक्तानि भागशः |
२५ क
सञ्जय़ उवाच:
यत्ते कार्यं सपुत्रस्य क्रिय़तां तदकालिकम् ||
२५ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
न सन्ति सर्वे पुत्रा मे मूढा दुर्द्यूतदेविनः |
२६ क
धृतराष्ट्र उवाच:
येषां युद्धं वलवता भीमेन रणमूर्धनि ||
२६ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
राजानः पार्थिवाः सर्वे प्रोक्षिताः कालधर्मणा |
२७ क
धृतराष्ट्र उवाच:
गाण्डीवाग्निं प्रवेक्ष्यन्ति पतङ्गा इव पावकम् ||
२७ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
विद्रुतां वाहिनीं मन्ये कृतवैरैर्महात्मभिः |
२८ क
धृतराष्ट्र उवाच:
तां रणे केऽनुय़ास्यन्ति प्रभग्नां पाण्डवैर्युधि ||
२८ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
सर्वे ह्यतिरथाः शूराः कीर्तिमन्तः प्रतापिनः |
२९ क
धृतराष्ट्र उवाच:
सूर्यपावकय़ोस्तुल्यास्तेजसा समितिञ्जय़ाः ||
२९ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
येषां युधिष्ठिरो नेता गोप्ता च मधुसूदनः |
३० क
धृतराष्ट्र उवाच:
योधौ च पाण्डवौ वीरौ सव्यसाचिवृकोदरौ ||
३० ख
धृतराष्ट्र उवाच:
नकुलः सहदेवश्च धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः |
३१ क
धृतराष्ट्र उवाच:
सात्यकिर्द्रुपदश्चैव धृष्टद्युम्नस्य चात्मजः ||
३१ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
उत्तमौजाश्च पाञ्चाल्यो युधामन्युश्च दुर्जय़ः |
३२ क
धृतराष्ट्र उवाच:
शिखण्डी क्षत्रदेवश्च तथा वैराटिरुत्तरः ||
३२ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
काशय़श्चेदय़श्चैव मत्स्याः सर्वे च सृञ्जय़ाः |
३३ क
धृतराष्ट्र उवाच:
विराटपुत्रो वभ्रूश्च पाञ्चालाश्च प्रभद्रकाः ||
३३ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
येषामिन्द्रोऽप्यकामानां न हरेत्पृथिवीमिमाम् |
३४ क
धृतराष्ट्र उवाच:
वीराणां रणधीराणां ये भिन्द्युः पर्वतानपि ||
३४ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
तान्सर्वान्गुणसम्पन्नानमनुष्यप्रतापिनः |
३५ क
धृतराष्ट्र उवाच:
क्रोशतो मम दुष्पुत्रो योद्धुमिच्छति सञ्जय़ ||
३५ ख
दुर्योधन उवाच:
उभौ स्व एकजातीय़ौ तथोभौ भूमिगोचरौ |
३६ क
दुर्योधन उवाच:
अथ कस्मात्पाण्डवानामेकतो मन्यसे जय़म् ||
३६ ख
दुर्योधन उवाच:
पितामहं च द्रोणं च कृपं कर्णं च दुर्जय़म् |
३७ क
दुर्योधन उवाच:
जय़द्रथं सोमदत्तमश्वत्थामानमेव च ||
३७ ख
दुर्योधन उवाच:
सुचेतसो महेष्वासानिन्द्रोऽपि सहितोऽमरैः |
३८ क
दुर्योधन उवाच:
अशक्तः समरे जेतुं किं पुनस्तात पाण्डवाः ||
३८ ख
दुर्योधन उवाच:
सर्वा च पृथिवी सृष्टा मदर्थे तात पाण्डवान् |
३९ क
दुर्योधन उवाच:
आर्यान्धृतिमतः शूरानग्निकल्पान्प्रवाधितुम् ||
३९ ख
दुर्योधन उवाच:
न मामकान्पाण्डवास्ते समर्थाः प्रतिवीक्षितुम् |
४० क
दुर्योधन उवाच:
पराक्रान्तो ह्यहं पाण्डून्सपुत्रान्योद्धुमाहवे ||
४० ख
दुर्योधन उवाच:
मत्प्रिय़ं पार्थिवाः सर्वे ये चिकीर्षन्ति भारत |
४१ क
दुर्योधन उवाच:
ते तानावारय़िष्यन्ति ऐणेय़ानिव तन्तुना ||
४१ ख
दुर्योधन उवाच:
महता रथवंशेन शरजालैश्च मामकैः |
४२ क
दुर्योधन उवाच:
अभिद्रुता भविष्यन्ति पाञ्चालाः पाण्डवैः सह ||
४२ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
उन्मत्त इव मे पुत्रो विलपत्येष सञ्जय़ |
४३ क
धृतराष्ट्र उवाच:
न हि शक्तो युधा जेतुं धर्मराजं युधिष्ठिरम् ||
४३ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
जानाति हि सदा भीष्मः पाण्डवानां यशस्विनाम् |
४४ क
धृतराष्ट्र उवाच:
वलवत्तां सपुत्राणां धर्मज्ञानां महात्मनाम् ||
४४ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
यतो नारोचय़महं विग्रहं तैर्महात्मभिः |
४५ क
धृतराष्ट्र उवाच:
किं तु सञ्जय़ मे व्रूहि पुनस्तेषां विचेष्टितम् ||
४५ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
कस्तांस्तरस्विनो भूय़ः सन्दीपय़ति पाण्डवान् |
४६ क
धृतराष्ट्र उवाच:
अर्चिष्मतो महेष्वासान्हविषा पावकानिव ||
४६ ख
सञ्जय़ उवाच:
धृष्टद्युम्नः सदैवैतान्सन्दीपय़ति भारत |
४७ क
सञ्जय़ उवाच:
युध्यध्वमिति मा भैष्ट युद्धाद्भरतसत्तमाः ||
४७ ख
सञ्जय़ उवाच:
ये केचित्पार्थिवास्तत्र धार्तराष्ट्रेण संवृताः |
४८ क
सञ्जय़ उवाच:
युद्धे समागमिष्यन्ति तुमुले कवचह्रदे ||
४८ ख
सञ्जय़ उवाच:
तान्सर्वानाहवे क्रुद्धान्सानुवन्धान्समागतान् |
४९ क
सञ्जय़ उवाच:
अहमेकः समादास्ये तिमिर्मत्स्यानिवौदकान् ||
४९ ख
सञ्जय़ उवाच:
भीष्मं द्रोणं कृपं कर्णं द्रौणिं शल्यं सुय़ोधनम् |
५० क
सञ्जय़ उवाच:
एतांश्चापि निरोत्स्यामि वेलेव मकरालय़म् ||
५० ख