chevron_left शान्ति पर्व अध्याय २७२
युधिष्ठिर उवाच:
अहो धर्मिष्ठता तात वृत्रस्यामिततेजसः |
१ क
युधिष्ठिर उवाच:
यस्य विज्ञानमतुलं विष्णोर्भक्तिश्च तादृशी ||
१ ख
युधिष्ठिर उवाच:
दुर्विज्ञेय़मिदं तात विष्णोरमिततेजसः |
२ क
युधिष्ठिर उवाच:
कथं वा राजशार्दूल पदं तज्ज्ञातवानसौ ||
२ ख
युधिष्ठिर उवाच:
भवता कथितं ह्येतच्छ्रद्दधे चाहमच्युत |
३ क
युधिष्ठिर उवाच:
भूय़स्तु मे समुत्पन्ना वुद्धिरव्यक्तदर्शनात् ||
३ ख
युधिष्ठिर उवाच:
कथं विनिहतो वृत्रः शक्रेण भरतर्षभ |
४ क
युधिष्ठिर उवाच:
धर्मिष्ठो विष्णुभक्तश्च तत्त्वज्ञश्च पदान्वय़े ||
४ ख
युधिष्ठिर उवाच:
एतन्मे संशय़ं व्रूहि पृच्छतो भरतर्षभ |
५ क
युधिष्ठिर उवाच:
वृत्रस्तु राजशार्दूल यथा शक्रेण निर्जितः ||
५ ख
युधिष्ठिर उवाच:
यथा चैवाभवद्युद्धं तच्चाचक्ष्व पितामह |
६ क
युधिष्ठिर उवाच:
विस्तरेण महावाहो परं कौतूहलं हि मे ||
६ ख
भीष्म उवाच:
रथेनेन्द्रः प्रय़ातो वै सार्धं सुरगणैः पुरा |
७ क
भीष्म उवाच:
ददर्शाथाग्रतो वृत्रं विष्ठितं पर्वतोपमम् ||
७ ख
भीष्म उवाच:
योजनानां शतान्यूर्ध्वं पञ्चोच्छ्रितमरिन्दम |
८ क
भीष्म उवाच:
शतानि विस्तरेणाथ त्रीण्येवाभ्यधिकानि तु ||
८ ख
भीष्म उवाच:
तत्प्रेक्ष्य तादृशं रूपं त्रैलोक्येनापि दुर्जय़म् |
९ क
भीष्म उवाच:
वृत्रस्य देवाः सन्त्रस्ता न शान्तिमुपलेभिरे ||
९ ख
भीष्म उवाच:
शक्रस्य तु तदा राजन्नूरुस्तम्भो व्यजाय़त |
१० क
भीष्म उवाच:
भय़ाद्वृत्रस्य सहसा दृष्ट्वा तद्रूपमुत्तमम् ||
१० ख
भीष्म उवाच:
ततो नादः समभवद्वादित्राणां च निस्वनः |
११ क
भीष्म उवाच:
देवासुराणां सर्वेषां तस्मिन्युद्ध उपस्थिते ||
११ ख
भीष्म उवाच:
अथ वृत्रस्य कौरव्य दृष्ट्वा शक्रमुपस्थितम् |
१२ क
भीष्म उवाच:
न सम्भ्रमो न भीः काचिदास्था वा समजाय़त ||
१२ ख
भीष्म उवाच:
ततः समभवद्युद्धं त्रैलोक्यस्य भय़ङ्करम् |
१३ क
भीष्म उवाच:
शक्रस्य च सुरेन्द्रस्य वृत्रस्य च महात्मनः ||
१३ ख
भीष्म उवाच:
असिभिः पट्टिशैः शूलैः शक्तितोमरमुद्गरैः |
१४ क
भीष्म उवाच:
शिलाभिर्विविधाभिश्च कार्मुकैश्च महास्वनैः ||
१४ ख
भीष्म उवाच:
अस्त्रैश्च विविधैर्दिव्यैः पावकोल्काभिरेव च |
१५ क
भीष्म उवाच:
देवासुरैस्ततः सैन्यैः सर्वमासीत्समाकुलम् ||
१५ ख
भीष्म उवाच:
पितामहपुरोगाश्च सर्वे देवगणास्तथा |
१६ क
भीष्म उवाच:
ऋषय़श्च महाभागास्तद्युद्धं द्रष्टुमागमन् ||
१६ ख
भीष्म उवाच:
विमानाग्र्यैर्महाराज सिद्धाश्च भरतर्षभ |
१७ क
भीष्म उवाच:
गन्धर्वाश्च विमानाग्र्यैरप्सरोभिः समागमन् ||
१७ ख
भीष्म उवाच:
ततोऽन्तरिक्षमावृत्य वृत्रो धर्मभृतां वरः |
१८ क
भीष्म उवाच:
अश्मवर्षेण देवेन्द्रं पर्वतात्समवाकिरत् ||
१८ ख
भीष्म उवाच:
ततो देवगणाः क्रुद्धाः सर्वतः शस्त्रवृष्टिभिः |
१९ क
भीष्म उवाच:
अश्मवर्षमपोहन्त वृत्रप्रेरितमाहवे ||
१९ ख
भीष्म उवाच:
वृत्रश्च कुरुशार्दूल महामाय़ो महावलः |
२० क
भीष्म उवाच:
मोहय़ामास देवेन्द्रं माय़ाय़ुद्धेन सर्वतः ||
२० ख
भीष्म उवाच:
तस्य वृत्रार्दितस्याथ मोह आसीच्छतक्रतोः |
२१ क
भीष्म उवाच:
रथन्तरेण तं तत्र वसिष्ठः समवोधय़त् ||
२१ ख
वसिष्ठ उवाच:
देवश्रेष्ठोऽसि देवेन्द्र सुरारिविनिवर्हण |
२२ क
वसिष्ठ उवाच:
त्रैलोक्यवलसंय़ुक्तः कस्माच्छक्र विषीदसि ||
२२ ख
वसिष्ठ उवाच:
एष व्रह्मा च विष्णुश्च शिवश्चैव जगत्प्रभुः |
२३ क
वसिष्ठ उवाच:
सोमश्च भगवान्देवः सर्वे च परमर्षय़ः ||
२३ ख
वसिष्ठ उवाच:
मा कार्षीः कश्मलं शक्र कश्चिदेवेतरो यथा |
२४ क
वसिष्ठ उवाच:
आर्यां युद्धे मतिं कृत्वा जहि शत्रुं सुरेश्वर ||
२४ ख
वसिष्ठ उवाच:
एष लोकगुरुस्त्र्यक्षः सर्वलोकनमस्कृतः |
२५ क
वसिष्ठ उवाच:
निरीक्षते त्वां भगवांस्त्यज मोहं सुरेश्वर ||
२५ ख
वसिष्ठ उवाच:
एते व्रह्मर्षय़श्चैव वृहस्पतिपुरोगमाः |
२६ क
वसिष्ठ उवाच:
स्तवेन शक्र दिव्येन स्तुवन्ति त्वां जय़ाय़ वै ||
२६ ख
भीष्म उवाच:
एवं सम्वोध्यमानस्य वसिष्ठेन महात्मना |
२७ क
भीष्म उवाच:
अतीव वासवस्यासीद्वलमुत्तमतेजसः ||
२७ ख
भीष्म उवाच:
ततो वुद्धिमुपागम्य भगवान्पाकशासनः |
२८ क
भीष्म उवाच:
योगेन महता युक्तस्तां माय़ां व्यपकर्षत ||
२८ ख
भीष्म उवाच:
ततोऽङ्गिरःसुतः श्रीमांस्ते चैव परमर्षय़ः |
२९ क
भीष्म उवाच:
दृष्ट्वा वृत्रस्य विक्रान्तमुपगम्य महेश्वरम् |
२९ ख
भीष्म उवाच:
ऊचुर्वृत्रविनाशार्थं लोकानां हितकाम्यया ||
२९ ग
भीष्म उवाच:
ततो भगवतस्तेजो ज्वरो भूत्वा जगत्पतेः |
३० क
भीष्म उवाच:
समाविशन्महारौद्रं वृत्रं दैत्यवरं तदा ||
३० ख
भीष्म उवाच:
विष्णुश्च भगवान्देवः सर्वलोकाभिपूजितः |
३१ क
भीष्म उवाच:
ऐन्द्रं समाविशद्वज्रं लोकसंरक्षणे रतः ||
३१ ख
भीष्म उवाच:
ततो वृहस्पतिर्धीमानुपागम्य शतक्रतुम् |
३२ क
भीष्म उवाच:
वसिष्ठश्च महातेजाः सर्वे च परमर्षय़ः ||
३२ ख
भीष्म उवाच:
ते समासाद्य वरदं वासवं लोकपूजितम् |
३३ क
भीष्म उवाच:
ऊचुरेकाग्रमनसो जहि वृत्रमिति प्रभो ||
३३ ख
महेश्वर उवाच:
एष वृत्रो महाञ्शक्र वलेन महता वृतः |
३४ क
महेश्वर उवाच:
विश्वात्मा सर्वगश्चैव वहुमाय़श्च विश्रुतः ||
३४ ख
महेश्वर उवाच:
तदेनमसुरश्रेष्ठं त्रैलोक्येनापि दुर्जय़म् |
३५ क
महेश्वर उवाच:
जहि त्वं योगमास्थाय़ मावमंस्थाः सुरेश्वर ||
३५ ख
महेश्वर उवाच:
अनेन हि तपस्तप्तं वलार्थममराधिप |
३६ क
महेश्वर उवाच:
षष्टिं वर्षसहस्राणि व्रह्मा चास्मै वरं ददौ ||
३६ ख
महेश्वर उवाच:
महत्त्वं योगिनां चैव महामाय़त्वमेव च |
३७ क
महेश्वर उवाच:
महावलत्वं च तथा तेजश्चाग्र्यं सुरेश्वर ||
३७ ख
महेश्वर उवाच:
एतद्वै मामकं तेजः समाविशति वासव |
३८ क
महेश्वर उवाच:
वृत्रमेनं त्वमप्येवं जहि वज्रेण दानवम् ||
३८ ख
शक्र उवाच:
भगवंस्त्वत्प्रसादेन दितिजं सुदुरासदम् |
३९ क
शक्र उवाच:
वज्रेण निहनिष्यामि पश्यतस्ते सुरर्षभ ||
३९ ख
भीष्म उवाच:
आविश्यमाने दैत्ये तु ज्वरेणाथ महासुरे |
४० क
भीष्म उवाच:
देवतानामृषीणां च हर्षान्नादो महानभूत् ||
४० ख
भीष्म उवाच:
ततो दुन्दुभय़श्चैव शङ्खाश्च सुमहास्वनाः |
४१ क
भीष्म उवाच:
मुरजा डिण्डिमाश्चैव प्रावाद्यन्त सहस्रशः ||
४१ ख
भीष्म उवाच:
असुराणां तु सर्वेषां स्मृतिलोपोऽभवन्महान् |
४२ क
भीष्म उवाच:
प्रज्ञानाशश्च वलवान्क्षणेन समपद्यत ||
४२ ख
भीष्म उवाच:
तमाविष्टमथो ज्ञात्वा ऋषय़ो देवतास्तथा |
४३ क
भीष्म उवाच:
स्तुवन्तः शक्रमीशानं तथा प्राचोदय़न्नपि ||
४३ ख
भीष्म उवाच:
रथस्थस्य हि शक्रस्य युद्धकाले महात्मनः |
४४ क
भीष्म उवाच:
ऋषिभिः स्तूय़मानस्य रूपमासीत्सुदुर्दृशम् ||
४४ ख