chevron_left शान्ति पर्व अध्याय २९
वैशम्पाय़न उवाच:
अव्याहरति कौन्तेय़े धर्मपुत्रे युधिष्ठिरे |
१ क
वैशम्पाय़न उवाच:
गुडाकेशो हृषीकेशमभ्यभाषत पाण्डवः ||
१ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
ज्ञातिशोकाभिसन्तप्तो धर्मराजः परन्तपः |
२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
एष शोकार्णवे मग्नस्तमाश्वासय़ माधव ||
२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
सर्वे स्म ते संशय़िताः पुनरेव जनार्दन |
३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अस्य शोकं महावाहो प्रणाशय़ितुमर्हसि ||
३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
एवमुक्तस्तु गोविन्दो विजय़ेन महात्मना |
४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
पर्यवर्तत राजानं पुण्डरीकेक्षणोऽच्युतः ||
४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
अनतिक्रमणीय़ो हि धर्मराजस्य केशवः |
५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
वाल्यात्प्रभृति गोविन्दः प्रीत्या चाभ्यधिकोऽर्जुनात् ||
५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
सम्प्रगृह्य महावाहुर्भुजं चन्दनभूषितम् |
६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
शैलस्तम्भोपमं शौरिरुवाचाभिविनोदय़न् ||
६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
शुशुभे वदनं तस्य सुदंष्ट्रं चारुलोचनम् |
७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
व्याकोशमिव विस्पष्टं पद्मं सूर्यविवोधितम् ||
७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
मा कृथाः पुरुषव्याघ्र शोकं त्वं गात्रशोषणम् |
८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
न हि ते सुलभा भूय़ो ये हतास्मिन्रणाजिरे ||
८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
स्वप्नलव्धा यथा लाभा वितथाः प्रतिवोधने |
९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
एवं ते क्षत्रिय़ा राजन्ये व्यतीता महारणे ||
९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
सर्वे ह्यभिमुखाः शूरा विगता रणशोभिनः |
१० क
वैशम्पाय़न उवाच:
नैषां कश्चित्पृष्ठतो वा पलाय़न्वापि पातितः ||
१० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
सर्वे त्यक्त्वात्मनः प्राणान्युद्ध्वा वीरा महाहवे |
११ क
वैशम्पाय़न उवाच:
शस्त्रपूता दिवं प्राप्ता न ताञ्शोचितुमर्हसि ||
११ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
अत्रैवोदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् |
१२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
सृञ्जय़ं पुत्रशोकार्तं यथाय़ं प्राह नारदः ||
१२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
सुखदुःखैरहं त्वं च प्रजाः सर्वाश्च सृञ्जय़ |
१३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अविमुक्तं चरिष्यामस्तत्र का परिदेवना ||
१३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
महाभाग्यं परं राज्ञां कीर्त्यमानं मय़ा शृणु |
१४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
गच्छावधानं नृपते ततो दुःखं प्रहास्यसि ||
१४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
मृतान्महानुभावांस्त्वं श्रुत्वैव तु महीपतीन् |
१५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
श्रुत्वापनय़ सन्तापं शृणु विस्तरशश्च मे ||
१५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
आविक्षितं मरुत्तं मे मृतं सृञ्जय़ शुश्रुहि |
१६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
यस्य सेन्द्राः सवरुणा वृहस्पतिपुरोगमाः |
१६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
देवा विश्वसृजो राज्ञो यज्ञमीय़ुर्महात्मनः ||
१६ ग
वैशम्पाय़न उवाच:
यः स्पर्धामनय़च्छक्रं देवराजं शतक्रतुम् |
१७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
शक्रप्रिय़ैषी यं विद्वान्प्रत्याचष्ट वृहस्पतिः |
१७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
संवर्तो याजय़ामास यं पीडार्थं वृहस्पतेः ||
१७ ग
वैशम्पाय़न उवाच:
यस्मिन्प्रशासति सतां नृपतौ नृपसत्तम |
१८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अकृष्टपच्या पृथिवी विवभौ चैत्यमालिनी ||
१८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
आविक्षितस्य वै सत्रे विश्वे देवाः सभासदः |
१९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
मरुतः परिवेष्टारः साध्याश्चासन्महात्मनः ||
१९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
मरुद्गणा मरुत्तस्य यत्सोममपिवन्त ते |
२० क
वैशम्पाय़न उवाच:
देवान्मनुष्यान्गन्धर्वानत्यरिच्यन्त दक्षिणाः ||
२० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
स चेन्ममार सृञ्जय़ चतुर्भद्रतरस्त्वय़ा |
२१ क
वैशम्पाय़न उवाच:
पुत्रात्पुण्यतरश्चैव मा पुत्रमनुतप्यथाः ||
२१ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
सुहोत्रं चेद्वैतिथिनं मृतं सृञ्जय़ शुश्रुम |
२२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
यस्मै हिरण्यं ववृषे मगह्वान्परिवत्सरम् ||
२२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
सत्यनामा वसुमती यं प्राप्यासीज्जनाधिप |
२३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
हिरण्यमवहन्नद्यस्तस्मिञ्जनपदेश्वरे ||
२३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
कूर्मान्कर्कटकान्नक्रान्मकराञ्शिंशुकानपि |
२४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
नदीष्वपातय़द्राजन्मघवा लोकपूजितः ||
२४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
हैरण्यान्पतितान्दृष्ट्वा मत्स्यान्मकरकच्छपान् |
२५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
सहस्रशोऽथ शतशस्ततोऽस्मय़त वैतिथिः ||
२५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तद्धिरण्यमपर्यन्तमावृत्तं कुरुजाङ्गले |
२६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
ईजानो वितते यज्ञे व्राह्मणेभ्यः समाहितः ||
२६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
स चेन्ममार सृञ्जय़ चतुर्भद्रतरस्त्वय़ा |
२७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
पुत्रात्पुण्यतरश्चैव मा पुत्रमनुतप्यथाः |
२७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
अदक्षिणमय़ज्वानं श्वैत्य संशाम्य मा शुचः ||
२७ ग
वैशम्पाय़न उवाच:
अङ्गं वृहद्रथं चैव मृतं शुश्रुम सृञ्जय़ |
२८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
यः सहस्रं सहस्राणां श्वेतानश्वानवासृजत् ||
२८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
सहस्रं च सहस्राणां कन्या हेमविभूषिताः |
२९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
ईजानो वितते यज्ञे दक्षिणामत्यकालय़त् ||
२९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
शतं शतसहस्राणां वृषाणां हेममालिनाम् |
३० क
वैशम्पाय़न उवाच:
गवां सहस्रानुचरं दक्षिणामत्यकालय़त् ||
३० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
अङ्गस्य यजमानस्य तदा विष्णुपदे गिरौ |
३१ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अमाद्यदिन्द्रः सोमेन दक्षिणाभिर्द्विजातय़ः ||
३१ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
यस्य यज्ञेषु राजेन्द्र शतसङ्ख्येषु वै पुनः |
३२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
देवान्मनुष्यान्गन्धर्वानत्यरिच्यन्त दक्षिणाः ||
३२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
न जातो जनिता चान्यः पुमान्यस्तत्प्रदास्यति |
३३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
यदङ्गः प्रददौ वित्तं सोमसंस्थासु सप्तसु ||
३३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
स चेन्ममार सृञ्जय़ चतुर्भद्रतरस्त्वय़ा |
३४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
पुत्रात्पुण्यतरश्चैव मा पुत्रमनुतप्यथाः ||
३४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
शिविमौशीनरं चैव मृतं शुश्रुम सृञ्जय़ |
३५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
य इमां पृथिवीं कृत्स्नां चर्मवत्समवेष्टय़त् ||
३५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
महता रथघोषेण पृथिवीमनुनादय़न् |
३६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
एकच्छत्रां महीं चक्रे जैत्रेणैकरथेन यः ||
३६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
यावदद्य गवाश्वं स्यादारण्यैः पशुभिः सह |
३७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
तावतीः प्रददौ गाः स शिविरौशीनरोऽध्वरे ||
३७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
नोद्यन्तारं धुरं तस्य कञ्चिन्मेने प्रजापतिः |
३८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
न भूतं न भविष्यन्तं सर्वराजसु भारत |
३८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
अन्यत्रौशीनराच्छैव्याद्राजर्षेरिन्द्रविक्रमात् ||
३८ ग
वैशम्पाय़न उवाच:
स चेन्ममार सृञ्जय़ चतुर्भद्रतरस्त्वय़ा |
३९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
पुत्रात्पुण्यतरश्चैव मा पुत्रमनुतप्यथाः |
३९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
अदक्षिणमय़ज्वानं तं वै संशाम्य मा शुचः ||
३९ ग
वैशम्पाय़न उवाच:
भरतं चैव दौःषन्तिं मृतं सृञ्जय़ शुश्रुम |
४० क
वैशम्पाय़न उवाच:
शाकुन्तलिं महेष्वासं भूरिद्रविणतेजसम् ||
४० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
यो वद्ध्वा त्रिंशतो ह्यश्वान्देवेभ्यो यमुनामनु |
४१ क
वैशम्पाय़न उवाच:
सरस्वतीं विंशतिं च गङ्गामनु चतुर्दश ||
४१ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
अश्वमेधसहस्रेण राजसूय़शतेन च |
४२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
इष्टवान्स महातेजा दौःषन्तिर्भरतः पुरा ||
४२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
भरतस्य महत्कर्म सर्वराजसु पार्थिवाः |
४३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
खं मर्त्या इव वाहुभ्यां नानुगन्तुमशक्नुवन् ||
४३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
परं सहस्राद्यो वद्ध्वा हय़ान्वेदीं विचित्य च |
४४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
सहस्रं यत्र पद्मानां कण्वाय़ भरतो ददौ ||
४४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
स चेन्ममार सृञ्जय़ चतुर्भद्रतरस्त्वय़ा |
४५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
पुत्रात्पुण्यतरश्चैव मा पुत्रमनुतप्यथाः ||
४५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
रामं दाशरथिं चैव मृतं शुश्रुम सृञ्जय़ |
४६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
योऽन्वकम्पत वै नित्यं प्रजाः पुत्रानिवौरसान् ||
४६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
विधवा यस्य विषय़े नानाथाः काश्चनाभवन् |
४७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
सर्वस्यासीत्पितृसमो रामो राज्यं यदान्वशात् ||
४७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
कालवर्षाश्च पर्जन्याः सस्यानि रसवन्ति च |
४८ क