वैशम्पाय़न उवाच:
रक्षणाद्धर्मराजस्य सत्यस्य परिपालनात् |
१ क
वैशम्पाय़न उवाच:
शत्रूणां क्षपणाच्चैव स्वकर्मनिरताः प्रजाः ||
१ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
वलीनां सम्यगादानाद्धर्मतश्चानुशासनात् |
२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
निकामवर्षी पर्जन्यः स्फीतो जनपदोऽभवत् ||
२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
सर्वारम्भाः सुप्रवृत्ता गोरक्षं कर्षणं वणिक् |
३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
विशेषात्सर्वमेवैतत्सञ्जज्ञे राजकर्मणः ||
३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
दस्युभ्यो वञ्चकेभ्यो वा राजन्प्रति परस्परम् |
४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
राजवल्लभतश्चैव नाश्रूय़न्त मृषा गिरः ||
४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
अवर्षं चातिवर्षं च व्याधिपावकमूर्छनम् |
५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
सर्वमेतत्तदा नासीद्धर्मनित्ये युधिष्ठिरे ||
५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
प्रिय़ं कर्तुमुपस्थातुं वलिकर्म स्वभावजम् |
६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अभिहर्तुं नृपा जग्मुर्नान्यैः कार्यैः पृथक्पृथक् ||
६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
धर्म्यैर्धनागमैस्तस्य ववृधे निचय़ो महान् |
७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
कर्तुं यस्य न शक्येत क्षय़ो वर्षशतैरपि ||
७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
स्वकोशस्य परीमाणं कोष्ठस्य च महीपतिः |
८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
विज्ञाय़ राजा कौन्तेय़ो यज्ञाय़ैव मनो दधे ||
८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
सुहृदश्चैव तं सर्वे पृथक्च सह चाव्रुवन् |
९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
यज्ञकालस्तव विभो क्रिय़तामत्र साम्प्रतम् ||
९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
अथैवं व्रुवतामेव तेषामभ्याय़यौ हरिः |
१० क
वैशम्पाय़न उवाच:
ऋषिः पुराणो वेदात्मा दृश्यश्चापि विजानताम् ||
१० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
जगतस्तस्थुषां श्रेष्ठः प्रभवश्चाप्ययश्च ह |
११ क
वैशम्पाय़न उवाच:
भूतभव्यभवन्नाथः केशवः केशिसूदनः ||
११ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
प्राकारः सर्ववृष्णीनामापत्स्वभय़दोऽरिहा |
१२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
वलाधिकारे निक्षिप्य संहत्यानकदुन्दुभिम् ||
१२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
उच्चावचमुपादाय़ धर्मराजाय़ माधवः |
१३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
धनौघं पुरुषव्याघ्रो वलेन महता वृतः ||
१३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तं धनौघमपर्यन्तं रत्नसागरमक्षय़म् |
१४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
नादय़न्रथघोषेण प्रविवेश पुरोत्तमम् ||
१४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
असूर्यमिव सूर्येण निवातमिव वाय़ुना |
१५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
कृष्णेन समुपेतेन जहृषे भारतं पुरम् ||
१५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तं मुदाभिसमागम्य सत्कृत्य च यथाविधि |
१६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
सम्पृष्ट्वा कुशलं चैव सुखासीनं युधिष्ठिरः ||
१६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
धौम्यद्वैपाय़नमुखैरृत्विग्भिः पुरुषर्षभः |
१७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
भीमार्जुनय़मैश्चापि सहितः कृष्णमव्रवीत् ||
१७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
त्वत्कृते पृथिवी सर्वा मद्वशे कृष्ण वर्तते |
१८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
धनं च वहु वार्ष्णेय़ त्वत्प्रसादादुपार्जितम् ||
१८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
सोऽहमिच्छामि तत्सर्वं विधिवद्देवकीसुत |
१९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
उपय़ोक्तुं द्विजाग्र्येषु हव्यवाहे च माधव ||
१९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तदहं यष्टुमिच्छामि दाशार्ह सहितस्त्वय़ा |
२० क
वैशम्पाय़न उवाच:
अनुजैश्च महावाहो तन्मानुज्ञातुमर्हसि ||
२० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
स दीक्षापय़ गोविन्द त्वमात्मानं महाभुज |
२१ क
वैशम्पाय़न उवाच:
त्वय़ीष्टवति दाशार्ह विपाप्मा भविता ह्यहम् ||
२१ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
मां वाप्यभ्यनुजानीहि सहैभिरनुजैर्विभो |
२२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अनुज्ञातस्त्वय़ा कृष्ण प्राप्नुय़ां क्रतुमुत्तमम् ||
२२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तं कृष्णः प्रत्युवाचेदं वहूक्त्वा गुणविस्तरम् |
२३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
त्वमेव राजशार्दूल सम्राडर्हो महाक्रतुम् |
२३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
सम्प्राप्नुहि त्वय़ा प्राप्ते कृतकृत्यास्ततो वय़म् ||
२३ ग
वैशम्पाय़न उवाच:
यजस्वाभीप्सितं यज्ञं मय़ि श्रेय़स्यवस्थिते |
२४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
निय़ुङ्क्ष्व चापि मां कृत्ये सर्वं कर्तास्मि ते वचः ||
२४ ख
युधिष्ठिर उवाच:
सफलः कृष्ण सङ्कल्पः सिद्धिश्च निय़ता मम |
२५ क
युधिष्ठिर उवाच:
यस्य मे त्वं हृषीकेश यथेप्सितमुपस्थितः ||
२५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
अनुज्ञातस्तु कृष्णेन पाण्डवो भ्रातृभिः सह |
२६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
ईहितुं राजसूय़ाय़ साधनान्युपचक्रमे ||
२६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तत आज्ञापय़ामास पाण्डवोऽरिनिवर्हणः |
२७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
सहदेवं युधां श्रेष्ठं मन्त्रिणश्चैव सर्वशः ||
२७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
अस्मिन्क्रतौ यथोक्तानि यज्ञाङ्गानि द्विजातिभिः |
२८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
तथोपकरणं सर्वं मङ्गलानि च सर्वशः ||
२८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
अधिय़ज्ञांश्च सम्भारान्धौम्योक्तान्क्षिप्रमेव हि |
२९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
समानय़न्तु पुरुषा यथाय़ोगं यथाक्रमम् ||
२९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
इन्द्रसेनो विशोकश्च पूरुश्चार्जुनसारथिः |
३० क
वैशम्पाय़न उवाच:
अन्नाद्याहरणे युक्ताः सन्तु मत्प्रिय़काम्यया ||
३० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
सर्वकामाश्च कार्यन्तां रसगन्धसमन्विताः |
३१ क
वैशम्पाय़न उवाच:
मनोहराः प्रीतिकरा द्विजानां कुरुसत्तम ||
३१ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तद्वाक्यसमकालं तु कृतं सर्वमवेदय़त् |
३२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
सहदेवो युधां श्रेष्ठो धर्मराजे महात्मनि ||
३२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
ततो द्वैपाय़नो राजन्नृत्विजः समुपानय़त् |
३३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
वेदानिव महाभागान्साक्षान्मूर्तिमतो द्विजान् ||
३३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
स्वय़ं व्रह्मत्वमकरोत्तस्य सत्यवतीसुतः |
३४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
धनञ्जय़ानामृषभः सुसामा सामगोऽभवत् ||
३४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
याज्ञवल्क्यो वभूवाथ व्रह्मिष्ठोऽध्वर्युसत्तमः |
३५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
पैलो होता वसोः पुत्रो धौम्येन सहितोऽभवत् ||
३५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
एतेषां शिष्यवर्गाश्च पुत्राश्च भरतर्षभ |
३६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
वभूवुर्होत्रगाः सर्वे वेदवेदाङ्गपारगाः ||
३६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
ते वाचय़ित्वा पुण्याहमीहय़ित्वा च तं विधिम् |
३७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
शास्त्रोक्तं योजय़ामासुस्तद्देवय़जनं महत् ||
३७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तत्र चक्रुरनुज्ञाताः शरणान्युत शिल्पिनः |
३८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
रत्नवन्ति विशालानि वेश्मानीव दिवौकसाम् ||
३८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तत आज्ञापय़ामास स राजा राजसत्तमः |
३९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
सहदेवं तदा सद्यो मन्त्रिणं कुरुसत्तमः ||
३९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
आमन्त्रणार्थं दूतांस्त्वं प्रेषय़स्वाशुगान्द्रुतम् |
४० क
वैशम्पाय़न उवाच:
उपश्रुत्य वचो राज्ञः स दूतान्प्राहिणोत्तदा ||
४० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
आमन्त्रय़ध्वं राष्ट्रेषु व्राह्मणान्भूमिपानपि |
४१ क
वैशम्पाय़न उवाच:
विशश्च मान्याञ्शूद्रांश्च सर्वानानय़तेति च ||
४१ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
ते सर्वान्पृथिवीपालान्पाण्डवेय़स्य शासनात् |
४२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
आमन्त्रय़ां वभूवुश्च प्रेषय़ामास चापरान् ||
४२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
ततस्ते तु यथाकालं कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम् |
४३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
दीक्षय़ां चक्रिरे विप्रा राजसूय़ाय़ भारत ||
४३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
दीक्षितः स तु धर्मात्मा धर्मराजो युधिष्ठिरः |
४४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
जगाम यज्ञाय़तनं वृतो विप्रैः सहस्रशः ||
४४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
भ्रातृभिर्ज्ञातिभिश्चैव सुहृद्भिः सचिवैस्तथा |
४५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
क्षत्रिय़ैश्च मनुष्येन्द्र नानादेशसमागतैः |
४५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
अमात्यैश्च नृपश्रेष्ठो धर्मो विग्रहवानिव ||
४५ ग
वैशम्पाय़न उवाच:
आजग्मुर्व्राह्मणास्तत्र विषय़ेभ्यस्ततस्ततः |
४६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
सर्वविद्यासु निष्णाता वेदवेदाङ्गपारगाः ||
४६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तेषामावसथांश्चक्रुर्धर्मराजस्य शासनात् |
४७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
वह्वन्नाञ्शय़नैर्युक्तान्सगणानां पृथक्पृथक् |
४७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
सर्वर्तुगुणसम्पन्नाञ्शिल्पिनोऽथ सहस्रशः ||
४७ ग
वैशम्पाय़न उवाच:
तेषु ते न्यवसन्राजन्व्राह्मणा भृशसत्कृताः |
४८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
कथय़न्तः कथा वह्वीः पश्यन्तो नटनर्तकान् ||
४८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
भुञ्जतां चैव विप्राणां वदतां च महास्वनः |
४९ क