वैशम्पाय़न उवाच:
ततस्तेषां महाराज तत्रैवामिततेजसाम् |
१ क
वैशम्पाय़न उवाच:
छद्मलिङ्गप्रविष्टानां पाण्डवानां महात्मनाम् ||
१ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
व्यतीतः समय़ः सम्यग्वसतां वै पुरोत्तमे |
२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
कुर्वतां तस्य कर्माणि विराटस्य महीपतेः ||
२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
ततस्त्रय़ोदशस्यान्ते तस्य वर्षस्य भारत |
३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
सुशर्मणा गृहीतं तु गोधनं तरसा वहु ||
३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
ततो जवेन महता गोपाः पुरमथाव्रजत् |
४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अपश्यन्मत्स्यराजं च रथात्प्रस्कन्द्य कुण्डली ||
४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
शूरैः परिवृतं योधैः कुण्डलाङ्गदधारिभिः |
५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
सद्भिश्च मन्त्रिभिः सार्धं पाण्डवैश्च नरर्षभैः ||
५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तं सभाय़ां महाराजमासीनं राष्ट्रवर्धनम् |
६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
सोऽव्रवीदुपसङ्गम्य विराटं प्रणतस्तदा ||
६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
अस्मान्युधि विनिर्जित्य परिभूय़ सवान्धवान् |
७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
गवां शतसहस्राणि त्रिगर्ताः कालय़न्ति ते |
७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तान्परीप्स मनुष्येन्द्र मा नेशुः पशवस्तव ||
७ ग
वैशम्पाय़न उवाच:
तच्छ्रुत्वा नृपतिः सेनां मत्स्यानां समय़ोजय़त् |
८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
रथनागाश्वकलिलां पत्तिध्वजसमाकुलाम् ||
८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
राजानो राजपुत्राश्च तनुत्राण्यत्र भेजिरे |
९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
भानुमन्ति विचित्राणि सूपसेव्यानि भागशः ||
९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
सवज्राय़सगर्भं तु कवचं तप्तकाञ्चनम् |
१० क
वैशम्पाय़न उवाच:
विराटस्य प्रिय़ो भ्राता शतानीकोऽभ्यहारय़त् ||
१० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
सर्वपारसवं वर्म कल्याणपटलं दृढम् |
११ क
वैशम्पाय़न उवाच:
शतानीकादवरजो मदिराश्वोऽभ्यहारय़त् ||
११ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
शतसूर्यं शतावर्तं शतविन्दु शताक्षिमत् |
१२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अभेद्यकल्पं मत्स्यानां राजा कवचमाहरत् ||
१२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
उत्सेधे यस्य पद्मानि शतं सौगन्धिकानि च |
१३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
सुवर्णपृष्ठं सूर्याभं सूर्यदत्तोऽभ्यहारय़त् ||
१३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
दृढमाय़सगर्भं तु श्वेतं वर्म शताक्षिमत् |
१४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
विराटस्य सुतो ज्येष्ठो वीरः शङ्खोऽभ्यहारय़त् ||
१४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
शतशश्च तनुत्राणि यथास्वानि महारथाः |
१५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
योत्स्यमानाभ्यनह्यन्त देवरूपाः प्रहारिणः ||
१५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
सूपस्करेषु शुभ्रेषु महत्सु च महारथाः |
१६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
पृथक्काञ्चनसंनाहान्रथेष्वश्वानय़ोजय़न् ||
१६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
सूर्यचन्द्रप्रतीकाशो रथे दिव्ये हिरण्मय़ः |
१७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
महानुभावो मत्स्यस्य ध्वज उच्छिश्रिय़े तदा ||
१७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
अथान्यान्विविधाकारान्ध्वजान्हेमविभूषितान् |
१८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
यथास्वं क्षत्रिय़ाः शूरा रथेषु समय़ोजय़न् ||
१८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
अथ मत्स्योऽव्रवीद्राजा शतानीकं जघन्यजम् |
१९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
कङ्कवल्लवगोपाला दामग्रन्थिश्च वीर्यवान् |
१९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
युध्येय़ुरिति मे वुद्धिर्वर्तते नात्र संशय़ः ||
१९ ग
वैशम्पाय़न उवाच:
एतेषामपि दीय़न्तां रथा ध्वजपताकिनः |
२० क
वैशम्पाय़न उवाच:
कवचानि विचित्राणि दृढानि च मृदूनि च |
२० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
प्रतिमुञ्चन्तु गात्रेषु दीय़न्तामाय़ुधानि च ||
२० ग
वैशम्पाय़न उवाच:
वीराङ्गरूपाः पुरुषा नागराजकरोपमाः |
२१ क
वैशम्पाय़न उवाच:
नेमे जातु न युध्येरन्निति मे धीय़ते मतिः ||
२१ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
एतच्छ्रुत्वा तु नृपतेर्वाक्यं त्वरितमानसः |
२२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
शतानीकस्तु पार्थेभ्यो रथान्राजन्समादिशत् |
२२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
सहदेवाय़ राज्ञे च भीमाय़ नकुलाय़ च ||
२२ ग
वैशम्पाय़न उवाच:
तान्प्रहृष्टास्ततः सूता राजभक्तिपुरस्कृताः |
२३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
निर्दिष्टान्नरदेवेन रथाञ्शीघ्रमय़ोजय़न् ||
२३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
कवचानि विचित्राणि दृढानि च मृदूनि च |
२४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
विराटः प्रादिशद्यानि तेषामक्लिष्टकर्मणाम् |
२४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तान्यामुच्य शरीरेषु दंशितास्ते परन्तपाः ||
२४ ग
वैशम्पाय़न उवाच:
तरस्विनश्छन्नरूपाः सर्वे युद्धविशारदाः |
२५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
विराटमन्वय़ुः पश्चात्सहिताः कुरुपुङ्गवाः |
२५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
चत्वारो भ्रातरः शूराः पाण्डवाः सत्यविक्रमाः ||
२५ ग
वैशम्पाय़न उवाच:
भीमाश्च मत्तमातङ्गाः प्रभिन्नकरटामुखाः |
२६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
क्षरन्त इव जीमूताः सुदन्ताः षष्टिहाय़नाः ||
२६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
स्वारूढा युद्धकुशलैः शिक्षितैर्हस्तिसादिभिः |
२७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
राजानमन्वय़ुः पश्चाच्चलन्त इव पर्वताः ||
२७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
विशारदानां वश्यानां हृष्टानां चानुय़ाय़िनाम् |
२८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अष्टौ रथसहस्राणि दश नागशतानि च |
२८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
षष्टिश्चाश्वसहस्राणि मत्स्यानामभिनिर्ययुः ||
२८ ग
वैशम्पाय़न उवाच:
तदनीकं विराटस्य शुशुभे भरतर्षभ |
२९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
सम्प्रय़ातं महाराज निनीषन्तं गवां पदम् ||
२९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तद्वलाग्र्यं विराटस्य सम्प्रस्थितमशोभत |
३० क
वैशम्पाय़न उवाच:
दृढाय़ुधजनाकीर्णं गजाश्वरथसङ्कुलम् ||
३० ख