याज्ञवल्क्य उवाच:
पादावध्यात्ममित्याहुर्व्राह्मणास्तत्त्वदर्शिनः |
१ क
याज्ञवल्क्य उवाच:
गन्तव्यमधिभूतं च विष्णुस्तत्राधिदैवतम् ||
१ ख
याज्ञवल्क्य उवाच:
पाय़ुरध्यात्ममित्याहुर्यथातत्त्वार्थदर्शिनः |
२ क
याज्ञवल्क्य उवाच:
विसर्गमधिभूतं च मित्रस्तत्राधिदैवतम् ||
२ ख
याज्ञवल्क्य उवाच:
उपस्थोऽध्यात्ममित्याहुर्यथाय़ोगनिदर्शनम् |
३ क
याज्ञवल्क्य उवाच:
अधिभूतं तथानन्दो दैवतं च प्रजापतिः ||
३ ख
याज्ञवल्क्य उवाच:
हस्तावध्यात्ममित्याहुर्यथासाङ्ख्यनिदर्शनम् |
४ क
याज्ञवल्क्य उवाच:
कर्तव्यमधिभूतं तु इन्द्रस्तत्राधिदैवतम् ||
४ ख
याज्ञवल्क्य उवाच:
वागध्यात्ममिति प्राहुर्यथाश्रुतिनिदर्शनम् |
५ क
याज्ञवल्क्य उवाच:
वक्तव्यमधिभूतं तु वह्निस्तत्राधिदैवतम् ||
५ ख
याज्ञवल्क्य उवाच:
चक्षुरध्यात्ममित्याहुर्यथाश्रुतिनिदर्शनम् |
६ क
याज्ञवल्क्य उवाच:
रूपमत्राधिभूतं तु सूर्यस्तत्राधिदैवतम् ||
६ ख
याज्ञवल्क्य उवाच:
श्रोत्रमध्यात्ममित्याहुर्यथाश्रुतिनिदर्शनम् |
७ क
याज्ञवल्क्य उवाच:
शव्दस्तत्राधिभूतं तु दिशस्तत्राधिदैवतम् ||
७ ख
याज्ञवल्क्य उवाच:
जिह्वामध्यात्ममित्याहुर्यथातत्त्वनिदर्शनम् |
८ क
याज्ञवल्क्य उवाच:
रस एवाधिभूतं तु आपस्तत्राधिदैवतम् ||
८ ख
याज्ञवल्क्य उवाच:
घ्राणमध्यात्ममित्याहुर्यथाश्रुतिनिदर्शनम् |
९ क
याज्ञवल्क्य उवाच:
गन्ध एवाधिभूतं तु पृथिवी चाधिदैवतम् ||
९ ख
याज्ञवल्क्य उवाच:
त्वगध्यात्ममिति प्राहुस्तत्त्ववुद्धिविशारदाः |
१० क
याज्ञवल्क्य उवाच:
स्पर्श एवाधिभूतं तु पवनश्चाधिदैवतम् ||
१० ख
याज्ञवल्क्य उवाच:
मनोऽध्यात्ममिति प्राहुर्यथाश्रुतिनिदर्शनम् |
११ क
याज्ञवल्क्य उवाच:
मन्तव्यमधिभूतं तु चन्द्रमाश्चाधिदैवतम् ||
११ ख
याज्ञवल्क्य उवाच:
अहङ्कारिकमध्यात्ममाहुस्तत्त्वनिदर्शनम् |
१२ क
याज्ञवल्क्य उवाच:
अभिमानोऽधिभूतं तु भवस्तत्राधिदैवतम् ||
१२ ख
याज्ञवल्क्य उवाच:
वुद्धिरध्यात्ममित्याहुर्यथावेदनिदर्शनम् |
१३ क
याज्ञवल्क्य उवाच:
वोद्धव्यमधिभूतं तु क्षेत्रज्ञोऽत्राधिदैवतम् ||
१३ ख
याज्ञवल्क्य उवाच:
एषा ते व्यक्ततो राजन्विभूतिरनुवर्णिता |
१४ क
याज्ञवल्क्य उवाच:
आदौ मध्ये तथा चान्ते यथातत्त्वेन तत्त्ववित् ||
१४ ख
याज्ञवल्क्य उवाच:
प्रकृतिर्गुणान्विकुरुते स्वच्छन्देनात्मकाम्यया |
१५ क
याज्ञवल्क्य उवाच:
क्रीडार्थं तु महाराज शतशोऽथ सहस्रशः ||
१५ ख
याज्ञवल्क्य उवाच:
यथा दीपसहस्राणि दीपान्मर्त्याः प्रकुर्वते |
१६ क
याज्ञवल्क्य उवाच:
प्रकृतिस्तथा विकुरुते पुरुषस्य गुणान्वहून् ||
१६ ख
याज्ञवल्क्य उवाच:
सत्त्वमानन्द उद्रेकः प्रीतिः प्राकाश्यमेव च |
१७ क
याज्ञवल्क्य उवाच:
सुखं शुद्धित्वमारोग्यं सन्तोषः श्रद्दधानता ||
१७ ख
याज्ञवल्क्य उवाच:
अकार्पण्यमसंरम्भः क्षमा धृतिरहिंसता |
१८ क
याज्ञवल्क्य उवाच:
समता सत्यमानृण्यं मार्दवं ह्रीरचापलम् ||
१८ ख
याज्ञवल्क्य उवाच:
शौचमार्जवमाचारमलौल्यं हृद्यसम्भ्रमः |
१९ क
याज्ञवल्क्य उवाच:
इष्टानिष्टविय़ोगानां कृतानामविकत्थनम् ||
१९ ख
याज्ञवल्क्य उवाच:
दानेन चानुग्रहणमस्पृहार्थे परार्थता |
२० क
याज्ञवल्क्य उवाच:
सर्वभूतदय़ा चैव सत्त्वस्यैते गुणाः स्मृताः ||
२० ख
याज्ञवल्क्य उवाच:
रजोगुणानां सङ्घातो रूपमैश्वर्यविग्रहे |
२१ क
याज्ञवल्क्य उवाच:
अत्याशित्वमकारुण्यं सुखदुःखोपसेवनम् ||
२१ ख
याज्ञवल्क्य उवाच:
परापवादेषु रतिर्विवादानां च सेवनम् |
२२ क
याज्ञवल्क्य उवाच:
अहङ्कारस्त्वसत्कारश्चिन्ता वैरोपसेवनम् ||
२२ ख
याज्ञवल्क्य उवाच:
परितापोऽपहरणं ह्रीनाशोऽनार्जवं तथा |
२३ क
याज्ञवल्क्य उवाच:
भेदः परुषता चैव कामक्रोधौ मदस्तथा |
२३ ख
याज्ञवल्क्य उवाच:
दर्पो द्वेषोऽतिवादश्च एते प्रोक्ता रजोगुणाः ||
२३ ग
याज्ञवल्क्य उवाच:
तामसानां तु सङ्घातं प्रवक्ष्याम्युपधार्यताम् |
२४ क
याज्ञवल्क्य उवाच:
मोहोऽप्रकाशस्तामिस्रमन्धतामिस्रसञ्ज्ञितम् ||
२४ ख
याज्ञवल्क्य उवाच:
मरणं चान्धतामिस्रं तामिस्रं क्रोध उच्यते |
२५ क
याज्ञवल्क्य उवाच:
तमसो लक्षणानीह भक्षाणामभिरोचनम् ||
२५ ख
याज्ञवल्क्य उवाच:
भोजनानामपर्याप्तिस्तथा पेय़ेष्वतृप्तता |
२६ क
याज्ञवल्क्य उवाच:
गन्धवासो विहारेषु शय़नेष्वासनेषु च ||
२६ ख
याज्ञवल्क्य उवाच:
दिवास्वप्ने विवादे च प्रमादेषु च वै रतिः |
२७ क
याज्ञवल्क्य उवाच:
नृत्यवादित्रगीतानामज्ञानाच्छ्रद्दधानता |
२७ ख
याज्ञवल्क्य उवाच:
द्वेषो धर्मविशेषाणामेते वै तामसा गुणाः ||
२७ ग