भीष्म उवाच:
स मोक्षमनुचिन्त्यैव शुकः पितरमभ्यगात् |
१ क
भीष्म उवाच:
प्राहाभिवाद्य च गुरुं श्रेय़ोर्थी विनय़ान्वितः ||
१ ख
भीष्म उवाच:
मोक्षधर्मेषु कुशलो भगवान्प्रव्रवीतु मे |
२ क
भीष्म उवाच:
यथा मे मनसः शान्तिः परमा सम्भवेत्प्रभो ||
२ ख
भीष्म उवाच:
श्रुत्वा पुत्रस्य वचनं परमर्षिरुवाच तम् |
३ क
भीष्म उवाच:
अधीष्व पुत्र मोक्षं वै धर्मांश्च विविधानपि ||
३ ख
भीष्म उवाच:
पितुर्निय़ोगाज्जग्राह शुको व्रह्मविदां वरः |
४ क
भीष्म उवाच:
योगशास्त्रं च निखिलं कापिलं चैव भारत ||
४ ख
भीष्म उवाच:
स तं व्राह्म्या श्रिय़ा युक्तं व्रह्मतुल्यपराक्रमम् |
५ क
भीष्म उवाच:
मेने पुत्रं यदा व्यासो मोक्षविद्याविशारदम् ||
५ ख
भीष्म उवाच:
उवाच गच्छेति तदा जनकं मिथिलेश्वरम् |
६ क
भीष्म उवाच:
स ते वक्ष्यति मोक्षार्थं निखिलेन विशेषतः ||
६ ख
भीष्म उवाच:
पितुर्निय़ोगादगमन्मैथिलं जनकं नृपम् |
७ क
भीष्म उवाच:
प्रष्टुं धर्मस्य निष्ठां वै मोक्षस्य च पराय़णम् ||
७ ख
भीष्म उवाच:
उक्तश्च मानुषेण त्वं पथा गच्छेत्यविस्मितः |
८ क
भीष्म उवाच:
न प्रभावेण गन्तव्यमन्तरिक्षचरेण वै ||
८ ख
भीष्म उवाच:
आर्जवेणैव गन्तव्यं न सुखान्वेषिणा पथा |
९ क
भीष्म उवाच:
नान्वेष्टव्या विशेषास्तु विशेषा हि प्रसङ्गिनः ||
९ ख
भीष्म उवाच:
अहङ्कारो न कर्तव्यो याज्ये तस्मिन्नराधिपे |
१० क
भीष्म उवाच:
स्थातव्यं च वशे तस्य स ते छेत्स्यति संशय़म् ||
१० ख
भीष्म उवाच:
स धर्मकुशलो राजा मोक्षशास्त्रविशारदः |
११ क
भीष्म उवाच:
याज्यो मम स यद्व्रूय़ात्तत्कार्यमविशङ्कय़ा ||
११ ख
भीष्म उवाच:
एवमुक्तः स धर्मात्मा जगाम मिथिलां मुनिः |
१२ क
भीष्म उवाच:
पद्भ्यां शक्तोऽन्तरिक्षेण क्रान्तुं भूमिं ससागराम् ||
१२ ख
भीष्म उवाच:
स गिरींश्चाप्यतिक्रम्य नदीस्तीर्त्वा सरांसि च |
१३ क
भीष्म उवाच:
वहुव्यालमृगाकीर्णा विविधाश्चाटवीस्तथा ||
१३ ख
भीष्म उवाच:
मेरोर्हरेश्च द्वे वर्षे वर्षं हैमवतं तथा |
१४ क
भीष्म उवाच:
क्रमेणैव व्यतिक्रम्य भारतं वर्षमासदत् ||
१४ ख
भीष्म उवाच:
स देशान्विविधान्पश्यंश्चीनहूणनिषेवितान् |
१५ क
भीष्म उवाच:
आर्यावर्तमिमं देशमाजगाम महामुनिः ||
१५ ख
भीष्म उवाच:
पितुर्वचनमाज्ञाय़ तमेवार्थं विचिन्तय़न् |
१६ क
भीष्म उवाच:
अध्वानं सोऽतिचक्राम खेऽचरः खे चरन्निव ||
१६ ख
भीष्म उवाच:
पत्तनानि च रम्याणि स्फीतानि नगराणि च |
१७ क
भीष्म उवाच:
रत्नानि च विचित्राणि शुकः पश्यन्न पश्यति ||
१७ ख
भीष्म उवाच:
उद्यानानि च रम्याणि तथैवाय़तनानि च |
१८ क
भीष्म उवाच:
पुण्यानि चैव तीर्थानि सोऽतिक्रम्य तथाध्वनः ||
१८ ख
भीष्म उवाच:
सोऽचिरेणैव कालेन विदेहानाससाद ह |
१९ क
भीष्म उवाच:
रक्षितान्धर्मराजेन जनकेन महात्मना ||
१९ ख
भीष्म उवाच:
तत्र ग्रामान्वहून्पश्यन्वह्वन्नरसभोजनान् |
२० क
भीष्म उवाच:
पल्लीघोषान्समृद्धांश्च वहुगोकुलसङ्कुलान् ||
२० ख
भीष्म उवाच:
स्फीतांश्च शालिय़वसैर्हंससारससेवितान् |
२१ क
भीष्म उवाच:
पद्मिनीभिश्च शतशः श्रीमतीभिरलङ्कृतान् ||
२१ ख
भीष्म उवाच:
स विदेहानतिक्रम्य समृद्धजनसेवितान् |
२२ क
भीष्म उवाच:
मिथिलोपवनं रम्यमाससाद महर्द्धिमत् ||
२२ ख
भीष्म उवाच:
हस्त्यश्वरथसङ्कीर्णं नरनारीसमाकुलम् |
२३ क
भीष्म उवाच:
पश्यन्नपश्यन्निव तत्समतिक्रामदच्युतः ||
२३ ख
भीष्म उवाच:
मनसा तं वहन्भारं तमेवार्थं विचिन्तय़न् |
२४ क
भीष्म उवाच:
आत्मारामः प्रसन्नात्मा मिथिलामाससाद ह ||
२४ ख
भीष्म उवाच:
तस्या द्वारं समासाद्य द्वारपालैर्निवारितः |
२५ क
भीष्म उवाच:
स्थितो ध्यानपरो मुक्तो विदितः प्रविवेश ह ||
२५ ख
भीष्म उवाच:
स राजमार्गमासाद्य समृद्धजनसङ्कुलम् |
२६ क
भीष्म उवाच:
पार्थिवक्षय़मासाद्य निःशङ्कः प्रविवेश ह ||
२६ ख
भीष्म उवाच:
तत्रापि द्वारपालास्तमुग्रवाचो न्यषेधय़न् |
२७ क
भीष्म उवाच:
तथैव च शुकस्तत्र निर्मन्युः समतिष्ठत ||
२७ ख
भीष्म उवाच:
न चातपाध्वसन्तप्तः क्षुत्पिपासाश्रमान्वितः |
२८ क
भीष्म उवाच:
प्रताम्यति ग्लाय़ति वा नापैति च तथातपात् ||
२८ ख
भीष्म उवाच:
तेषां तु द्वारपालानामेकः शोकसमन्वितः |
२९ क
भीष्म उवाच:
मध्यङ्गतमिवादित्यं दृष्ट्वा शुकमवस्थितम् ||
२९ ख
भीष्म उवाच:
पूजय़ित्वा यथान्याय़मभिवाद्य कृताञ्जलिः |
३० क
भीष्म उवाच:
प्रावेशय़त्ततः कक्ष्यां द्वितीय़ां राजवेश्मनः ||
३० ख
भीष्म उवाच:
तत्रासीनः शुकस्तात मोक्षमेवानुचिन्तय़न् |
३१ क
भीष्म उवाच:
छाय़ाय़ामातपे चैव समदर्शी महाद्युतिः ||
३१ ख
भीष्म उवाच:
तं मुहूर्तादिवागम्य राज्ञो मन्त्री कृताञ्जलिः |
३२ क
भीष्म उवाच:
प्रावेशय़त्ततः कक्ष्यां तृतीय़ां राजवेश्मनः ||
३२ ख
भीष्म उवाच:
तत्रान्तःपुरसम्वद्धं महच्चैत्ररथोपमम् |
३३ क
भीष्म उवाच:
सुविभक्तजलाक्रीडं रम्यं पुष्पितपादपम् ||
३३ ख
भीष्म उवाच:
तद्दर्शय़ित्वा स शुकं मन्त्री काननमुत्तमम् |
३४ क
भीष्म उवाच:
अर्हमासनमादिश्य निश्चक्राम ततः पुनः ||
३४ ख
भीष्म उवाच:
तं चारुवेषाः सुश्रोण्यस्तरुण्यः प्रिय़दर्शनाः |
३५ क
भीष्म उवाच:
सूक्ष्मरक्ताम्वरधरास्तप्तकाञ्चनभूषणाः ||
३५ ख
भीष्म उवाच:
संलापोल्लापकुशला नृत्तगीतविशारदाः |
३६ क
भीष्म उवाच:
स्मितपूर्वाभिभाषिण्यो रूपेणाप्सरसां समाः ||
३६ ख
भीष्म उवाच:
कामोपचारकुशला भावज्ञाः सर्वकोविदाः |
३७ क
भीष्म उवाच:
परं पञ्चाशतो नार्यो वारमुख्याः समाद्रवन् ||
३७ ख
भीष्म उवाच:
पाद्यादीनि प्रतिग्राह्य पूजय़ा परय़ार्च्य च |
३८ क
भीष्म उवाच:
देशकालोपपन्नेन साध्वन्नेनाप्यतर्पय़न् ||
३८ ख
भीष्म उवाच:
तस्य भुक्तवतस्तात तदन्तःपुरकाननम् |
३९ क
भीष्म उवाच:
सुरम्यं दर्शय़ामासुरेकैकश्येन भारत ||
३९ ख
भीष्म उवाच:
क्रीडन्त्यश्च हसन्त्यश्च गाय़न्त्यश्चैव ताः शुकम् |
४० क
भीष्म उवाच:
उदारसत्त्वं सत्त्वज्ञाः सर्वाः पर्यचरंस्तदा ||
४० ख
भीष्म उवाच:
आरणेय़स्तु शुद्धात्मा त्रिसन्देहस्त्रिकर्मकृत् |
४१ क
भीष्म उवाच:
वश्येन्द्रिय़ो जितक्रोधो न हृष्यति न कुप्यति ||
४१ ख
भीष्म उवाच:
तस्मै शय़्यासनं दिव्यं वरार्हं रत्नभूषितम् |
४२ क
भीष्म उवाच:
स्पर्ध्यास्तरणसंस्तीर्णं ददुस्ताः परमस्त्रिय़ः ||
४२ ख
भीष्म उवाच:
पादशौचं तु कृत्वैव शुकः सन्ध्यामुपास्य च |
४३ क
भीष्म उवाच:
निषसादासने पुण्ये तमेवार्थं विचिन्तय़न् ||
४३ ख
भीष्म उवाच:
पूर्वरात्रे तु तत्रासौ भूत्वा ध्यानपराय़णः |
४४ क
भीष्म उवाच:
मध्यरात्रे यथान्याय़ं निद्रामाहारय़त्प्रभुः ||
४४ ख
भीष्म उवाच:
ततो मुहूर्तादुत्थाय़ कृत्वा शौचमनन्तरम् |
४५ क
भीष्म उवाच:
स्त्रीभिः परिवृतो धीमान्ध्यानमेवान्वपद्यत ||
४५ ख
भीष्म उवाच:
अनेन विधिना कार्ष्णिस्तदहःशेषमच्युतः |
४६ क
भीष्म उवाच:
तां च रात्रिं नृपकुले वर्तय़ामास भारत ||
४६ ख