chevron_left शान्ति पर्व अध्याय ३१६
भीष्म उवाच:
एतस्मिन्नन्तरे शून्ये नारदः समुपागमत् |
१ क
भीष्म उवाच:
शुकं स्वाध्याय़निरतं वेदार्थान्वक्तुमीप्सितान् ||
१ ख
भीष्म उवाच:
देवर्षिं तु शुको दृष्ट्वा नारदं समुपस्थितम् |
२ क
भीष्म उवाच:
अर्घ्यपूर्वेण विधिना वेदोक्तेनाभ्यपूजय़त् ||
२ ख
भीष्म उवाच:
नारदोऽथाव्रवीत्प्रीतो व्रूहि व्रह्मविदां वर |
३ क
भीष्म उवाच:
केन त्वां श्रेय़सा तात योजय़ामीति हृष्टवत् ||
३ ख
भीष्म उवाच:
नारदस्य वचः श्रुत्वा शुकः प्रोवाच भारत |
४ क
भीष्म उवाच:
अस्मिँल्लोके हितं यत्स्यात्तेन मां योक्तुमर्हसि ||
४ ख
नारद उवाच:
तत्त्वं जिज्ञासतां पूर्वमृषीणां भावितात्मनाम् |
५ क
नारद उवाच:
सनत्कुमारो भगवानिदं वचनमव्रवीत् ||
५ ख
नारद उवाच:
नास्ति विद्यासमं चक्षुर्नास्ति विद्यासमं तपः |
६ क
नारद उवाच:
नास्ति रागसमं दुःखं नास्ति त्यागसमं सुखम् ||
६ ख
नारद उवाच:
निवृत्तिः कर्मणः पापात्सततं पुण्यशीलता |
७ क
नारद उवाच:
सद्वृत्तिः समुदाचारः श्रेय़ एतदनुत्तमम् ||
७ ख
नारद उवाच:
मानुष्यमसुखं प्राप्य यः सज्जति स मुह्यति |
८ क
नारद उवाच:
नालं स दुःखमोक्षाय़ सङ्गो वै दुःखलक्षणम् ||
८ ख
नारद उवाच:
सक्तस्य वुद्धिश्चलति मोहजालविवर्धिनी |
९ क
नारद उवाच:
मोहजालावृतो दुःखमिह चामुत्र चाश्नुते ||
९ ख
नारद उवाच:
सर्वोपाय़ेन कामस्य क्रोधस्य च विनिग्रहः |
१० क
नारद उवाच:
कार्यः श्रेय़ोर्थिना तौ हि श्रेय़ोघातार्थमुद्यतौ ||
१० ख
नारद उवाच:
नित्यं क्रोधात्तपो रक्षेच्छ्रिय़ं रक्षेत मत्सरात् |
११ क
नारद उवाच:
विद्यां मानावमानाभ्यामात्मानं तु प्रमादतः ||
११ ख
नारद उवाच:
आनृशंस्यं परो धर्मः क्षमा च परमं वलम् |
१२ क
नारद उवाच:
आत्मज्ञानं परं ज्ञानं न सत्याद्विद्यते परम् ||
१२ ख
नारद उवाच:
सत्यस्य वचनं श्रेय़ः सत्यादपि हितं भवेत् |
१३ क
नारद उवाच:
यद्भूतहितमत्यन्तमेतत्सत्यं मतं मम ||
१३ ख
नारद उवाच:
सर्वारम्भफलत्यागी निराशीर्निष्परिग्रहः |
१४ क
नारद उवाच:
येन सर्वं परित्यक्तं स विद्वान्स च पण्डितः ||
१४ ख
नारद उवाच:
इन्द्रिय़ैरिन्द्रिय़ार्थेभ्यश्चरत्यात्मवशैरिह |
१५ क
नारद उवाच:
असज्जमानः शान्तात्मा निर्विकारः समाहितः ||
१५ ख
नारद उवाच:
आत्मभूतैरतद्भूतः सह चैव विनैव च |
१६ क
नारद उवाच:
स विमुक्तः परं श्रेय़ो नचिरेणाधिगच्छति ||
१६ ख
नारद उवाच:
अदर्शनमसंस्पर्शस्तथासम्भाषणं सदा |
१७ क
नारद उवाच:
यस्य भूतैः सह मुने स श्रेय़ो विन्दते परम् ||
१७ ख
नारद उवाच:
न हिंस्यात्सर्वभूतानि मैत्राय़णगतश्चरेत् |
१८ क
नारद उवाच:
नेदं जन्म समासाद्य वैरं कुर्वीत केनचित् ||
१८ ख
नारद उवाच:
आकिञ्चन्यं सुसन्तोषो निराशीष्ट्वमचापलम् |
१९ क
नारद उवाच:
एतदाहुः परं श्रेय़ आत्मज्ञस्य जितात्मनः ||
१९ ख
नारद उवाच:
परिग्रहं परित्यज्य भव तात जितेन्द्रिय़ः |
२० क
नारद उवाच:
अशोकं स्थानमातिष्ठ इह चामुत्र चाभय़म् ||
२० ख
नारद उवाच:
निरामिषा न शोचन्ति त्यजेहामिषमात्मनः |
२१ क
नारद उवाच:
परित्यज्यामिषं सौम्य दुःखतापाद्विमोक्ष्यसे ||
२१ ख
नारद उवाच:
तपोनित्येन दान्तेन मुनिना संय़तात्मना |
२२ क
नारद उवाच:
अजितं जेतुकामेन भाव्यं सङ्गेष्वसङ्गिना ||
२२ ख
नारद उवाच:
गुणसङ्गेष्वनासक्त एकचर्यारतः सदा |
२३ क
नारद उवाच:
व्राह्मणे नचिरादेव सुखमाय़ात्यनुत्तमम् ||
२३ ख
नारद उवाच:
द्वन्द्वारामेषु भूतेषु य एको रमते मुनिः |
२४ क
नारद उवाच:
विद्धि प्रज्ञानतृप्तं तं ज्ञानतृप्तो न शोचति ||
२४ ख
नारद उवाच:
शुभैर्लभति देवत्वं व्यामिश्रैर्जन्म मानुषम् |
२५ क
नारद उवाच:
अशुभैश्चाप्यधोजन्म कर्मभिर्लभतेऽवशः ||
२५ ख
नारद उवाच:
तत्र मृत्युजरादुःखैः सततं समभिद्रुतः |
२६ क
नारद उवाच:
संसारे पच्यते जन्तुस्तत्कथं नाववुध्यसे ||
२६ ख
नारद उवाच:
अहिते हितसञ्ज्ञस्त्वमध्रुवे ध्रुवसञ्ज्ञकः |
२७ क
नारद उवाच:
अनर्थे चार्थसञ्ज्ञस्त्वं किमर्थं नाववुध्यसे ||
२७ ख
नारद उवाच:
संवेष्ट्यमानं वहुभिर्मोहतन्तुभिरात्मजैः |
२८ क
नारद उवाच:
कोशकारवदात्मानं वेष्टय़न्नाववुध्यसे ||
२८ ख
नारद उवाच:
अलं परिग्रहेणेह दोषवान्हि परिग्रहः |
२९ क
नारद उवाच:
कृमिर्हि कोशकारस्तु वध्यते स्वपरिग्रहात् ||
२९ ख
नारद उवाच:
पुत्रदारकुटुम्वेषु सक्ताः सीदन्ति जन्तवः |
३० क
नारद उवाच:
सरःपङ्कार्णवे मग्ना जीर्णा वनगजा इव ||
३० ख
नारद उवाच:
महाजालसमाकृष्टान्स्थले मत्स्यानिवोद्धृतान् |
३१ क
नारद उवाच:
स्नेहजालसमाकृष्टान्पश्य जन्तून्सुदुःखितान् ||
३१ ख
नारद उवाच:
कुटुम्वं पुत्रदारं च शरीरं द्रव्यसञ्चय़ाः |
३२ क
नारद उवाच:
पारक्यमध्रुवं सर्वं किं स्वं सुकृतदुष्कृतम् ||
३२ ख
नारद उवाच:
यदा सर्वं परित्यज्य गन्तव्यमवशेन ते |
३३ क
नारद उवाच:
अनर्थे किं प्रसक्तस्त्वं स्वमर्थं नानुतिष्ठसि ||
३३ ख
नारद उवाच:
अविश्रान्तमनालम्वमपाथेय़मदैशिकम् |
३४ क
नारद उवाच:
तमःकान्तारमध्वानं कथमेको गमिष्यसि ||
३४ ख
नारद उवाच:
न हि त्वा प्रस्थितं कश्चित्पृष्ठतोऽनुगमिष्यति |
३५ क
नारद उवाच:
सुकृतं दुष्कृतं च त्वा यास्यन्तमनुय़ास्यति ||
३५ ख
नारद उवाच:
विद्या कर्म च शौर्यं च ज्ञानं च वहुविस्तरम् |
३६ क
नारद उवाच:
अर्थार्थमनुसार्यन्ते सिद्धार्थस्तु विमुच्यते ||
३६ ख
नारद उवाच:
निवन्धनी रज्जुरेषा या ग्रामे वसतो रतिः |
३७ क
नारद उवाच:
छित्त्वैनां सुकृतो यान्ति नैनां छिन्दन्ति दुष्कृतः ||
३७ ख
नारद उवाच:
रूपकूलां मनःस्रोतां स्पर्शद्वीपां रसावहाम् |
३८ क
नारद उवाच:
गन्धपङ्कां शव्दजलां स्वर्गमार्गदुरावहाम् ||
३८ ख
नारद उवाच:
क्षमारित्रां सत्यमय़ीं धर्मस्थैर्यवटाकराम् |
३९ क
नारद उवाच:
त्यागवाताध्वगां शीघ्रां वुद्धिनावा नदीं तरेत् ||
३९ ख
नारद उवाच:
त्यज धर्ममधर्मं च उभे सत्यानृते त्यज |
४० क
नारद उवाच:
उभे सत्यानृते त्यक्त्वा येन त्यजसि तं त्यज ||
४० ख
नारद उवाच:
त्यज धर्ममसङ्कल्पादधर्मं चाप्यहिंसय़ा |
४१ क
नारद उवाच:
उभे सत्यानृते वुद्ध्या वुद्धिं परमनिश्चय़ात् ||
४१ ख
नारद उवाच:
अस्थिस्थूणं स्नाय़ुय़ुतं मांसशोणितलेपनम् |
४२ क
नारद उवाच:
चर्मावनद्धं दुर्गन्धि पूर्णं मूत्रपुरीषय़ोः ||
४२ ख
नारद उवाच:
जराशोकसमाविष्टं रोगाय़तनमातुरम् |
४३ क
नारद उवाच:
रजस्वलमनित्यं च भूतावासं समुत्सृज ||
४३ ख
नारद उवाच:
इदं विश्वं जगत्सर्वमजगच्चापि यद्भवेत् |
४४ क
नारद उवाच:
महाभूतात्मकं सर्वं महद्यत्परमाणु यत् ||
४४ ख
नारद उवाच:
इन्द्रिय़ाणि च पञ्चैव तमः सत्त्वं रजस्तथा |
४५ क
नारद उवाच:
इत्येष सप्तदशको राशिरव्यक्तसञ्ज्ञकः ||
४५ ख
नारद उवाच:
सर्वैरिहेन्द्रिय़ार्थैश्च व्यक्ताव्यक्तैर्हि संहितः |
४६ क
नारद उवाच:
पञ्चविंशक इत्येष व्यक्ताव्यक्तमय़ो गुणः ||
४६ ख
नारद उवाच:
एतैः सर्वैः समाय़ुक्तः पुमानित्यभिधीय़ते |
४७ क
नारद उवाच:
त्रिवर्गोऽत्र सुखं दुःखं जीवितं मरणं तथा ||
४७ ख
नारद उवाच:
य इदं वेद तत्त्वेन स वेद प्रभवाप्ययौ |
४८ क
नारद उवाच:
पाराशर्येह वोद्धव्यं ज्ञानानां यच्च किञ्चन ||
४८ ख
नारद उवाच:
इन्द्रिय़ैर्गृह्यते यद्यत्तत्तद्व्यक्तमिति स्थितिः |
४९ क
नारद उवाच:
अव्यक्तमिति विज्ञेय़ं लिङ्गग्राह्यमतीन्द्रिय़म् ||
४९ ख
नारद उवाच:
इन्द्रिय़ैर्निय़तैर्देही धाराभिरिव तर्प्यते |
५० क
नारद उवाच:
लोके विततमात्मानं लोकं चात्मनि पश्यति ||
५० ख