chevron_left शान्ति पर्व अध्याय ३२६
भीष्म उवाच:
एवं स्तुतः स भगवान्गुह्यैस्तथ्यैश्च नामभिः |
१ क
भीष्म उवाच:
तं मुनिं दर्शय़ामास नारदं विश्वरूपधृक् ||
१ ख
भीष्म उवाच:
किञ्चिच्चन्द्रविशुद्धात्मा किञ्चिच्चन्द्राद्विशेषवान् |
२ क
भीष्म उवाच:
कृशानुवर्णः किञ्चिच्च किञ्चिद्धिष्ण्याकृतिः प्रभुः ||
२ ख
भीष्म उवाच:
शुकपत्रवर्णः किञ्चिच्च किञ्चित्स्फटिकसप्रभः |
३ क
भीष्म उवाच:
नीलाञ्जनचय़प्रख्यो जातरूपप्रभः क्वचित् ||
३ ख
भीष्म उवाच:
प्रवालाङ्कुरवर्णश्च श्वेतवर्णः क्वचिद्वभौ |
४ क
भीष्म उवाच:
क्वचित्सुवर्णवर्णाभो वैडूर्यसदृशः क्वचित् ||
४ ख
भीष्म उवाच:
नीलवैडूर्यसदृश इन्द्रनीलनिभः क्वचित् |
५ क
भीष्म उवाच:
मय़ूरग्रीववर्णाभो मुक्ताहारनिभः क्वचित् ||
५ ख
भीष्म उवाच:
एतान्वर्णान्वहुविधान्रूपे विभ्रत्सनातनः |
६ क
भीष्म उवाच:
सहस्रनय़नः श्रीमाञ्शतशीर्षः सहस्रपात् ||
६ ख
भीष्म उवाच:
सहस्रोदरवाहुश्च अव्यक्त इति च क्वचित् |
७ क
भीष्म उवाच:
ओङ्कारमुद्गिरन्वक्त्रात्सावित्रीं च तदन्वय़ाम् ||
७ ख
भीष्म उवाच:
शेषेभ्यश्चैव वक्त्रेभ्यश्चतुर्वेदोद्गतं वसु |
८ क
भीष्म उवाच:
आरण्यकं जगौ देवो हरिर्नाराय़णो वशी ||
८ ख
भीष्म उवाच:
वेदीं कमण्डलुं दर्भान्मणिरूपानथोपलान् |
९ क
भीष्म उवाच:
अजिनं दण्डकाष्ठं च ज्वलितं च हुताशनम् |
९ ख
भीष्म उवाच:
धारय़ामास देवेशो हस्तैर्यज्ञपतिस्तदा ||
९ ग
भीष्म उवाच:
तं प्रसन्नं प्रसन्नात्मा नारदो द्विजसत्तमः |
१० क
भीष्म उवाच:
वाग्यतः प्रय़तो भूत्वा ववन्दे परमेश्वरम् |
१० ख
भीष्म उवाच:
तमुवाच नतं मूर्ध्ना देवानामादिरव्ययः ||
१० ग
भीष्म उवाच:
एकतश्च द्वितश्चैव त्रितश्चैव महर्षय़ः |
११ क
भीष्म उवाच:
इमं देशमनुप्राप्ता मम दर्शनलालसाः ||
११ ख
भीष्म उवाच:
न च मां ते ददृशिरे न च द्रक्ष्यति कश्चन |
१२ क
भीष्म उवाच:
ऋते ह्येकान्तिकश्रेष्ठात्त्वं चैवैकान्तिको मतः ||
१२ ख
भीष्म उवाच:
ममैतास्तनवः श्रेष्ठा जाता धर्मगृहे द्विज |
१३ क
भीष्म उवाच:
तास्त्वं भजस्व सततं साधय़स्व यथागतम् ||
१३ ख
भीष्म उवाच:
वृणीष्व च वरं विप्र मत्तस्त्वं यमिहेच्छसि |
१४ क
भीष्म उवाच:
प्रसन्नोऽहं तवाद्येह विश्वमूर्तिरिहाव्ययः ||
१४ ख
नारद उवाच:
अद्य मे तपसो देव यमस्य निय़मस्य च |
१५ क
नारद उवाच:
सद्यः फलमवाप्तं वै दृष्टो यद्भगवान्मय़ा ||
१५ ख
नारद उवाच:
वर एष ममात्यन्तं दृष्टस्त्वं यत्सनातनः |
१६ क
नारद उवाच:
भगवान्विश्वदृक्सिंहः सर्वमूर्तिर्महाप्रभुः ||
१६ ख
भीष्म उवाच:
एवं सन्दर्शय़ित्वा तु नारदं परमेष्ठिजम् |
१७ क
भीष्म उवाच:
उवाच वचनं भूय़ो गच्छ नारद माचिरम् ||
१७ ख
भीष्म उवाच:
इमे ह्यनिन्द्रिय़ाहारा मद्भक्ताश्चन्द्रवर्चसः |
१८ क
भीष्म उवाच:
एकाग्राश्चिन्तय़ेय़ुर्मां नैषां विघ्नो भवेदिति ||
१८ ख
भीष्म उवाच:
सिद्धाश्चैते महाभागाः पुरा ह्येकान्तिनोऽभवन् |
१९ क
भीष्म उवाच:
तमोरजोविनिर्मुक्ता मां प्रवेक्ष्यन्त्यसंशय़म् ||
१९ ख
भीष्म उवाच:
न दृश्यश्चक्षुषा योऽसौ न स्पृश्यः स्पर्शनेन च |
२० क
भीष्म उवाच:
न घ्रेय़श्चैव गन्धेन रसेन च विवर्जितः ||
२० ख
भीष्म उवाच:
सत्त्वं रजस्तमश्चैव न गुणास्तं भजन्ति वै |
२१ क
भीष्म उवाच:
यश्च सर्वगतः साक्षी लोकस्यात्मेति कथ्यते ||
२१ ख
भीष्म उवाच:
भूतग्रामशरीरेषु नश्यत्सु न विनश्यति |
२२ क
भीष्म उवाच:
अजो नित्यः शाश्वतश्च निर्गुणो निष्कलस्तथा ||
२२ ख
भीष्म उवाच:
द्विर्द्वादशेभ्यस्तत्त्वेभ्यः ख्यातो यः पञ्चविंशकः |
२३ क
भीष्म उवाच:
पुरुषो निष्क्रिय़श्चैव ज्ञानदृश्यश्च कथ्यते ||
२३ ख
भीष्म उवाच:
यं प्रविश्य भवन्तीह मुक्ता वै द्विजसत्तम |
२४ क
भीष्म उवाच:
स वासुदेवो विज्ञेय़ः परमात्मा सनातनः ||
२४ ख
भीष्म उवाच:
पश्य देवस्य माहात्म्यं महिमानं च नारद |
२५ क
भीष्म उवाच:
शुभाशुभैः कर्मभिर्यो न लिप्यति कदाचन ||
२५ ख
भीष्म उवाच:
सत्त्वं रजस्तमश्चैव गुणानेतान्प्रचक्षते |
२६ क
भीष्म उवाच:
एते सर्वशरीरेषु तिष्ठन्ति विचरन्ति च ||
२६ ख
भीष्म उवाच:
एतान्गुणांस्तु क्षेत्रज्ञो भुङ्क्ते नैभिः स भुज्यते |
२७ क
भीष्म उवाच:
निर्गुणो गुणभुक्चैव गुणस्रष्टा गुणाधिकः ||
२७ ख
भीष्म उवाच:
जगत्प्रतिष्ठा देवर्षे पृथिव्यप्सु प्रलीय़ते |
२८ क
भीष्म उवाच:
ज्योतिष्यापः प्रलीय़न्ते ज्योतिर्वाय़ौ प्रलीय़ते ||
२८ ख
भीष्म उवाच:
खे वाय़ुः प्रलय़ं याति मनस्याकाशमेव च |
२९ क
भीष्म उवाच:
मनो हि परमं भूतं तदव्यक्ते प्रलीय़ते ||
२९ ख
भीष्म उवाच:
अव्यक्तं पुरुषे व्रह्मन्निष्क्रिय़े सम्प्रलीय़ते |
३० क
भीष्म उवाच:
नास्ति तस्मात्परतरं पुरुषाद्वै सनातनात् ||
३० ख
भीष्म उवाच:
नित्यं हि नास्ति जगति भूतं स्थावरजङ्गमम् |
३१ क
भीष्म उवाच:
ऋते तमेकं पुरुषं वासुदेवं सनातनम् |
३१ ख
भीष्म उवाच:
सर्वभूतात्मभूतो हि वासुदेवो महावलः ||
३१ ग
भीष्म उवाच:
पृथिवी वाय़ुराकाशमापो ज्योतिश्च पञ्चमम् |
३२ क
भीष्म उवाच:
ते समेता महात्मानः शरीरमिति सञ्ज्ञितम् ||
३२ ख
भीष्म उवाच:
तदाविशति यो व्रह्मन्नदृश्यो लघुविक्रमः |
३३ क
भीष्म उवाच:
उत्पन्न एव भवति शरीरं चेष्टय़न्प्रभुः ||
३३ ख
भीष्म उवाच:
न विना धातुसङ्घातं शरीरं भवति क्वचित् |
३४ क
भीष्म उवाच:
न च जीवं विना व्रह्मन्धातवश्चेष्टय़न्त्युत ||
३४ ख
भीष्म उवाच:
स जीवः परिसङ्ख्यातः शेषः सङ्कर्षणः प्रभुः |
३५ क
भीष्म उवाच:
तस्मात्सनत्कुमारत्वं यो लभेत स्वकर्मणा ||
३५ ख
भीष्म उवाच:
यस्मिंश्च सर्वभूतानि प्रलय़ं यान्ति सङ्क्षय़े |
३६ क
भीष्म उवाच:
स मनः सर्वभूतानां प्रद्युम्नः परिपठ्यते ||
३६ ख
भीष्म उवाच:
तस्मात्प्रसूतो यः कर्ता कार्यं कारणमेव च |
३७ क
भीष्म उवाच:
यस्मात्सर्वं प्रभवति जगत्स्थावरजङ्गमम् |
३७ ख
भीष्म उवाच:
सोऽनिरुद्धः स ईशानो व्यक्तिः सा सर्वकर्मसु ||
३७ ग
भीष्म उवाच:
यो वासुदेवो भगवान्क्षेत्रज्ञो निर्गुणात्मकः |
३८ क
भीष्म उवाच:
ज्ञेय़ः स एव भगवाञ्जीवः सङ्कर्षणः प्रभुः ||
३८ ख
भीष्म उवाच:
सङ्कर्षणाच्च प्रद्युम्नो मनोभूतः स उच्यते |
३९ क
भीष्म उवाच:
प्रद्युम्नाद्योऽनिरुद्धस्तु सोऽहङ्कारो महेश्वरः ||
३९ ख
भीष्म उवाच:
मत्तः सर्वं सम्भवति जगत्स्थावरजङ्गमम् |
४० क
भीष्म उवाच:
अक्षरं च क्षरं चैव सच्चासच्चैव नारद ||
४० ख
भीष्म उवाच:
मां प्रविश्य भवन्तीह मुक्ता भक्तास्तु ये मम |
४१ क
भीष्म उवाच:
अहं हि पुरुषो ज्ञेय़ो निष्क्रिय़ः पञ्चविंशकः ||
४१ ख
भीष्म उवाच:
निर्गुणो निष्कलश्चैव निर्द्वन्द्वो निष्परिग्रहः |
४२ क
भीष्म उवाच:
एतत्त्वय़ा न विज्ञेय़ं रूपवानिति दृश्यते |
४२ ख
भीष्म उवाच:
इच्छन्मुहूर्तान्नश्येय़मीशोऽहं जगतो गुरुः ||
४२ ग
भीष्म उवाच:
माय़ा ह्येषा मय़ा सृष्टा यन्मां पश्यसि नारद |
४३ क
भीष्म उवाच:
सर्वभूतगुणैर्युक्तं नैवं त्वं ज्ञातुमर्हसि |
४३ ख
भीष्म उवाच:
मय़ैतत्कथितं सम्यक्तव मूर्तिचतुष्टय़म् ||
४३ ग
भीष्म उवाच:
सिद्धा ह्येते महाभागा नरा ह्येकान्तिनोऽभवन् |
४४ क
भीष्म उवाच:
तमोरजोभ्यां निर्मुक्ताः प्रवेक्ष्यन्ति च मां मुने ||
४४ ख
भीष्म उवाच:
अहं कर्ता च कार्यं च कारणं चापि नारद |
४५ क
भीष्म उवाच:
अहं हि जीवसञ्ज्ञो वै मय़ि जीवः समाहितः |
४५ ख
भीष्म उवाच:
मैवं ते वुद्धिरत्राभूद्दृष्टो जीवो मय़ेति च ||
४५ ग
भीष्म उवाच:
अहं सर्वत्रगो व्रह्मन्भूतग्रामान्तरात्मकः |
४६ क
भीष्म उवाच:
भूतग्रामशरीरेषु नश्यत्सु न नशाम्यहम् ||
४६ ख
भीष्म उवाच:
हिरण्यगर्भो लोकादिश्चतुर्वक्त्रो निरुक्तगः |
४७ क